Sáng 27/10, tại Hà Nội, Báo Nhân Dân tổ chức toạ đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá".
Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chưa có sự thay đổi đáng kể
Trình bày tham luận "Đổi mới cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá", PGS.TS.Lê Thị Thanh Hương - Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng cho biết, sau 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam chưa có sự thay đổi đáng kể.
Sáu hình ảnh cảnh báo sức khỏe đang áp dụng tại Việt Nam từ tháng 5/2013 đến nay vẫn giữ nguyên diện tích 50% mỗi mặt chính trước và sau của bao bì.
Theo bà Hương, việc sử dụng các hình ảnh cảnh báo trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp. Kết quả khảo sát cho thấy, tỉ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024.
PGS.TS.Lê Thị Thanh Hương (Ảnh: Duy Minh).
Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo phải thay đổi 2 năm một lần, nhưng bộ 6 hình ảnh được sử dụng từ 2013 đến nay vẫn chưa được thay đổi.
Nghiên cứu năm 2015, 91,1% người hút thuốc nhận thấy cảnh báo; điều tra PGATS 2024 tại 37 tỉnh, thành phố ghi nhận tỉ lệ người hút chú ý đến cảnh báo là 80%, cho thấy dấu hiệu suy giảm sự chú ý tới cảnh bảo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá.
Đánh giá năm 2019 của Trường đại học Y tế công cộng cũng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu đều giảm.
Một vấn đề khác là cảnh báo sức khỏe bằng trên bao bì thuốc lá có thể bị tem thuốc lá che khuất. Vì vậy, bà Hương cho rằng cần quy định rõ trong Luật việc không để tem thuốc lá hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp cảnh báo sức khỏe trên bao bì.
Quang cảnh toạ đàm (Ảnh: Duy Minh).
Về diện tích cảnh báo, Việt Nam tụt hạng về cảnh báo sức khỏe từ vị trí thứ 28 trong số 198 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2014 xuống vị trí thứ 95 trong số 212 quốc gia và vùng lãnh thổ năm 2025 khi xét theo diện tích cảnh báo sức khỏe.
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã tăng đáng kể diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá. Thái Lan áp dụng diện tích cảnh báo 85%; Lào, Myanmar, Singapore và Brunei áp dụng mức 75%.
Do đó, bà Hương đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ mức 50% hiện nay lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá, đồng thời đặt cảnh báo ở phía trên bao bì và phóng to hình ảnh.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh nên chiếm ít nhất 50% diện tích bao bì và diện tích càng lớn càng tốt.
Kết quả nghiên cứu tại Việt Nam năm 2024 cho thấy, khi hình ảnh cảnh báo được phóng to, nhận thức của người hút thuốc về nguy cơ sức khỏe tăng lên.
Cũng theo ước tính của Bộ Y tế, việc tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau 6 năm.
In số tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí trên bao bì
Bên cạnh việc tăng diện tích cảnh báo, bà Hương cũng đề xuất in số tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí trực tiếp trên bao bì thuốc lá để người hút dễ nhận biết và tiếp cận hỗ trợ khi có nhu cầu bỏ thuốc.
Theo bà Hương, cảnh báo sức khỏe cần được đổi mới thường xuyên để tránh tình trạng người hút thuốc quen mắt với những hình ảnh đã sử dụng trong thời gian dài.
Bà cũng đề xuất xây dựng ngân hàng mẫu cảnh báo sức khỏe với nhiều hình ảnh và thông điệp khác nhau, tổ chức luân phiên định kỳ, bảo đảm thực hiện quy định thay đổi cảnh báo 2 năm một lần theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đồng thời phát triển các cảnh báo gần gũi với người Việt Nam, tập trung vào những tác hại mà người dân còn ít biết đến. Bên cạnh ung thư phổi, cần chú trọng các nguy cơ như đột quỵ, bệnh tim mạch, ảnh hưởng của khói thuốc thụ động đối với phụ nữ mang thai và trẻ em, cũng như những tác động đến sinh lý.
"Hình ảnh bệnh lý thực tế và các thí dụ cụ thể cần được ưu tiên để tăng tính trực quan của cảnh báo", bà Hương nói.
Ông Nguyễn Hồng Ngọc - Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (Ảnh: Duy Minh).
Ông Nguyễn Hồng Ngọc - Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, Luật hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá. Sau hơn 13 năm, tỉ lệ này chưa thay đổi, trong khi nhiều quốc gia đã áp dụng mức cảnh báo lớn hơn.
"Theo kinh nghiệm của các nước việc không thay đổi, làm mới các hình ảnh và thông điệp in cảnh báo sức khỏe trên bao bì các sản phẩm thuốc lá sẽ dần làm mất tác dụng cảnh báo đối với người tiêu dùng, khiến người tiêu dùng dần quen mắt, làm mất đi tính răn đe và hiệu quả tác động tâm lý", ông Ngọc nói.
Ông Ngọc cũng cho biết, tại Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ nghiên cứu bổ sung quy định tại dự thảo Luật theo hướng diện tích in cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá hoặc quy định lộ trình cụ thể đạt được mức tăng diện tích cảnh báo sức khỏe từ 85% đến 100%.
Bổ sung quy định về tiêu chuẩn việc ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe phải bảo đảm gắn liền với bao bì thuốc lá, không bị che lấp bởi tem thuốc lá, tránh trường hợp nhãn cảnh báo chỉ được dán trên bao bì hoặc bị che phần lớn diện tích bởi tem thuốc lá như một số sản phẩm thuốc lá đang lưu hành.
Ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe
Tiến sĩ Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam, nhấn mạnh các sản phẩm nicotine và thuốc lá mới không an toàn và không có lợi cho sức khỏe.
Theo WHO, nicotine là chất gây nghiện mạnh, đặc biệt có hại đối với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và thai nhi. Việc sử dụng các sản phẩm này có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, trong khi nhiều sản phẩm được thiết kế với hương vị, màu sắc và hình thức hấp dẫn giới trẻ.
WHO đánh giá cao việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đồng thời khuyến nghị Luật sửa đổi cần thể hiện đầy đủ tinh thần của Nghị quyết số 173/2024/QH15, bao gồm cả việc kiểm soát các bộ phận, linh kiện của sản phẩm.
