Thư viện 'người thật' ở Đại học Thanh Hoa

Thư viện Đại học Thanh Hoa. Ảnh: Tsinghua University.

Tại Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), sinh viên có thể “đọc” một giáo sư, học giả thay vì chỉ đọc những cuốn sách do họ viết. Thông qua chương trình thư viện “người thật”, người tham gia ngồi đối diện các nhân vật trong nhiều lĩnh vực để nghe họ chia sẻ về nghiên cứu, cuộc đời và những trải nghiệm phía sau tri thức.

“Đọc” một con người

Thư viện “người thật” do Thư viện Đại học Thanh Hoa khởi xướng năm 2013, lấy con người làm trung tâm. Ý tưởng của chương trình xuất phát từ quan niệm “nghe một người thông thái nói chuyện một buổi còn hơn đọc sách mười năm”.

Theo đó, thay vì chỉ cung cấp không gian yên tĩnh cho việc đọc, thư viện muốn trở thành nơi các ý tưởng, kiến thức và trải nghiệm được trao đổi trực tiếp.

Sau hơn một thập kỷ, chương trình đã tổ chức 76 sự kiện, thu hút 5,7 triệu lượt người tham gia trực tiếp và trực tuyến. Mục tiêu được đặt ra là xây dựng thư viện thành “ngôi nhà tinh thần” của cộng đồng Thanh Hoa, đồng thời đưa các nguồn lực văn hóa công cộng chất lượng cao đến với xã hội.

Theo bà Zhang Qiu, Phó giám đốc Thư viện Đại học Thanh Hoa, đọc không chỉ dừng ở việc tiếp nhận kiến thức từ văn bản. Những cuộc trò chuyện trực tiếp giúp sinh viên tiếp cận câu chuyện cuộc đời, quá trình nghiên cứu và tinh thần học thuật phía sau mỗi học giả. Qua đó, việc đọc được mở rộng thành quá trình đọc sách, đọc người và đọc thế giới.

Ông Zhang Guogang, giáo sư trường Nhân văn thuộc Đại học Thanh Hoa, gọi mô hình này là một hình thức giao tiếp hiện thân. Với cách tiếp cận này, một học giả không còn chỉ xuất hiện qua tên tác giả trên bìa sách hay những công trình nghiên cứu. Sinh viên cũng có cơ hội quan sát cách họ suy nghĩ, lắng nghe những câu chuyện phía sau quá trình học thuật và đặt câu hỏi trực tiếp. Thư viện vì thế trở thành không gian kết nối giữa tri thức trong sách và con người tạo ra tri thức.

“Bạn không đọc sách của tôi; bạn đang đọc tôi với tư cách một con người, và tôi nói về cuốn sách cũng như nghiên cứu của mình”, ông nói với China Daily.

Sinh viên tham gia buổi "đọc sách" cùng các giáo sư, học giả. Ảnh: Tsinghua University.

Đọc để hình thành tư duy

Giáo sư Zhang cho rằng vai trò của việc đọc càng đáng chú ý trong kỷ nguyên AI. Khi công nghệ có thể nhanh chóng cung cấp thông tin và trả lời câu hỏi, con người vẫn cần duy trì khả năng đọc, suy nghĩ, phán đoán và đặt vấn đề. Theo ông, nếu giao phó mọi thứ cho AI, con người có nguy cơ đánh mất những năng lực cần thiết để tự đánh giá thông tin.

Ông dẫn chứng những nhà khoa học như Chen-Ning Yang, Shiing-shen Chern và Yau Shing-tung từng được hưởng lợi sâu sắc từ việc đọc các tác phẩm nhân văn khi còn trẻ. Việc tiếp cận sách có ảnh hưởng đến những lựa chọn của họ trong cuộc sống sau này.

Ví dụ, cha của ông từng yêu cầu ông đọc Mạnh Tử trước khi vào đại học. Từ đó, giáo sư Zhang phân biệt giữa học tập mang tính công cụ và việc bồi dưỡng nhân văn. Những cuốn sách về bảo trì máy tính, đầu tư hay các kỹ năng nghề nghiệp chủ yếu phục vụ mục tiêu đào tạo chuyên môn.

Trong khi đó, văn học, lịch sử và triết học giúp con người rèn luyện phẩm chất đạo đức, phát triển khả năng phán đoán và hạn chế những sai lầm trong cuộc sống.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện qua trải nghiệm của Xu Yitian, sinh viên năm nhất ngành Cơ học lý thuyết và ứng dụng đến từ tỉnh Chiết Giang.

Điều khiến Xu ấn tượng nhất là thư viện cũ với cầu thang xoắn ốc, những bức tường đá cẩm thạch, đèn chùm trên trần và các đèn bàn cũ có chụp màu xanh. Những chi tiết này đem lại cho anh cảm giác rõ nét về lịch sử.

Bên cạnh những dấu vết của quá khứ, Xu còn nhìn thấy sự kết hợp giữa cũ và mới trong thư viện. Một phòng học âm nhạc mang cảm giác như rạp chiếu phim và màn hình điện tử lớn phục vụ việc mượn sách cùng tồn tại trong một không gian. Với Xu, thư viện giống như cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, mở ra quá trình trưởng thành và khám phá.

Là sinh viên khoa học và kỹ thuật, Xu cho rằng đọc các tác phẩm nhân văn vẫn cần thiết đối với người học kỹ thuật. Những tác phẩm kinh điển cổ điển và các tác phẩm kinh điển cách mạng chứa đựng di sản tinh thần cùng tinh thần học thuật mà kiến thức chuyên môn khó có thể thay thế.

Xu cũng nhận thấy sự khác biệt giữa đọc sách tại thư viện và đọc trên mạng. Với anh, bầu không khí của thư viện và âm thanh lật từng trang sách là những trải nghiệm không thể tái hiện trên màn hình điện tử.