Ethiopia đã hoàn thành và đưa vào khánh thành một trong những công trình thủy điện lớn nhất thế giới tại châu Phi: Đập Đại Phục Hưng (Grand Ethiopian Renaissance Dam - GERD). Công trình nằm trên sông Blue Nile, thuộc khu vực Benishangul-Gumuz, cách thủ đô Addis Ababa khoảng 700 km về phía tây bắc.
Với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 5 tỷ USD, tương đương hơn 128.000 tỷ đồng, GERD được xem là dự án hạ tầng năng lượng trọng điểm của Ethiopia. Đập chính dài khoảng 1,8 km, cao 170 m, được xây dựng bằng bê tông đầm lăn (RCC) với tổng khối lượng vật liệu lên tới 10,7 triệu m³.
Điểm đáng chú ý nhất của công trình là hồ chứa có dung tích khoảng 74 tỷ m³ nước, diện tích mặt hồ khoảng 1.875 km². Quy mô này lớn gần 8 lần dung tích hồ chứa thủy điện Hòa Bình của Việt Nam, vốn khoảng 9,45 tỷ m³.
Để hình thành hồ chứa khổng lồ, dự án xây dựng một đập trọng lực bê tông ở dòng chính sông Blue Nile, kết hợp với đập phụ dài khoảng 5 km. Hệ thống công trình còn bao gồm hai nhà máy thủy điện đặt ở hai bên chân đập, cùng các hạng mục dẫn nước và điều tiết dòng chảy.
Theo Webuild, tập đoàn xây dựng của Italy tham gia triển khai các hạng mục chủ chốt, công trình được trang bị 13 tổ máy tuabin Francis, với tổng công suất lắp đặt 5.150 MW. Sản lượng điện bình quân dự kiến đạt khoảng 15.700 GWh mỗi năm, tương đương 15,7 tỷ kWh.
Khi vận hành đầy đủ, nhà máy được kỳ vọng có thể giúp Ethiopia tăng gấp đôi năng lực sản xuất điện, đồng thời tạo nguồn cung để xuất khẩu sang các quốc gia lân cận như Sudan, Kenya, Djibouti và Tanzania.
Quá trình xây dựng GERD kéo dài hơn 14 năm, bắt đầu từ năm 2011 và chính thức khánh thành ngày 9/9/2025. Theo Webuild, có hơn 25.000 người tham gia dự án trong suốt thời gian thi công, phần lớn là lao động Ethiopia. Ở giai đoạn cao điểm, công trường có khoảng 10.000 người làm việc cùng lúc.
Quy mô nhân lực lớn cũng kéo theo yêu cầu tổ chức hậu cần phức tạp tại khu vực xây dựng. Để phục vụ công trường, các đơn vị triển khai hệ thống đường nội bộ, xây dựng hai cây cầu bắc qua sông Blue Nile và một đường băng phục vụ kết nối với thủ đô Addis Ababa.
Ngoài ra, ba khu nhà ở công nhân được xây dựng để đáp ứng chỗ ở cho khoảng 10.000 người, đi kèm các cơ sở y tế, trường học, nhà ăn, khu sinh hoạt và thể thao. Theo đơn vị thi công, quá trình triển khai dự án còn góp phần hình thành một khu dân cư mới với bệnh viện, trường học và hệ thống giao thông phục vụ cộng đồng địa phương.
Một trong những dấu mốc đáng chú ý trong quá trình thi công là ngày 28/12/2014, khi công trường đổ được 23.000 m³ bê tông đầm lăn chỉ trong 24 giờ, lập kỷ lục thế giới tại thời điểm đó. Đây là loại bê tông có độ sụt thấp, được rải thành từng lớp và đầm chặt bằng thiết bị chuyên dụng, phù hợp với những công trình đập trọng lực quy mô lớn.
Về nguồn vốn, Ethiopia lựa chọn huy động phần lớn nguồn lực trong nước thông qua ngân sách, trái phiếu chính phủ và sự đóng góp của người dân. Theo các thông tin công bố về dự án, tổng chi phí được ước tính khoảng 4,8-5 tỷ USD. Đây là khoản đầu tư rất lớn đối với nền kinh tế Ethiopia, nhưng được chính phủ nước này xem là nền tảng để mở rộng nguồn cung năng lượng và thúc đẩy công nghiệp hóa.
Bên cạnh ý nghĩa kinh tế, GERD cũng là công trình gây nhiều tranh luận trong khu vực do nằm trên dòng Blue Nile, một nhánh quan trọng của sông Nile. Ai Cập và Sudan, hai quốc gia nằm ở hạ lưu, từng bày tỏ lo ngại về tác động của việc tích nước và vận hành đập đối với nguồn nước của họ. Trong khi đó, Ethiopia khẳng định dự án chủ yếu phục vụ phát điện, không tiêu thụ lượng nước lớn như các công trình tưới tiêu.
Sau hơn một thập kỷ xây dựng, đập Đại Phục Hưng đã trở thành công trình thủy điện có quy mô lớn nhất châu Phi. Với hồ chứa 74 tỷ m³ nước và công suất lắp đặt 5.150 MW, dự án được kỳ vọng sẽ tạo ra thay đổi đáng kể đối với hệ thống năng lượng của Ethiopia cũng như thị trường điện tại khu vực Đông Phi.
