Ngày 10/7, Trung Quốc thông báo thu hồi thành công tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B (Long March 10B) sau khi phương tiện này hoàn thành nhiệm vụ đưa tầng trên lên quỹ đạo. Sau khi tách khỏi tầng trên, tầng đẩy hạ cánh thẳng đứng có kiểm soát xuống biển và được một hệ thống lưới đặt trên nền tảng thu hồi chuyên dụng đón bắt thành công.
Tên lửa đẩy Trường Chinh 10B cất cánh từ bãi phóng tàu vũ trụ thương mại Hải Nam ở Văn Xương, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, ngày 10/7. (Ảnh: CNS)
Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết đây là lần đầu tiên trên thế giới một tầng đẩy tên lửa quỹ đạo được thu hồi bằng hệ thống lưới trên biển. Nhiều ý kiến cho rằng thành tựu này cho thấy Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.
Tuy nhiên, doanh nhân công nghệ Akhmad Hanan, nhà nghiên cứu người Indonesia chuyên về địa chính trị và năng lượng, đánh giá ý nghĩa của sự kiện không chỉ dừng ở cuộc đua giữa hai cường quốc, mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh mới nhằm giành lợi thế trong nền kinh tế quỹ đạo của thế kỷ 21.
Tái sử dụng - chìa khóa giảm chi phí phóng
Trong thập kỷ qua, thay đổi lớn nhất của ngành công nghiệp phóng tên lửa không nằm ở kích thước tên lửa hay năng lực của vệ tinh, mà ở khả năng tái sử dụng tầng đẩy.
Năm 2015, SpaceX lần đầu đưa tầng đẩy Falcon 9 hạ cánh thành công, mở ra mô hình tái sử dụng tên lửa quy mô thương mại. Việc một tầng đẩy có thể thực hiện nhiều chuyến bay giúp giảm đáng kể chi phí đưa tải trọng lên quỹ đạo, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho Mỹ trong lĩnh vực không gian.
Đến nay, Falcon 9 đã trở thành phương tiện phóng chủ lực của SpaceX, thực hiện khoảng 165 sứ mệnh trong năm 2025 và đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai các chòm sao vệ tinh như Starlink.
Do đó, chuyên gia Akhmad Hanan, nhận định thành công của Trường Chinh 10B không chỉ là một cột mốc kỹ thuật mà còn là một phần trong chiến lược phát triển năng lực phóng tên lửa với chi phí thấp hơn, tốc độ cao hơn và khả năng khai thác lâu dài.
Theo Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), Trường Chinh 10B có thể đưa khoảng 16 tấn tải trọng lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), chủ yếu phục vụ triển khai các chòm sao vệ tinh quy mô lớn. CASC cũng đặt mục tiêu đưa tầng đẩy vừa thu hồi trở lại hoạt động trước cuối năm nay.
Tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B đáp xuống bệ đỡ trên biển trong ngày 10/7. (Ảnh: Tân Hoa Xã)
Cuộc cạnh tranh chuyển sang nền kinh tế quỹ đạo
Theo chuyên gia Akhmad Hanan, vai trò của không gian đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trong thế kỷ 20, sức mạnh của các quốc gia chủ yếu gắn với khả năng kiểm soát biển, thì sang thế kỷ 21, ưu thế công nghệ và quyền kiểm soát không gian quỹ đạo ngày càng trở thành yếu tố chiến lược.
Vệ tinh hiện không chỉ phục vụ viễn thông hay nghiên cứu khoa học mà còn đóng vai trò quan trọng trong dẫn đường quân sự, thu thập tình báo, Internet toàn cầu, giao dịch tài chính, logistics và vận hành phương tiện tự hành.
Một quốc gia có thể triển khai và duy trì hàng nghìn vệ tinh trên quỹ đạo sẽ sở hữu lợi thế đáng kể về kinh tế cũng như an ninh. Vì vậy, năng lực phóng vệ tinh với chi phí thấp và tần suất cao đang trở thành một lợi thế chiến lược.
Ông Hanan cho rằng Trường Chinh 10B không chỉ là một tên lửa tái sử dụng mà còn là nền tảng để Trung Quốc mở rộng hạ tầng không gian trong tương lai.
Khác với giai đoạn đầu của cuộc đua không gian, khi mục tiêu chủ yếu là khẳng định vị thế quốc gia thông qua các sứ mệnh lên Mặt Trăng hay Sao Hỏa, cuộc cạnh tranh hiện nay tập trung vào khả năng xây dựng mạng lưới vệ tinh quy mô lớn, cung cấp dịch vụ quỹ đạo với chi phí thấp và hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian.
Nếu giảm đáng kể chi phí phóng, Trung Quốc sẽ có điều kiện triển khai hạ tầng quỹ đạo ở quy mô lớn hơn, điều trước đây chủ yếu do Mỹ thực hiện.
Hướng đi khác SpaceX
Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc không sao chép hoàn toàn giải pháp thu hồi của SpaceX.
Trong khi Falcon 9 sử dụng các chân đáp để hạ cánh xuống tàu không người lái hoặc bãi đáp trên mặt đất, Trường Chinh 10B được thiết kế để được thu hồi bằng hệ thống lưới và móc trên tàu chuyên dụng.
Chuyên gia Akhmad Hanan cho biết cách tiếp cận này chuyển phần lớn độ phức tạp kỹ thuật từ tên lửa sang hệ thống thu hồi, đồng thời loại bỏ chân đáp, giúp giảm khối lượng của tầng đẩy.
Tên lửa SpaceX Falcon 9 cất cánh sau khi phóng từ Căn cứ Không gian Vandenberg,California, Mỹ, mang theo 24 vệ tinh internet Starlink, ngày 24/6. (Ảnh: Getty Images)
Hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá phương án của Trung Quốc có hiệu quả hơn SpaceX hay không. Tuy nhiên, việc phát triển một giải pháp kỹ thuật khác cho thấy Bắc Kinh đang theo đuổi con đường đổi mới riêng, thay vì chỉ sao chép công nghệ của Mỹ.
Nếu công nghệ tên lửa tái sử dụng được hoàn thiện, Trung Quốc có thể đẩy nhanh việc triển khai các chòm sao vệ tinh Internet quỹ đạo thấp mà nước này đang phát triển nhằm cạnh tranh với các hệ thống phương Tây như Starlink.
Theo chuyên gia Hanan, trong tương lai, cuộc cạnh tranh trong không gian sẽ không còn chủ yếu xoay quanh các sứ mệnh thám hiểm hay uy tín quốc gia, mà tập trung vào quyền kiểm soát các mạng lưới thông tin liên lạc, dòng dữ liệu và dịch vụ số trên quỹ đạo. Khi đó, quỹ đạo Trái Đất sẽ trở thành một không gian chiến lược mới, bên cạnh đất liền, biển, không trung và không gian mạng.
