Hiệu trưởng nghiêm khắc, đạo diễn ghê gớm nhất nhì showbiz Việt là ai?

Admin

"Tôi vẫn hay nói với sinh viên, muốn làm ngôi sao, KOL hay KOC... nhưng trước tiên các bạn phải làm một người tốt đã", NSƯT Bùi Như Lai - Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh chia sẻ.

LỜI TOÀ SOẠN:

Dù xuất phát điểm khác nhau – người chinh phục phím đàn piano, người thăng hoa với những vai diễn hay chinh phục khán giả bằng giọng hát nhưng PGS.TS Nguyễn Huy Phương – Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS.NSƯT Bùi Như Lai – Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội và NSND Quốc Hưng – Giám đốc Nhạc viện TPHCM hiện có chung một sứ mệnh cao cả: ươm mầm và chắp cánh cho những tài năng nghệ thuật tương lai. Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, VietNamNet giới thiệu loạt bài vinh danh những người thầy đặc biệt này.

Nếu nghệ thuật là một cõi đi về vừa lộng lẫy vừa nghiệt ngã, thì NSƯT Bùi Như Lai là người chấp nhận bước đi trên cả hai lối rẽ: một bên là ánh đèn sân khấu ma mị, nơi người đạo diễn tự do vẫy vùng cùng những khát khao sáng tạo "điên rồ"; một bên là bục giảng trang nghiêm, nơi người thầy âm thầm kiên nhẫn trao truyền ngọn lửa nghề cho thế hệ tương lai. 

Ở anh, người ta nhận ra sự giao thoa kỳ lạ giữa cái cuồng nhiệt của người sáng tạo trong nghệ thuật và sự điềm tĩnh, sâu sắc của một nhà quản lý, một người thầy. Nhưng trên tất cả, hành trình ấy chưa bao giờ là sự tình cờ bộc phát mà là một "đường vận mệnh" được đơm hoa từ tâm huyết và dấn thân. 

W-tknhulai1.jpg

Từ cái "điên" duy mỹ trên thánh đường sân khấu

Trong giới nghệ thuật, NSƯT Bùi Như Lai không phải là cái tên xa lạ. Anh được khán giả và người trong nghề nể trọng bởi một chất riêng. Đó là sự quyết liệt đến cùng với ý đồ nghệ thuật, một sự khắt khe đến cực đoan trong tư duy sáng tạo và tiêu chuẩn duy mỹ. Sự nghiệp của anh là một chuỗi những thử thách và dấn thân không ngừng qua đủ các thể loại: kịch hình thể, kịch nói, kịch múa, ca kịch... 

Nhưng nghệ thuật vốn là một hành trình không có điểm dừng. Ngay cả khi đang ở đỉnh cao sáng tạo và gặt hái không ít thành công, NSƯT Bùi Như Lai vẫn nhìn thấy một thách thức mới. Bắt đầu từ những buổi đứng lớp gọi là "đi hỗ trợ các bạn trẻ", "truyền lửa" và tìm kiếm nhân tố mới cho đoàn kịch hình thể (Nhà hát Tuổi trẻ) từ năm 2012, cái nếp của một nhà giáo đã dần thấm sâu vào anh. Có lẽ, con người cứ làm điều gì đủ nhiều, đủ tâm huyết, rồi một ngày sẽ trở thành chính con người đó. 

Tháng 9/2019, NSƯT Bùi Như Lai chính thức đưa ra quyết định bước ngoặt: rời môi trường biểu diễn chuyên nghiệp để chuyển sang làm giảng viên chính thức, không phải vì tìm kiếm một chốn dừng chân an toàn mà anh coi đó là định mệnh cần phải dấn thân. 

Dù gốc nghệ sĩ trong tâm hồn NSƯT Bùi Như Lai vẫn nguyên vẹn nhưng trục tọa độ sáng tạo của anh đã thay đổi. Khi làm diễn viên hay đạo diễn, mọi giác quan và sự trăn trở của anh đều dồn vào việc chạm tới cảm xúc của khán giả. Nhưng khi đứng trên bục giảng, khán giả duy nhất mà anh hướng tới chính là sinh viên, để người học cảm nhận được họ đang được lắng nghe và định hướng đúng đắn trên con đường nghệ thuật.

3 tháng về Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh, NSƯT Bùi Như Lai ít nói hơn, trầm ngâm và thu mình lại. Đó là khoảng thời gian anh tự chuyển hóa bản thân. Mỗi sáng bước qua cổng trường, anh phải tự nhắc nhở, tự răn: "Mình là nhà giáo, phải mặc thế này, phải nói với sinh viên thế kia…".

Đã có những lúc trăn trở dội về trong lòng người nghệ sĩ: "Tại sao mình lại về đây nhỉ? Tại sao mình đang rất hạnh phúc với công việc ở Nhà hát Tuổi trẻ, đang được đứng trên sân khấu, đang đi làm bao nhiêu thứ kịch nghệ mà lại ngồi ở đây, bó mình ở chốn này?" 

Nhưng sự dịch chuyển ấy không làm mòn đi cá tính sáng tạo của anh mà ngược lại được bồi đắp bởi một nền tảng tri thức học thuật bài bản. Việc kiên trì hoàn thiện các bậc học thạc sĩ rồi Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và phê bình sân khấu giúp NSƯT Bùi Như Lai kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm thực chiến và tư duy khoa học sâu sắc.

Nghiêm khắc trong đời sống, tự do trong tư duy

W-nhưlai.jpg.png

Tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, hình ảnh NSƯT Bùi Như Lai trong mắt sinh viên là một "hiệu trưởng rất nghiêm khắc" và một "đạo diễn ghê gớm, rất điên". Trò nhìn thấy thầy có phần e sợ nhưng đằng sau sự e sợ đó là niềm nể trọng tuyệt đối và mong muốn được làm việc cùng.

Cái "điên" của Bùi Như Lai khi đứng lớp không còn là sự áp đặt cái tôi cá nhân lên học trò. Anh thấu hiểu mỗi sinh viên đến từ một vùng đất, một nhận thức và bản sắc riêng. Nhiệm vụ của người thầy không phải là đúc ra những bản sao của chính mình mà là giúp trò nhìn thấy con đường, định vị được cái đích của tác phẩm và hiểu rõ tác động của nó tới cộng đồng. 

Khi phóng viên đặt câu hỏi liệu môi trường mô phạm có làm bó buộc tư duy tự do của một người sáng tạo, Bùi Như Lai phủ nhận. Anh rạch ròi phân định hai vai trò: Khi đứng lớp anh là một người thầy. Khi dàn dựng anh là một đạo diễn chuyên nghiệp. Anh đòi hỏi sinh viên phải thoát khỏi tâm lý "học trò", bước vào đời sống của nhân vật và giao tiếp bằng ngôn ngữ của những người làm nghề thực thụ.

Nhìn lại hành trình của mình, NSƯT Bùi Như Lai luôn ghi nhớ bài học lớn nhất từ những người thầy kính yêu như TS. NSƯT Lê Mạnh Hùng, đó là sự nghiêm túc tuyệt đối với nghề. Từ trải nghiệm đó, anh đúc kết một triết lý sống và làm nghề sâu sắc gửi tới thế hệ trẻ: "Nhiều người nghĩ trường nghệ thuật là phải tự do. Nhưng tôi luôn nói với sinh viên, hãy nghiêm khắc trong đời sống nhưng tự do trong tư duy. Càng là nghệ sĩ, càng là người của công chúng càng phải kiểm soát thật tốt hành vi, lời nói và kỷ luật của bản thân. Cái gì cũng tự do là chết!".

Ở cương vị người quản lý, NSƯT Bùi Như Lai thẳng thắn nhìn vào những "nút thắt" tồn tại của giáo dục sân khấu - điện ảnh và bắt tay tháo gỡ bằng những hành động cụ thể.

Anh đặt ra lộ trình rõ ràng: nâng cấp toàn bộ hạ tầng kỹ thuật để sinh viên được thực hành trong điều kiện chuẩn mực nhất. Phòng múa phải có thảm và piano; sân khấu phải đầy đủ hệ thống âm thanh, ánh sáng, đạo cụ; ngành quay phim, dựng phim phải được trang bị công nghệ hiện đại. 

NSƯT Bùi Như Lai cũng thúc đẩy việc nâng cao hàm lượng khoa học trong giảng dạy, khuyến khích đội ngũ giảng viên tham gia học tiến sĩ. Bên cạnh đó, nhà trường chủ động đưa giảng viên tham gia các buổi workshop, khóa bồi dưỡng ngắn hạn tại các quốc gia có nền điện ảnh và sân khấu phát triển.

NSƯT Bùi Như Lai chủ động mở rộng hợp tác quốc tế với các đối tác lớn từ Bỉ, Đức, Đại học Nghệ thuật Viên (Áo), Học viện Nghệ thuật Seoul, Đại học Dongguk (Hàn Quốc), cùng các hiệp hội điện ảnh và sân khấu thế giới. Anh muốn sinh viên tiếp cận nghệ thuật bằng cả thực tiễn lẫn tư duy hiện đại.

Anh thay đổi phương thức tổ chức các kỳ liên hoan phim, liên hoan sân khấu sinh viên. Không còn làm theo lối cũ rập khuôn, anh bắt buộc sinh viên các ngành (biên kịch, đạo diễn, quay phim, diễn xuất, múa...) phải ngồi lại với nhau, kết nối liên ngành để tạo ra những sản phẩm nghệ thuật mang tính đương đại. Học sinh bước chân vào trường là phải "cài đặt" ngay tư duy chuyên nghiệp.

Giữ lấy "gốc người" trước ánh đèn hào quang và hạnh phúc của người lái đò

Trong thời đại số, sinh viên ngành sân khấu - điện ảnh đứng trước nhiều cơ hội nổi tiếng sớm. Ranh giới giữa một nghệ sĩ đích thực và một hiện tượng mạng đôi khi rất mong manh. Trước thực tế đó, NSƯT Bùi Như Lai luôn giữ vững một nguyên tắc: "Tôi vẫn hay nói với sinh viên, muốn làm ngôi sao, KOL hay KOC, làm gì thì làm nhưng trước tiên các bạn phải làm một người tốt đã. Giá trị cốt lõi nằm ở chỗ sản phẩm sáng tạo của các bạn mang lại thông điệp gì và tác động như thế nào đến đời sống". 

W-nhulai333.jpg

Để nâng đỡ và định hướng cho sinh viên, anh cùng Ban giám hiệu không chỉ mời các nghệ sĩ gạo cội về truyền dạy nền tảng chuẩn mực, mà còn tổ chức các buổi workshop với những ngôi sao truyền hình thực tế xuất thân từ chính nhà trường (như Thu Quỳnh, Bảo Thanh, Duy Nam...). Sự kết hợp này giúp sinh viên hiểu rõ giá trị thực sự của ánh đèn sân khấu, nhận diện bản chất của sự nổi tiếng và trân trọng danh tiếng của người làm nghề.

Khi thanh xuân và hào quang của nghệ sĩ dần lùi lại phía sau để nhường chỗ cho học trò tỏa sáng, NSƯT Bùi Như Lai chọn cho mình một thái độ điềm tĩnh. Anh không phải là tuýp người thích phô trương hay vội vã dành những lời khen có cánh cho học trò.

Có rất nhiều học trò do anh đào tạo giờ đây đã trở thành những ngôi sao, gặt hái huy chương tại các kỳ liên hoan khi còn ngồi trên ghế nhà trường, hay đang gánh vác những vai trò quan trọng tại các đơn vị nghệ thuật. Nhưng anh hiếm khi nhắc tên họ để tâng công. 

Với NSƯT Bùi Như Lai, nghệ thuật là một hành trình không có đích đến. Anh nhắc nhở học trò và cũng tự nhắc nhở chính mình, nếu tự đặt ra một cái đích và hài lòng với nó, nghệ sĩ sẽ thất bại. Niềm tự hào, những tràng pháo tay hay những tấm huy chương chỉ là một dấu mốc để nhắc nhở con người ta giữ đôi chân đặt trên mặt đất. 

Thỉnh thoảng, đứng từ xa quan sát học trò mình bước lên bục nhận giải hay tỏa sáng rực rỡ trên màn ảnh, một niềm hạnh phúc nhỏ bé mà kiêu hãnh lại dâng lên trong lòng người thầy. Cảm giác ấy cũng ngọt ngào và thiêng liêng không kém gì những tràng pháo tay mà khán giả từng dành cho anh ở thánh đường sân khấu năm nào. Ngọn lửa mà anh trao đi ngày ấy, nay đang phản chiếu ngược lại, tiếp thêm sức mạnh để mình kiên định đi tiếp con đường trồng người. 

NSƯT Bùi Như Lai trong phim "Cha tôi, người ở lại"

Hiệu trưởng ĐH Sân khấu Điện ảnh - NSƯT Bùi Như Lai liên tiếp nhận tin vuiSau 3 tháng nhậm chức Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh, NSƯT Bùi Như Lai tiếp tục nhận bằng khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.