Xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh

Không gian mạng đã và đang tạo ra những cơ hội chưa từng có, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, song song với đó, các nguy cơ mất an ninh, an toàn trên không gian mạng cũng gia tăng, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đến hoạt động bình thường của nhiều cơ quan, tổ chức và sự ổn định xã hội.

Việc bảo đảm an ninh mạng không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy hay trách nhiệm của các cơ quan chuyên trách. Trên không gian mạng, nhận thức, hành vi và trách nhiệm của mỗi cá nhân mới là yếu tố có tính quyết định đối với sự an toàn, trạng thái lành mạnh của môi trường này.

Chỉ thị 57/2025 của Ban Bí thư nhấn mạnh việc triển khai định danh và xác thực không gian mạng quốc gia, áp dụng xác thực danh tính bắt buộc với người dùng mạng xã hội .Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Đó cũng là quan điểm cốt lõi trong Chỉ thị 57/2025 của Ban Bí thư về việc tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị, khi đặt ra yêu cầu xây dựng "công dân số an toàn" như là nền tảng quan trọng, lâu dài của an ninh mạng quốc gia.

Thực tế, nhiều vụ việc mất an ninh, an toàn thông tin thời gian qua không chỉ đến từ các hoạt động tấn công công nghệ cao mà còn xuất phát từ cộng đồng mạng. Trên môi trường mạng, việc đặt mật khẩu đơn giản, sử dụng chung tài khoản, thiếu cảnh giác trước các hình thức lừa đảo trực tuyến, vô tình cài đặt phần mềm độc hại hoặc chia sẻ thông tin cá nhân, thông tin nội bộ một cách tùy tiện... đã tạo ra những "lỗ hổng mềm", gây hệ lụy khó lường cho cá nhân, tổ chức và xã hội.

Điều đó cho thấy dù hạ tầng kỹ thuật có hiện đại đến đâu, nếu người dùng thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết thì nguy cơ mất an toàn vẫn luôn tồn tại. Không gian mạng, về bản chất, là không gian do con người tạo lập, vận hành và tương tác. Mỗi tài khoản mạng xã hội, mỗi thiết bị kết nối internet đều gắn với một cá nhân cụ thể, với những lựa chọn và hành vi cụ thể. Vì vậy, chất lượng của không gian mạng phụ thuộc trực tiếp vào nhận thức, thái độ, ý thức và hành vi cộng đồng mạng.

Quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, gia tăng nhanh chóng quy mô dữ liệu và mức độ kết nối trên không gian mạng. Không gian mạng ngày càng chiếm lĩnh, chi phối sâu hơn các hoạt động và quan hệ chính trị, kinh tế - xã hội. Dữ liệu trở thành một loại tài nguyên quan trọng, thậm chí mang tính chiến lược, gắn với năng lực quản trị quốc gia, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và quyền riêng tư của mỗi cá nhân.

Trong khi đó, tình trạng tấn công mạng, lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt thông tin, thao túng dư luận ngày càng diễn ra tinh vi, có tổ chức và xuyên biên giới. Những hiện tượng như sim "rác", tài khoản "ảo", tin giả, thông tin xâm phạm đời tư, lộ lọt dữ liệu cá nhân... không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm niềm tin của nhân dân, ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội và uy tín của các cơ quan, tổ chức.

Đáng lưu ý, do hạn chế về kỹ năng số và khả năng tự bảo vệ dẫn đến trẻ em và người cao tuổi đang thuộc những nhóm dễ bị tổn thương nhất trên không gian mạng. Nếu không có giải pháp căn cơ, đồng bộ, các rủi ro trên môi trường trực tuyến sẽ tiếp tục lan rộng, gây ra những hệ lụy khó lường.

Từ góc nhìn đó, xây dựng công dân số an toàn theo tinh thần Chỉ thị 57 là một trong những điều kiện quan trọng để hướng đến một nền an ninh mạng bền vững. Trong đó, công dân số an toàn được thể hiện qua những chuẩn mực cụ thể trong hành vi và cách ứng xử thường ngày trên không gian mạng.

Tỉnh táo trước thông tin trên mạng xã hộiĐỌC NGAY

Cụ thể, mỗi công dân nhận thức đầy đủ và có ý thức tuân thủ pháp luật. Mỗi hành động trên môi trường số, từ việc đăng tải, chia sẻ thông tin đến chuyện tham gia giao dịch trực tuyến, đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật và các chuẩn mực xã hội. Qua đó, giúp người dùng mạng tự điều chỉnh hành vi, tránh vi phạm pháp luật và góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương trên không gian mạng.

Cùng với đó, khả năng tự bảo vệ bản thân và dữ liệu cá nhân; sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực nhiều lớp; thường xuyên cập nhật phần mềm, cảnh giác với các liên kết, ứng dụng không rõ nguồn gốc; cũng như ý thức bảo vệ thông tin cá nhân và thông tin liên quan công việc là "thao tác" cơ bản nhưng có ý nghĩa quyết định trong việc phòng ngừa rủi ro.

Bên cạnh yếu tố cá nhân thì trách nhiệm xã hội trong việc tiếp nhận, lan tỏa thông tin là chuẩn mực cần có của công dân số an toàn. Mỗi lần nhấp "like", mỗi lượt bình luận hay chia sẻ thiếu kiểm chứng đều có thể góp phần lan truyền tin giả, ảnh hưởng xấu đến chất lượng thông tin trên môi trường mạng, gây hoang mang dư luận xã hội. Ngược lại, hành vi ứng xử có trách nhiệm, tôn trọng sự thật và chuẩn mực xã hội sẽ góp phần hình thành không gian trực tuyến tích cực, lành mạnh.

Với cán bộ, đảng viên, những chuẩn mực nêu trên được đặt ra ở mức cao hơn. Bản lĩnh chính trị, ý thức bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và uy tín của cơ quan, tổ chức trên không gian mạng là những yêu cầu không thể thiếu, gắn trực tiếp với trách nhiệm nêu gương và thực thi công vụ.

Không gian mạng quốc gia an toàn, lành mạnh không thể chỉ được bảo đảm bằng các giải pháp công nghệ hay biện pháp quản lý hành chính, mà yếu tố quyết định vẫn là ý thức tự giác và trách nhiệm của cá nhân. Khi mỗi cư dân mạng nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình, chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng, đó sẽ là điểm tựa góp phần hình thành thế trận an ninh nhân dân trên không gian mạng.