Sáng 21/3, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đã tổ chức Hội thảo khoa học "Siêu đô thị thế hệ mới: Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới".
Tại hội thảo, các chuyên gia cho biết quá trình đô thị hóa toàn cầu, các siêu đô thị (megacity) từng được xem là biểu tượng của sự phát triển kinh tế và tập trung dân cư quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển trong những thập niên gần đây cho thấy mô hình siêu đô thị truyền thống - chủ yếu dựa trên sự gia tăng dân số và mở rộng không gian đô thị - đang bộc lộ nhiều hạn chế như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng xã hội và suy giảm chất lượng sống.
"Sự bùng nổ dân số cơ học tại các đô thị hạt nhân như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đã tạo nên một áp lực khủng khiếp lên hệ thống hạ tầng giao thông vốn đã lỗi thời. Tình trạng ùn tắc kéo dài, ô nhiễm môi trường và sự đứt gãy trong kết nối không gian đang trở thành những 'rào cản' trực tiếp kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế - xã hội", PGS. TS. Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho biết tại Hội thảo.
Trước những thách thức đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và Ngân hàng Thế giới... đã chuyển hướng nghiên cứu và phát triển mô hình siêu đô thị thế hệ mới, nhấn mạnh đến cấu trúc đa trung tâm, liên kết mạng lưới vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững.
Siêu đô thị thế hệ mới là nơi chuẩn sống hiện đại được tái định nghĩa một cách toàn diện. Đây không đơn thuần là sự mở rộng về mặt vật lý hay quy mô dân số, mà là một bước chuyển mình tất yếu hướng tới quy hoạch đồng bộ, tích hợp không gian xanh, hạ tầng thông minh và hệ sinh thái tiện ích đa lớp.
Trong bối cảnh các mô hình đô thị truyền thống đang đối mặt với áp lực lớn từ tốc độ đô thị hóa nhanh, dẫn đến sự suy giảm chất lượng môi trường và thiếu hụt tiện ích thiết yếu, thì siêu đô thị thế hệ mới nổi lên như một lời giải bài bản và bền vững. Việc phát triển các siêu đô thị này không chỉ giải quyết bài toán nhà ở mà còn tạo ra một môi trường sống an toàn vượt trội, nâng cấp chất lượng sống cho người dân dựa trên nền tảng pháp lý ngày càng hoàn thiện.
"Sự khác biệt của các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở mô hình phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào nhà ở, các dự án này được xây dựng theo mô hình phức hợp đa chức năng, tích hợp từ đô thị, giáo dục, y tế đến thương mại, công nghiệp và logistics. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi cư dân có thể sống, làm việc, học tập và giải trí ngay trong khu đô thị", TS. Nguyễn Thanh Nhã – Nguyên Giám đốc sở QHKT TPHCM cho biết.
Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng với sự hình thành các vùng đô thị lớn và các hành lang kinh tế - đô thị như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng Thành phố Hồ Chí Minh và các trục phát triển ven biển. Những xu hướng này cho thấy sự dịch chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang các cấu trúc đô thị quy mô vùng, đa cực và liên kết chức năng, đặt nền tảng cho khả năng hình thành các siêu đô thị thế hệ mới trong tương lai.
Cũng theo các chuyên gia, trên thế giới, mô hình "đô thị 10-15 phút" đang trở thành chuẩn mực khắt khe của các siêu đô thị hiện đại. Tại đây, mọi nhu cầu từ làm việc, học tập, chăm sóc sức khỏe đến vui chơi giải trí của người dân đều được đáp ứng trong một bán kính di chuyển ngắn, giúp giảm thiểu đáng kể nhu cầu giao thông cơ giới và khí thải. Hệ thống giao thông được tổ chức thông minh, ưu tiên không gian cho con người và thiên nhiên, tạo nên một cấu trúc sống khép kín nhưng vẫn mở rộng kết nối, với những vùng dân cư ổn định và bền vững trong dài hạn.
Trong khi đó, câu hỏi đặt ra là Việt Nam có nên phát triển các siêu đô thị thế hệ mới, và quan trọng hơn là siêu đô thị thế hệ mới cần được định nghĩa như thế nào, có quy mô và cấu trúc ra sao, và cần những điều kiện thể chế - hạ tầng - công nghệ nào để có thể vận hành hiệu quả trong bối cảnh Việt Nam bước vào Kỷ nguyên mới, hướng tới thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Việc làm rõ các vấn đề này có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng phát triển không gian quốc gia, tổ chức hệ thống đô thị và nâng cao năng lực cạnh tranh của các vùng kinh tế trọng điểm trong dài hạn.
Trên cơ sở phân tích các mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam, các chuyên gia nhìn nhận đây chính là những cực tăng trưởng kinh tế mới, đóng vai trò dẫn dắt và thúc đẩy chuỗi giá trị liên ngành. Các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ thúc đẩy quá trình tái phân bổ dân cư từ vùng lõi cũ mà còn trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đặc biệt là dòng vốn xanh.
Các siêu đô thị thế hệ mới vận hành dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trở thành nơi hội tụ và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Mô hình này được coi là động lực góp phần nâng tầm vị thế quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho Việt Nam trong những thập kỷ tới.
"Các siêu đô thị vệ tinh sẽ giúp điều tiết lại mật độ dân cư vốn là áp lực cực lớn và nan giải của hầu hết các đô thị cũ, cung cấp không gian sống thoáng đãng, tách biệt khỏi sự ngột ngạt của lõi đô thị cũ. Như vậy, nó không chỉ tạo ra không gian sống mới, mà đồng thời còn 'giải tỏa', làm 'hồi sinh', thổi sức sống mới cho các đô thị cũ", ThS. Bùi Văn Doanh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu bất động sản Việt Nam, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho biết.
Có thể nói, phát triển siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là xu thế đô thị hóa mà còn là lựa chọn chiến lược góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tạo ra các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn. Ngoài việc thúc đẩy phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, siêu đô thị thế hệ mới còn mang lại những giá trị nổi bật giúp siêu đô thị thế hệ mới trở thành không gian sống, làm việc và sáng tạo đặc trưng của xã hội đô thị trong thế kỷ XXI.
