Đại Tây Dương mới ghi nhận 5 cơn bão nhiệt đới tương đối yếu từ đầu mùa, chưa cơn nào đạt sức gió 119 km/h để được xếp cấp hurricane (gồm 5 bậc, từ 119 đến hơn 252 km/h). Tính đến ngày 12/9, mùa bão 2026 lập kỷ lục về thời gian chưa xuất hiện hurricane dài nhất kể từ khi có quan sát vệ tinh, dù đây thường là giai đoạn cao điểm.
Trước những năm 1950, từng có một số mùa không ghi nhận hurricane cho tới thời điểm muộn hơn, nhưng dữ liệu không được giới khí tượng đánh giá cao do hoạt động quan trắc đại dương khi đó chưa đầy đủ.
Phil Klotzbach, chuyên gia về bão tại Đại học bang Colorado, Mỹ, cho biết nếu xét cả số lượng, cường độ và thời gian tồn tại, hoạt động bão Đại Tây Dương cũng đang thấp kỷ lục kể từ sau năm 1950, chỉ bằng khoảng 7% mức bình thường vào thời điểm này.
Nguyên nhân do hiện tượng El Nino tạo ra hàng loạt điều kiện bất lợi cho quá trình hình thành và phát triển của xoáy thuận nhiệt đới.
Đường phố ngập lụt khi siêu bão Milton quét qua nước Mỹ năm 2024. (Ảnh: USA Today)
Xoáy thuận nhiệt đới là một vùng gió xoáy có đường kính tới hàng trăm kilômet hình thành trên vùng biển nhiệt đới, với gió thổi xoáy vào trung tâm theo hướng ngược chiều kim đồng hồ ở Bắc bán cầu, áp suất khí quyển thấp hơn xung quanh và gây ra mưa lớn, dông bão
Kristen Corbosiero, giáo sư khoa học khí quyển tại Đại học Albany, Mỹ, cho biết bất cứ cơn bão nào chuẩn bị hình thành tại Đại Tây Dương hiện phải chịu tác động đồng thời của ba yếu tố: đứt gió phá vỡ cấu trúc, không khí khô làm giảm nguồn năng lượng và luồng khí đi xuống kìm hãm sự phát triển.
Trong đó, tác động lớn nhất là hiện tượng đứt gió mạnh kỷ lục. Gió đông mạnh tác động vào hệ thống ở tầng thấp, trong khi gió tây mạnh ở tầng cao thổi theo hướng ngược lại, khiến cấu trúc bão bị “xé toạc”.
Tại vùng biển giữa châu Phi và Caribe, nơi nhiều cơn bão mạnh thường hình thành rồi di chuyển về phía tây, mức đứt gió cao hơn khoảng 74 km/h so với ngưỡng một xoáy thuận nhiệt đới có thể chịu đựng.
“Các cơn bão bị triệt tiêu ngay trước khi chúng kịp hình thành” , Brian McNoldy, chuyên gia về bão tại Đại học Miami, mô tả.
Không khí khô và bụi từ châu Phi cũng cản trở sự hình thành bão. Đồng thời, số nhiễu động thời tiết có khả năng trở thành “hạt giống” cho xoáy thuận nhiệt đới ít hơn. Áp suất cao trên Đại Tây Dương đẩy không khí xuống dưới, tiếp tục kìm hãm các hệ thống thời tiết.
Điều đáng chú ý là bão ít xuất hiện dù nước biển đang rất ấm. Các đại dương trên thế giới đã trải qua 100 ngày nóng kỷ lục, điều kiện thông thường có thể cung cấp thêm năng lượng cho bão.
Kerry Emanuel, giáo sư khí tượng học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), giải thích nước Đại Tây Dương dù ấm nhưng chưa nóng lên nhanh bằng khí quyển phía trên, vốn tăng nhiệt mạnh dưới tác động của El Nino. Bão lấy năng lượng từ dòng nhiệt truyền từ đại dương lên khí quyển, do đó chênh lệch nhiệt độ giữa hai môi trường có vai trò quan trọng đối với khả năng phát triển.
Các nhà khí tượng đã dự báo mùa bão Đại Tây Dương năm nay sẽ yên ắng do El Nino, nhưng mức độ hiện tại vẫn gây bất ngờ. “Không ai có thể hình dung mùa bão lại yên ắng đến mức này”, chuyên gia McNoldy nói.
Dù vậy, giới chuyên gia nhấn mạnh người dân không nên mất cảnh giác. Năm 1992 cũng có mùa bão khởi đầu muộn, nhưng sau đó xuất hiện bão Andrew với sức tàn phá nghiêm trọng. Chỉ một cơn bão mạnh cũng có thể gây hậu quả lớn, ngay cả trong năm El Niño.
Trong khi kìm hãm bão trên Đại Tây Dương, El Nino lại tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xoáy thuận nhiệt đới tại Thái Bình Dương nhờ không khí ẩm và đứt gió yếu.
“Ở phía đông Thái Bình Dương, mọi thứ cứ dồn dập, hết cơn bão này lại đến cơn bão khác” , chuyên gia Klotzbach nói.
Hoạt động bão ở phía đông Thái Bình Dương từ đầu năm gần gấp đôi bình thường, trong khi khu vực trung tâm cao hơn khoảng 40%. Phía đông Thái Bình Dương đã ghi nhận 16 cơn bão được đặt tên, trung tâm Thái Bình Dương có 20, so với chỉ 5 cơn bão nhiệt đới nhỏ trên Đại Tây Dương.
