Sáng 25/8, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) tổ chức Lễ ra mắt Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ với chủ đề "Lắng nghe nội tiết tố nữ".
Phát biểu tại sự kiện, ông Đinh Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 13 triệu phụ nữ trên 45 tuổi, tương đương khoảng 25% dân số nữ. Đây cũng là nhóm tuổi bắt đầu bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, với tuổi mãn kinh tự nhiên trung bình của phụ nữ Việt Nam khoảng 48-52 tuổi.
Theo ông Tuấn, nếu tính cả nhóm phụ nữ từ khoảng 35 tuổi bắt đầu xuất hiện những thay đổi về nội tiết tố, số người chịu ảnh hưởng có thể lên tới 25-26 triệu.
Đây là giai đoạn nhiều phụ nữ vẫn đang giữ vai trò quan trọng trong gia đình, công việc và xã hội. Tuy nhiên, những thay đổi nội tiết tố trong thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống.
Chương trình cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về tiền mãn kinh, mãn kinh, đồng thời tăng cường tư vấn, đào tạo cho nhân viên y tế trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ. Theo đó, chăm sóc sức khỏe ở giai đoạn này không chỉ dừng ở điều trị triệu chứng mà cần hướng tới dự phòng các nguy cơ lâu dài.
Ông Đinh Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em phát biểu tại sự kiện.
GS.TS Trần Thị Phương Mai - Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam cho biết, triệu chứng vận mạch là một trong những biểu hiện phổ biến nhất của mãn kinh, điển hình là bốc hỏa và đổ mồ hôi ban đêm.
Khoảng 75-80% phụ nữ trải qua các triệu chứng này, trong đó 20-30% có triệu chứng mức độ trung bình đến nặng. Thời gian xuất hiện triệu chứng vận mạch có thể kéo dài trung bình khoảng 7,4 năm.
Tuy nhiên, ảnh hưởng của mãn kinh không chỉ dừng ở những cơn bốc hỏa. Hội chứng niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh có thể gây khô âm đạo, đau khi quan hệ tình dục, khó chịu vùng sinh dục và nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát. Tình trạng này được ghi nhận ở khoảng 50-84% phụ nữ sau mãn kinh, trong khi chỉ khoảng 20-25% được điều trị.
Hệ xương cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt. Trong 5-7 năm đầu sau mãn kinh, tốc độ mất khối lượng xương có thể tăng lên khoảng 1,5-2% mỗi năm. Cùng với quá trình lão hóa, điều này làm gia tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương.
Sức khỏe tim mạch cũng cần được quan tâm khi phụ nữ bước vào giai đoạn sau mãn kinh. Những thay đổi về chuyển hóa, huyết áp, mỡ máu và phân bố mỡ trong cơ thể có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Người phụ nữ 40 tuổi phát hiện mãn kinh sớm sau 4 năm chủ quanĐỌC NGAYTheo GS. Phương Mai, liệu pháp hormone mãn kinh (MHT) là một trong những phương pháp hiệu quả để điều trị các triệu chứng vận mạch và hội chứng niệu sinh dục, đồng thời giúp bảo vệ xương ở những phụ nữ phù hợp.
Một khái niệm quan trọng trong thực hành MHT là "cửa sổ cơ hội". Phụ nữ dưới 60 tuổi hoặc trong vòng 10 năm kể từ khi mãn kinh, nếu không có chống chỉ định, thường có cán cân lợi ích - nguy cơ thuận lợi hơn khi cân nhắc MHT để điều trị triệu chứng.
Ngược lại, việc bắt đầu MHT ở phụ nữ từ 60 tuổi trở lên hoặc đã mãn kinh trên 10 năm cần được cân nhắc rất thận trọng. MHT không nên được khởi đầu chỉ với mục đích dự phòng bệnh tim mạch.
MHT cũng không phải lựa chọn phù hợp với tất cả phụ nữ. Những trường hợp có một số chống chỉ định như tiền sử ung thư vú, huyết khối tĩnh mạch hoặc bệnh gan nặng cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn phương án phù hợp.
"Việc kê đơn cần được cá thể hóa, phụ nữ đã cắt tử cung có thể được cân nhắc estrogen đơn thuần, trong khi người còn tử cung thường cần phối hợp progestogen để bảo vệ nội mạc tử cung.
Một số phác đồ hiện nay có thể ưu tiên estradiol qua da kết hợp progesterone tự nhiên vi hạt ở những phụ nữ phù hợp. Tuy nhiên, lựa chọn cụ thể vẫn phải dựa trên đánh giá của bác sĩ", GS. Phương Mai nói.
Với những phụ nữ không phù hợp hoặc không muốn sử dụng hormone, TS.BS. Đào Thị Hoa - Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho rằng, thay đổi lối sống và các phương pháp không hormone có vai trò quan trọng trong kiểm soát triệu chứng cũng như duy trì sức khỏe lâu dài.
Duy trì hoạt động thể chất đều đặn là một trong những biện pháp nền tảng. Tập luyện cường độ vừa phải tối thiểu khoảng 150 phút mỗi tuần có thể hỗ trợ duy trì khối cơ, sức khỏe tim mạch và xương.
Cục Bà mẹ và Trẻ em phối hợp với nhà đồng hành ra mắt Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ với Chủ đề "Lắng nghe nội tiết tố nữ".
Bên cạnh đó, phụ nữ nên duy trì chế độ ăn cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn chất béo lành mạnh. Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải có thể là một lựa chọn phù hợp.
TS.BS. Đào Thị Hoa nhấn mạnh mãn kinh là một quá trình sinh lý tự nhiên, không phải bệnh cần "chữa khỏi". Tuy nhiên, những triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, công việc và đời sống gia đình cần được đánh giá và xử trí phù hợp.
Phụ nữ trong giai đoạn quanh mãn kinh nên được đánh giá toàn diện về triệu chứng, nguy cơ tim mạch, sức khỏe xương, tình trạng chuyển hóa, sức khỏe tình dục và tâm lý. Quyết định điều trị cần dựa trên sự trao đổi giữa bác sĩ và người bệnh.
Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ không nên tự mua hoặc sử dụng hormone kéo dài chỉ vì thấy người khác có hiệu quả, đồng thời không tự ý dùng thực phẩm bổ sung để thay thế điều trị y khoa.
Chăm sóc sức khỏe phụ nữ quanh và sau mãn kinh vì thế cần được tiếp cận theo hướng toàn diện từ kiểm soát triệu chứng đến dự phòng các nguy cơ về xương, tim mạch, sức khỏe tình dục và tinh thần, qua đó giúp phụ nữ duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống trong nhiều năm sau mãn kinh.
