"Mạnh hơn 2 lần", "pin lâu hơn cả ngày", "camera tốt nhất từ trước đến nay", "AI thông minh nhất"... Cứ mỗi mùa ra mắt sản phẩm mới, người dùng lại được chứng kiến những lời giới thiệu đầy hứa hẹn từ các hãng công nghệ.
Thế nhưng, không ít người chỉ nhận ra khoảng cách giữa quảng cáo và trải nghiệm thực tế sau khi đã bỏ ra hàng chục triệu đồng để nâng cấp thiết bị.
Thảo Anh (24 tuổi, Hà Nội), một iFan đã sử dụng iPhone gần 10 năm, cho biết cô từng háo hức đổi sang đời máy mới vì tin rằng hiệu năng và camera sẽ tạo nên khác biệt rõ rệt.
"Sau vài tuần sử dụng, mình mới nhận ra những thay đổi trong trải nghiệm hằng ngày không lớn như những gì mình hình dung sau khi xem sự kiện ra mắt. Có cảm giác mình đã kỳ vọng quá nhiều vào những con số được nhấn mạnh trên sân khấu", Thảo Anh chia sẻ.
Thực tế, nhiều thông điệp tiếp thị không hề sai, nhưng được diễn đạt theo cách khiến người dùng dễ hiểu theo hướng có lợi nhất cho sản phẩm.
Một ví dụ phổ biến là cụm từ "up to" (lên đến). Khi một hãng tuyên bố chip mới "nhanh hơn lên đến 2 lần", điều đó không đồng nghĩa mọi tác vụ đều tăng tốc gấp đôi. Con số này có thể chỉ đạt được trong một bài kiểm thử hoặc một điều kiện sử dụng rất cụ thể.
Theo nguyên tắc quảng cáo của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), mọi tuyên bố tiếp thị phải có căn cứ chứng minh, không được gây hiểu nhầm hoặc tạo ấn tượng sai lệch cho người tiêu dùng.
Đồng thời, cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm không chỉ với những gì quảng cáo nói trực tiếp, mà cả những điều người tiêu dùng có thể suy diễn một cách hợp lý từ thông điệp đó.
Điều đó lý giải vì sao các hãng thường lựa chọn ngôn từ rất cẩn trọng: vừa đủ hấp dẫn để tạo kỳ vọng, nhưng vẫn nằm trong giới hạn pháp lý.
Chính khoảng "vùng xám" này khiến nhiều người tin rằng thiết bị mới sẽ mang lại một bước nhảy vọt, trong khi thực tế khác biệt đôi khi chỉ xuất hiện ở những điều kiện thử nghiệm mà người dùng phổ thông hiếm khi gặp.
Khi thuật ngữ công nghệ trở thành "ma trận" tiếp thị
Nếu những con số là cách tạo ấn tượng ban đầu, thì hệ thống thuật ngữ chuyên môn lại là công cụ giúp các hãng công nghệ khiến sản phẩm trở nên "cao cấp" hơn trong mắt người dùng.
Không ít khái niệm nghe rất mới mẻ nhưng thực chất chỉ là tên gọi tiếp thị dành cho những công nghệ đã tồn tại từ lâu.
Apple là một trong những hãng thường sử dụng các tên gọi như Unified Memory, Liquid Retina, ProMotion hay Neural Engine để nhấn mạnh sự khác biệt của sản phẩm.
Chẳng hạn, "Unified Memory" thực chất là kiến trúc bộ nhớ thống nhất, trong đó CPU, GPU và các bộ xử lý khác cùng truy cập một vùng nhớ chung thay vì tách biệt như trên nhiều hệ thống truyền thống.
Đây là một cải tiến về thiết kế phần cứng, nhưng việc sử dụng thuật ngữ riêng cũng khiến nhiều người dùng khó so sánh trực tiếp với dung lượng RAM trên các thiết bị khác.
"Từng có thời gian mình nghĩ Unified Memory là một loại bộ nhớ hoàn toàn khác RAM nên bản 8 GB chắc cũng phải tương đương 16 GB trên máy khác.
Sau khi tìm hiểu kỹ hơn mới biết không thể so sánh đơn giản như vậy vì còn phụ thuộc vào kiến trúc và nhu cầu sử dụng", Thảo Anh chia sẻ.
Không chỉ smartphone, thị trường TV cũng là "mảnh đất màu mỡ" của những thuật ngữ gây nhầm lẫn. Các hãng lần lượt đưa ra những cái tên như Motion Rate, TruMotion, Clear Motion Rate hay Picture Quality Index để mô tả khả năng hiển thị chuyển động.
Tuy nhiên, các chỉ số này không đồng nghĩa với tần số quét vật lý của màn hình và không thể quy đổi trực tiếp sang 120 Hz hay 240 Hz.
Đừng mua bằng kỳ vọng, hãy mua bằng nhu cầu
Một trong những "chiêu bài" hiệu quả nhất của các hãng công nghệ hiện nay là biến những cải tiến nhỏ thành lý do đủ lớn để người dùng nâng cấp thiết bị. Điều này đặc biệt dễ thấy ở lĩnh vực camera và trí tuệ nhân tạo (AI).
Những khẩu hiệu như "Zoom 100x", "Zoom 140x" hay "Shot on Smartphone" luôn tạo cảm giác chiếc điện thoại có thể thay thế máy ảnh chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, chất lượng ảnh không phụ thuộc vào mức zoom tối đa mà còn bị chi phối bởi kích thước cảm biến, chất lượng ống kính và khả năng xử lý hình ảnh.
Ở mức zoom rất lớn, nhiều thiết bị chủ yếu sử dụng thuật toán nội suy hoặc cắt (crop) hình ảnh, khiến chi tiết thực tế không tăng tương ứng với con số được quảng cáo.
Trong khi đó, các video quảng bá với dòng chữ "Shot on iPhone" cũng thường được thực hiện cùng ê-kíp sản xuất chuyên nghiệp, sử dụng hệ thống ánh sáng, gimbal, ray trượt, flycam và kỹ thuật hậu kỳ để tạo nên những thước phim điện ảnh.
Dù cảnh quay thực sự được ghi lại bằng điện thoại, trải nghiệm đó rất khác với điều kiện sử dụng của người dùng thông thường.
Bên cạnh camera, AI đang trở thành "từ khóa vàng" của ngành công nghệ. Tuy nhiên, không phải mọi tính năng AI đều yêu cầu phần cứng hoàn toàn mới.
Một số tính năng có thể được cập nhật cho các thiết bị đời cũ nhưng vẫn được giới thiệu như điểm nhấn độc quyền nhằm tạo động lực nâng cấp.
Sau trải nghiệm của mình, Thảo Anh cho biết cô không còn giữ thói quen đổi điện thoại mỗi năm. "Bây giờ mình sẽ xem các bài đánh giá độc lập, so sánh với nhu cầu thực tế rồi mới quyết định. Có những tính năng nghe rất hấp dẫn trên sân khấu nhưng khi dùng hằng ngày lại gần như không khác biệt."
Marketing vốn không phải là lừa dối nếu những thông tin được đưa ra là chính xác.
Tuy nhiên, khi các con số được lựa chọn có chủ đích, thuật ngữ được đặt tên để gây ấn tượng và những điều kiện thử nghiệm không phản ánh trải nghiệm phổ thông, người tiêu dùng rất dễ mua một sản phẩm dựa trên kỳ vọng hơn là nhu cầu thực tế.
Trong cuộc đua công nghệ ngày càng khốc liệt, có lẽ kỹ năng quan trọng nhất của người dùng không phải là chạy theo thiết bị mới, mà là biết đặt câu hỏi trước mỗi lời quảng cáo hào nhoáng./
