Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện khoa học thuốc nam, rau bò khai hay còn được người dân bản địa gọi với cái tên rau dạ hiến, có tên khoa học là Erythropalum scandens.
Đây là một loài dây leo rừng phát triển phổ biến và tự nhiên tại các vùng núi phía Bắc nước ta. Điểm đặc trưng của loại rau này là khi còn tươi, tỏa ra một mùi hơi "khai", khó lẫn với bất kỳ loại thực phẩm nào khác.
Tuy nhiên, sau khi nấu lên, mùi khai dần biến mất nhường chỗ cho hương vị thơm ngon, giòn ngọt hấp dẫn. Chính sự độc đáo này đã biến rau bò khai thành món đặc sản nổi tiếng, gắn liền với bản sắc ẩm thực của vùng đất Cao Bằng và Hà Giang.
Tiến sĩ Phương lý giải, mùi "khai" đặc trưng của rau lúc tươi thực chất được tạo nên bởi các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi. Khi chế biến dưới nhiệt độ cao như xào hoặc nấu, các hợp chất này sẽ giảm đi đáng kể.
Theo kinh nghiệm dân gian, rau bò khai tính mát, mang lại tác dụng thanh nhiệt, giải độc và làm mát cơ thể. Đặc biệt, đây được coi là "trợ thủ đắc lực" cho đường ruột nhờ khả năng hỗ trợ tiêu hóa, làm giảm nhanh các triệu chứng đầy bụng, khó tiêu và giải tỏa cảm giác mệt mỏi, nặng nề cho cơ thể sau khi tiêu thụ quá nhiều thức ăn chứa hàm lượng đạm cao.
Dưới góc nhìn của khoa học hiện đại, các nghiên cứu bước đầu đã chứng minh trong rau bò khai chứa hàm lượng lớn các chất như flavonoid, saponin và polyphenol. Đây là những hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ, có khả năng chống viêm nhẹ, đồng thời tham gia tích cực vào quá trình hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và tối ưu hóa hoạt động tiêu hóa của cơ thể.
Chuyên gia lưu ý người có cơ địa lạnh hoặc dễ bị tiêu chảy nên sử dụng loại rau này với một lượng vừa phải, điều độ và tuyệt đối không dùng rau như phương pháp thay thế cho các phác đồ điều trị bệnh lý tiêu hóa nặng.
Về cách sơ chế và chế biến rau bò khai, bác sĩ Vũ Duy Thành, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đa khoa Nông Cống (Thanh Hóa) cho biết, để món ăn ngon, bước sơ chế rất quan trọng vì rau sống có mùi khai đặc trưng. Theo đó, cần nhặt rau bò khai lấy phần ngọn, lá non (bỏ cuống già), vò kỹ rau với một ít muối, sau đó rửa sạch lại nhiều lần để giảm bớt mùi.
Dưới đây là gợi ý một số cách chế biến rau bò khai:
Rau bò khai xào tỏi: Nguyên liệu gồm 300g rau đã sơ chế, tỏi băm, dầu ăn, gia vị vừa ăn.
Cách làm:
-Đun sôi nước với chút muối, cho rau vào chần sơ khoảng 1 phút.
-Vớt rau ra ngâm ngay vào tô nước đá để giữ độ giòn và xanh.
-Phi thơm tỏi với dầu ăn, cho rau vào xào nhanh trên lửa lớn, nêm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp.
Rau bò khai xào trứng: Nguyên liệu gồm 300g rau đã sơ chế, 2 quả trứng gà, tỏi băm, gia vị.
Cách làm:
-Rau sau khi sơ chế có thể cắt nhỏ, đánh tan trứng với chút gia vị.
-Phi thơm tỏi, cho rau vào xào đến khi gần chín.
-Đổ trứng vào, đảo đều đến khi trứng chín, quyện vào rau, nêm nếm vừa ăn.
Canh rau bò khai thịt băm: Chuẩn bị 300g rau đã sơ chế, 200g thịt heo băm, hành tím băm, gia vị vừa ăn .
Cách làm:
-Phi thơm hành tím, cho thịt băm vào xào săn .
-Đổ nước vào nồi đun sôi. Khi nước sôi, thả rau bò khai vào luộc chín .
-Nêm gia vị cho vừa ăn .
Dạng thuốc sắc: Dùng 20-40g lá, thân tươi (hoặc 12-14g khô) sắc cùng khoảng 600ml nước, đun cạn còn 200ml, chia uống trong ngày.
Lưu ý quan trọng
Không thay thế nước lọc: Không nên uống nước sắc thay nước lọc hàng ngày trong thời gian dài.
Tham khảo ý kiến bác sĩ: Người có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Minh Hoa (t/h theo Vietnamnet, Sức khỏe & Đời sống)
