Vùng đất giàu chiều sâu văn hóa Thái
Ngày 5/11, ghi nhận của phóng viên tại xã Vạn Xuân, tỉnh Thanh Hóa cho thấy, vùng cao nơi đây mang vẻ yên bình với những dãy núi nối tiếp, núi rừng xanh ngát và cảnh quan còn nguyên nét hoang sơ. Nổi bật trong không gian ấy là những phong tục, nếp sinh hoạt truyền thống của đồng bào Thái, tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất giàu giá trị văn hóa, lịch sử.
Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, Vạn Xuân còn lưu giữ nhiều di sản gắn với lịch sử hình thành và đời sống tinh thần của cộng đồng. Trong đó, lễ hội Nàng Han là nét văn hóa đặc sắc, được người dân mong đợi mỗi độ xuân về.
Vùng đất Vạn Xuân lưu giữ nhiều di sản văn hóa của dân tộc Thái.
Bà Cầm Thị Ọt, 74 tuổi, người dân xã Vạn Xuân, cho biết từ nhỏ bà đã được nghe các bà, các mẹ kể về Nàng Han. Trong tâm thức của người Thái, Nàng Han là hình tượng người phụ nữ vừa dịu dàng, đảm đang, vừa gan dạ, kiên cường, đứng lên đánh giặc để bảo vệ bản làng.
"Với người Thái, Nàng Han là biểu tượng của người phụ nữ đẹp người, đẹp nết, giỏi việc nước. Mỗi khi đến mùa lễ hội, tôi lại háo hức được hòa mình vào không khí hội, được sống lại những nét văn hóa mà cha ông truyền lại", bà Ọt chia sẻ.
Lễ hội nàng Han tôn vinh văn hóa Thái đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia,
Những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác không chỉ nuôi dưỡng niềm tự hào của người dân mà còn góp phần giữ lại ký ức văn hóa của cộng đồng. Với người cao tuổi như bà Ọt, lễ hội không đơn thuần là một hoạt động vui xuân mà còn là dịp để con cháu hiểu hơn về nguồn cội, phong tục và những giá trị làm nên bản sắc dân tộc mình.
Ông Đỗ Doãn Bảy, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công UBND xã Vạn Xuân, cho biết lễ hội Nàng Han là một trong những lễ hội cổ truyền đặc sắc của đồng bào Thái (Tày Dọ) ở mường Chiềng Ván, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024.
Những nếp sinh hoạt, văn hóa phản ánh đời sống tinh thần của người dân tộc Thái.
Theo ông Bảy, mùa xuân là thời điểm Vạn Xuân đón lượng khách đến tham quan, hành lễ và hòa mình vào các hoạt động văn hóa truyền thống.
Hiện còn khoảng 3 tháng nữa bước vào mùa lễ hội, địa phương đang xây dựng kế hoạch chỉnh trang, vệ sinh, trang trí và tu sửa không gian các di tích, chuẩn bị tổ chức lễ hội Nàng Han và lễ hội đền Cửa Đặt. Mục tiêu là tạo không gian lễ hội mang đậm bản sắc, đồng thời quảng bá văn hóa, con người và sản vật địa phương đến du khách.
Lễ hội Nàng Han chỉ là một trong những mảnh ghép tạo nên chiều sâu văn hóa của Vạn Xuân. Với khoảng 75% dân số là đồng bào Thái, nhiều phong tục, tập quán, tín ngưỡng và nếp sinh hoạt truyền thống vẫn được duy trì trong đời sống cộng đồng.
Khu di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh đền Cầm Bá Thước và Bà Chúa Thượng Ngàn.
Một trong những địa chỉ tâm linh tiêu biểu là khu di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh đền Cầm Bá Thước và Bà Chúa Thượng Ngàn, thường được biết đến với tên gọi khu di tích Cửa Đặt. Đây là điểm đến thu hút người dân và du khách đến dâng hương, chiêm bái, nhất là vào dịp đầu năm. Không gian di tích còn gắn với nhân vật lịch sử Cầm Bá Thước, góp phần phản ánh truyền thống và chiều sâu lịch sử của vùng đất phía Tây xứ Thanh.
Cùng với đó, đền thờ danh nhân Cầm Bá Hiển và đàn tế trời Pú Pen cũng là những địa chỉ mang giá trị lịch sử, tín ngưỡng của địa phương. Nếu các di tích thờ tự góp phần lưu giữ ký ức về những nhân vật, sự kiện gắn với vùng đất thì Pú Pen lại phản ánh những quan niệm tín ngưỡng và tri thức bản địa được cộng đồng người Thái gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Lễ hội đền Cửa Đạt thu hút hàng trăm nghìn lượt khách hàng năm.
Những giá trị văn hóa ấy vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày, từ trang phục, ẩm thực đến phong tục, nghệ thuật dân gian và sinh hoạt cộng đồng. Đây là nguồn tài nguyên có thể tạo sức hấp dẫn riêng nếu được khai thác thành các sản phẩm du lịch phù hợp.
Bên cạnh di sản văn hóa, Vạn Xuân còn có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ. Thác Thiên Thủy, hang Trăng Sáng cùng khu vực kết nối với Vườn quốc gia Xuân Liên mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái gắn với trải nghiệm văn hóa bản địa.
Tuy nhiên, việc khai thác các tiềm năng này còn thiếu đồng bộ. Trong khi Cửa Đặt đã đón khách tương đối ổn định, nhiều điểm di tích khác chủ yếu phục vụ tín ngưỡng hoặc đang trong giai đoạn nghiên cứu. Các sản phẩm trải nghiệm văn hóa, lưu trú và dịch vụ cộng đồng chưa rõ nét, khiến giá trị truyền thống chưa thực sự trở thành sản phẩm du lịch thường xuyên.
Vạn Xuân đang tính toán hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa.
Tìm hướng đánh thức những di sản
Từ những lợi thế sẵn có, Vạn Xuân đang tính toán hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, thay vì chỉ tập trung khai thác các điểm tham quan, di tích.
Trao đổi với phóng viên, bà Vũ Thị Thu Phương, Chủ tịch UBND xã Vạn Xuân, cho biết địa phương đang xây dựng đề án phát triển du lịch theo hướng lấy bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng làm nền tảng; người dân là chủ thể tham gia và trực tiếp hưởng lợi.
Theo định hướng này, xã sẽ nghiên cứu kết nối các điểm di tích như Cửa Đặt, đền thờ Cầm Bá Hiển, không gian lễ hội Nàng Han và đàn tế trời Pú Pen thành hành trình khám phá văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng người Thái. Cùng với đó, cảnh quan tự nhiên sẽ được khai thác bổ trợ cho các hoạt động du lịch sinh thái, trải nghiệm.
Địa phương hướng tới việc đưa những giá trị văn hóa còn hiện diện trong đời sống cộng đồng trở thành sản phẩm du lịch.
Đáng chú ý, địa phương hướng tới việc đưa những giá trị văn hóa còn hiện diện trong đời sống cộng đồng trở thành sản phẩm du lịch. Những nếp nhà sàn, món ăn truyền thống, trang phục và phong tục của người Thái có thể được giới thiệu thông qua các hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn hóa. Sản vật địa phương cũng được kết nối với dịch vụ du lịch, qua đó mở thêm đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp và tạo nguồn thu cho các hộ dân.
Cơ quan chức năng yêu cầu khắc phục bất cập tại trang trại lợn Xuân Thiện Thanh HóaĐỌC NGAYTuy nhiên, để hướng đi này phát huy hiệu quả, việc bảo tồn cần được đặt lên trước yêu cầu khai thác. Những nghi thức truyền thống, không gian tín ngưỡng và tập quán cộng đồng cần được nghiên cứu, tư liệu hóa, gìn giữ đúng bản chất, tránh chạy theo nhu cầu biểu diễn hoặc sân khấu hóa để thu hút khách. Đồng thời, người dân cần được hỗ trợ về kỹ năng làm du lịch, tổ chức dịch vụ và quảng bá sản phẩm.
Theo định hướng đến năm 2030, Vạn Xuân phấn đấu đưa du lịch trở thành một trong những ngành kinh tế bổ trợ quan trọng, góp phần tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào Thái.
