BlackFly của Pivotal là một trong số các loại phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) đang thu hút sự chú ý với tư cách là tương lai của ngành hàng không cá nhân.
Phương tiện tối ưu trước tình trạng kẹt xe
Nếu muốn tìm kiếm một phương tiện vừa có thể di chuyển an toàn trên đường bộ, đường cao tốc, vừa có khả năng bay những quãng đường dài, thì câu trả lời là không. Tuy nhiên, nếu chúng ta tìm kiếm một thiết bị bay cá nhân có thể hoạt động ở độ cao tương đối thấp và thực hiện các chuyến đi với khoảng cách tương đương những hành trình bằng ô tô thông thường, thì điều đó đã gần với thực tế hơn.
Hãy làm quen với lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ: các phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện, được gọi bằng thuật ngữ eVTOL. Chúng không thể chạy trên đường cao tốc, thậm chí một số mẫu còn không có bánh xe. Dẫu vậy, nhiều công ty đang chạy đua phát triển các phương tiện giống hệt như bước ra từ những bộ phim khoa học viễn tưởng hay phim hoạt hình; một vài công ty thậm chí đã bắt đầu thương mại hóa các phương tiện này.
Bà Kristina Menton, Phó Chủ tịch phụ trách bay tại Pivotal – một trong những công ty sản xuất eVTOL – chia sẻ: “Ý tưởng về ‘ô tô bay’ đã khơi gợi trí tưởng tượng của công chúng qua nhiều thế hệ. Ngày nay, sự hào hứng đó đang thúc đẩy các khoản đầu tư và đổi mới thực sự trong toàn ngành. Sức hấp dẫn của nó rất dễ hiểu: tại sao phải mất 90 phút kẹt xe trong khi bạn chỉ cần 20 phút để di chuyển trên bầu trời?”.
Các phương tiện eVTOL có trọng lượng rất nhẹ so với ô tô truyền thống, khả năng chuyên chở hạn chế và thường chỉ có thể bay tối đa khoảng 100 dặm (khoảng 160 km) cho mỗi lần di chuyển. Chúng cũng không thể vận hành trên đường bộ.
Tuy nhiên, dù không chạy trên mặt đường nhựa, một số người ủng hộ cho rằng eVTOL vẫn nên được coi là một loại “ô tô” theo định nghĩa khắt khe nhất của từ này: một phương tiện có khả năng đưa bạn từ điểm A đến điểm B.
Ông Rani Plaut, đồng sáng lập kiêm CEO của Air – một công ty của Israel đang lên kế hoạch sản xuất eVTOL tại một cơ sở ở Florida (Mỹ) – cho biết, những chiếc “ô tô” bay này có thể thu hút những người lái xe muốn tránh xa “những con đường đầy vấn đề và tắc nghẽn”.
Alef, một công ty khởi nghiệp tại California, tuyên bố rằng họ đang phát triển một chiếc ô tô bay thực thụ. CEO Jim Dukhovny cho biết phiên bản đầu tiên – với tốc độ tối đa khoảng 55 dặm/giờ (khoảng 88 km/h) – được thiết kế để trở thành sự kết hợp giữa máy bay và ô tô ngay từ đầu, thay vì cố gắng cải biên từ một trong hai loại phương tiện này.
Phương tiện nặng khoảng 115 kg sử dụng tám cánh quạt đặt bên trong thân xe để cất cánh, đồng thời được trang bị bốn bánh xe để di chuyển trên mặt đất. Mẫu xe mang tên “Model A” chỉ có thể chở một người (với trọng lượng cơ thể nhẹ hơn cả trọng lượng của chính phương tiện) và không có các trang bị an toàn tiêu chuẩn như túi khí.
Một phương tiện của Alef bay phía trên các ô tô, trong đó có một chiếc Tesla Roadster và một chiếc Cybertruck.
Tuy nhiên, ông Dukhovny muốn sản phẩm này được nhìn nhận như một chiếc ô tô, chứ không phải một eVTOL. “Các phương tiện eVTOL thuộc về thị trường hàng không, còn đối thủ cạnh tranh của chúng tôi là Toyota, Ford và Tesla”, ông Dukhovny nói.
Theo ông Roger Connor, người phụ trách bộ sưu tập về phương tiện bay thẳng đứng tại Bảo tàng Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Smithsonian, việc cố gắng tích hợp cả hai chức năng – vừa là ô tô vừa là máy bay – sẽ vấp phải nhiều vấn đề kỹ thuật cơ bản. Nguyên nhân là do máy bay rất nhạy cảm với trọng lượng, trong khi ô tô lại cần các thiết bị nặng.
Ông Connor nhận định: “Một phương tiện lai giữa hai loại hình này sẽ khó có thể đạt hiệu suất tốt ở cả khía cạnh hàng không lẫn khả năng di chuyển trên đường bộ”.
Hiện thực hoá giấc mơ
Dẫu vậy, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) vẫn đang thúc đẩy sự phát triển của các phương tiện eVTOL, thông qua việc triển khai hàng loạt chương trình thử nghiệm tại 26 tiểu bang kể từ tháng 3 năm nay.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy cho biết khi công bố chương trình này: “Tương lai của ngành hàng không đã đến và nó sẽ tạo ra bước cải thiện đáng kể trong cách thức di chuyển của con người cũng như vận chuyển hàng hóa”.
Phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) do công ty AIR phát triển.
Một trong những vấn đề mà FAA đang xem xét là ai sẽ được phép điều khiển các phương tiện này. Dự kiến, quá trình đào tạo để vận hành một chiếc eVTOL sẽ đơn giản hơn nhiều so với việc lái máy bay hạng nhẹ, trực thăng hay máy bay thương mại. Tuy nhiên, các quy định này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
“Chúng tôi vẫn chưa cấp phép cho bất kỳ ai trong phân khúc máy bay mới này. Đây là một lĩnh vực khá mới mẻ đối với tất cả mọi người, đặc biệt là đối với Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), vì các phương tiện này không hẳn là máy bay cánh cố định, cũng chẳng phải trực thăng”.
Mặc dù FAA tỏ ra quan tâm, nhưng các eVTOL vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Số lượng phương tiện được chế tạo và bàn giao cho khách hàng còn rất ít, và những chiếc hiện có thì giá thành lại vô cùng đắt đỏ.
Theo ông Connor, các phiên bản lớn hơn, hay còn gọi là “taxi bay”, có khả năng chở được một nhóm hành khách, sẽ có giá hơn 1 triệu USD mỗi chiếc. Các mẫu dành cho mục đích cá nhân có giá thấp hơn, nhưng vẫn dao động từ 60.000 đến 400.000 USD cho một chiếc máy bay hai chỗ ngồi với phạm vi và thời gian bay nhất định.
“Với 60.000 USD, về cơ bản bạn chỉ nhận được một chiếc thiết bị bay không người lái (drone) cao cấp, có thể chở được khoảng 72,5 kg trong thời gian chừng 10 phút”, ông Connor.
Tesla vẫn chưa tiết lộ mức giá cho phiên bản “biết bay” của dòng xe Roadster, và hiện tại, chưa có phiên bản nào được mở bán trước năm 2028.
Không giống như hầu hết các phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) vốn sử dụng cánh quạt, chiếc Roadster đã dùng các luồng khí nén để bay vọt qua những chiếc xe khác và lao đi từ đỉnh một đường dốc cao sáu hoặc bảy tầng trong buổi giới thiệu sản phẩm hồi đầu tháng này.
Chiếc Roadster cũng không bay được một quãng đường đáng kể nào. Bản thân trang web của Tesla cũng cảnh báo rằng mẫu thử nghiệm này “không được cấp phép để lưu thông trên đường công cộng”. Dẫu vậy, màn trình diễn đầy ấn tượng này vẫn khiến nhiều người trong ngành cảm thấy phấn khởi.
Mẫu taxi bay EH-216S - Ảnh: Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội .
Tại Việt Nam, eVTOL (thường gọi là "taxi bay" hoặc drone chở người/hàng hóa) đang trong giai đoạn đề xuất và chuẩn bị thí điểm, chưa được cấp phép thương mại rộng rãi.
Mẫu EH216-S do EHang, một công ty Trung Quốc chuyên về các phương tiện bay cất/hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL), phát triển, hiện đang được đề xuất đưa vào thử nghiệm theo mô hình sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội, tiến hành thử nghiệm có kiểm soát phương tiện bay EH-216S (taxi bay), xây dựng mô hình quản lý giao thông hệ thống máy bay không người lái, và xây dựng mô hình trung tâm điều hành khai thác (OCC) tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc.
EH216-S có thiết kế khá nhỏ gọn với chiều cao 1,93m và chiều rộng tổng thể 5,73m. Khối lượng cất cánh tối đa đạt 620kg. Cabin được bố trí 2 chỗ ngồi và sử dụng cửa mở kiểu cánh chim. Phần thân ứng dụng vật liệu composite sợi carbon nhằm giảm khối lượng.
Bao quanh cabin là hệ thống cánh tay và các rotor đồng trục. Cấu trúc nhiều động cơ điện giúp EH216-S có khả năng cất và hạ cánh thẳng đứng, vì vậy không cần đường băng dài như máy bay thông thường. Đây cũng là một trong những đặc tính quan trọng để eVTOL có thể được nghiên cứu sử dụng trong môi trường đô thị.
