Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số chính sách dân số mới. Điểm nổi bật của dự thảo là trao quyền cho các địa phương chủ động xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc thù dân số, thay vì áp dụng một mức chung trên phạm vi cả nước.
Theo đó, các tỉnh, thành có thể quyết định mức hỗ trợ hằng tháng cho trẻ từ khi sinh đến đủ 36 tháng tuổi bằng tiền hoặc hiện vật. Bên cạnh đó, phụ nữ mang thai, gia đình sinh đủ hai con cũng có thể được hưởng thêm nhiều chính sách hỗ trợ khác tùy điều kiện ngân sách từng địa phương.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam tiếp tục giảm sâu. Theo Bộ Y tế, tổng tỷ suất sinh hiện chỉ còn khoảng 1,91 con trên mỗi phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Đây là mức thấp nhất từng được ghi nhận và đặt ra nhiều lo ngại về già hóa dân số cũng như nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai.
Ngoài khoản hỗ trợ dành cho trẻ nhỏ, dự thảo còn đề xuất nhiều chính sách khuyến sinh khác như hỗ trợ chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non, khen thưởng phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi hoặc hỗ trợ đối với các gia đình thực hiện tốt chính sách dân số.
Sản phụ sinh con tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. (Ảnh: Na Lê)
Theo Cục Dân số, nhiều địa phương đã triển khai chính sách khuyến sinh trong khoảng 5 năm qua nhưng hiệu quả còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là mức hỗ trợ còn quá thấp, đa số chỉ dao động từ 450.000 đồng đến một triệu đồng cho mỗi trường hợp, không đủ tạo động lực trong bối cảnh chi phí nuôi dạy con ngày càng tăng.
Một số địa phương mạnh dạn nâng mức hỗ trợ. Tây Ninh dành gần 20 tỷ đồng để thưởng cho các xã duy trì mức sinh hợp lý và hỗ trợ hơn 4.500 phụ nữ sinh đủ hai con. Đồng Nai và Hải Phòng cũng chi hàng tỷ đồng từ ngân sách để khuyến khích người dân sinh con.
Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, các khoản thưởng một lần chỉ mang tính động viên. Việc hỗ trợ tài chính định kỳ trong những năm đầu đời của trẻ có thể giúp các gia đình giảm áp lực chi tiêu và tạo hiệu quả lâu dài hơn.
Dự thảo cũng hướng đến mục tiêu cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số. Các địa phương được khuyến khích xây dựng chính sách tôn vinh gia đình sinh hai con gái, miễn hoặc giảm học phí, hỗ trợ bảo hiểm y tế cho trẻ em gái tại vùng khó khăn.
Đối với hộ nghèo và nhóm yếu thế, Nhà nước sẽ tăng cường hỗ trợ miễn phí các dịch vụ sàng lọc trước sinh , sàng lọc sơ sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và cung cấp phương tiện tránh thai.
Sau khi thông tư được ban hành, Sở Y tế các tỉnh sẽ tham mưu để Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định mức hỗ trợ cụ thể trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu thực tế của người dân.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hỗ trợ tài chính là một trong nhiều giải pháp được các quốc gia áp dụng để đối phó với mức sinh thấp.
Theo các chuyên gia quốc tế, tiền hỗ trợ có thể giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế khi sinh con, nhưng quyết định sinh thêm con còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như khả năng cân bằng giữa công việc và gia đình, hệ thống dịch vụ công, môi trường nuôi dạy trẻ và sự ổn định của nền kinh tế. Khi những điều kiện này được cải thiện đồng bộ, các chính sách khuyến sinh mới có cơ hội tạo ra thay đổi bền vững.
