Một xã hội chăm lo tốt cho tuổi già phải tạo thêm chỗ dựa để lòng hiếu thảo có điều kiện đi vào những việc cụ thể - Ảnh: LÊ PHAN
Những câu hỏi ấy khiến hai chữ phúc lợi bước ra khỏi các văn bản, trở thành mối quan tâm rất gần của một người con.
Có lần chở má đi chùa, tôi nghĩ đến nhu cầu được ra ngoài, gặp người quen, tìm một khoảng bình yên của người lớn tuổi. Một chuyến đi như vậy phụ thuộc vào thời gian của con cháu. Khi khả năng tự đi lại giảm dần, những nhu cầu giản dị cũng có thể phải chờ. Tuổi già vì thế cần được nhìn từ đời sống hằng ngày, ngoài chuyện ăn đủ và uống thuốc đúng giờ.
Tôi không biết má sẽ cần những hỗ trợ gì trong 10 năm tới. Nhưng tôi hiểu gia đình khó tự xoay xở mọi tình huống chỉ bằng tình thương. Con cái có công việc, có con nhỏ, có giới hạn về sức khỏe và tiền bạc. Tôi nghĩ, một xã hội chăm lo tốt cho tuổi già phải tạo thêm chỗ dựa để lòng hiếu thảo có điều kiện đi vào những việc cụ thể.
Một khoản tiền và quyền tự chủ
Khi nói đến phúc lợi cho người già, ta thường nghĩ trước tiên đến trợ cấp. Điều này có lý. Một khoản thu nhập ổn định giúp người lớn tuổi chủ động những chi tiêu nhỏ, bớt phải hỏi con cháu mỗi lần cần mua thứ gì. Giá trị của khoản tiền nằm cả ở cảm giác mình còn có thể quyết định, còn giữ được một phần độc lập trong cuộc sống.
Theo Nghị định 176/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025, mức trợ cấp hưu trí xã hội chung là 500.000 đồng mỗi tháng. Người từ đủ 75 tuổi đáp ứng các điều kiện được hưởng; người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo cũng được xem xét khi đáp ứng điều kiện. Địa phương có thể quyết định hỗ trợ thêm tùy khả năng và nguồn lực.
Việc mở rộng diện thụ hưởng là một bước tiến. Tuy nhiên, 500.000 đồng vẫn là khoản hỗ trợ nền tảng, khó bảo đảm toàn bộ sinh hoạt của một người. Bài toán cần được đặt ra tiếp là điều chỉnh mức hỗ trợ theo chi phí sống, đồng thời nhận diện người có nhu cầu thực sự. Đằng sau một ngưỡng tuổi hay một tiêu chí thu nhập là những hoàn cảnh rất khác nhau.
Một người chưa đến tuổi hưởng trợ cấp có thể đã mất khả năng lao động. Một người sống cùng con vẫn có thể thiếu tiền riêng, thiếu người chăm sóc. Cần có cách đánh giá hoàn cảnh gắn với sức khỏe, mức độ phụ thuộc và khả năng hỗ trợ thực tế của gia đình.
Người lớn tuổi được chăm sóc sức khỏe, khám bệnh miễn phí tại địa phương - Ảnh: TỰ TRUNG
Cách nhận hỗ trợ cũng quyết định phúc lợi có đến được với người cần hay không. Với người mắt kém, tay run, không quen điện thoại thông minh, một thủ tục trực tuyến có thể thành trở ngại. Dịch vụ công nên duy trì kênh trực tiếp, có người hướng dẫn và cách hỗ trợ tại nhà khi cần. Chuyển đổi số phải giúp họ tiếp cận dễ hơn, thay vì thêm một lần phải nhờ con cháu.
Sự chủ động ấy cần được bảo vệ cả trong khám chữa bệnh. Chi phí là một phần, việc đặt lịch, đi lại, chờ đợi và hiểu hướng dẫn điều trị cũng quan trọng. Y tế cơ sở cần được củng cố để người già có nơi theo dõi sức khỏe gần nhà. Những người khó di chuyển cần được kết nối với dịch vụ chăm sóc phù hợp, trước khi gia đình lâm vào tình thế khẩn cấp.
Chăm sóc tuổi già từ cộng đồng
Tôi nghĩ đến một điểm sinh hoạt gần nhà, nơi người lớn tuổi có thể đến ban ngày, vận động vừa sức, trò chuyện và được hướng dẫn chăm sóc bản thân. Gia đình vẫn là nơi họ trở về, nhưng thời gian sống không bị thu hẹp vào bốn bức tường. Mô hình này cần được thử nghiệm phù hợp từng địa bàn, có người phụ trách và nguồn kinh phí để duy trì đều đặn.
Ở những nơi đã có nhà văn hóa hoặc không gian cộng đồng, có thể bắt đầu từ việc bố trí khung giờ cho người cao tuổi. Một lớp vận động, nhóm đọc sách hay buổi trao đổi về sức khỏe chỉ có ý nghĩa khi dễ tham gia và diễn ra thường xuyên. Hiệu quả nên được đo bằng số người quay lại, những mối quan hệ được hình thành và nhu cầu nào đã được đáp ứng.
Không gian bên ngoài cũng phải cho phép họ bước ra. Vỉa hè thông thoáng, ghế nghỉ, nhà vệ sinh dễ sử dụng và thời gian sang đường phù hợp là những điều rất cụ thể. Một người còn muốn đi bộ nhưng sợ vấp ngã sẽ dần ở nhà nhiều hơn. Thiết kế đô thị quan tâm đến tuổi già có thể giúp họ giữ sự độc lập và giảm phần việc hỗ trợ của người thân.
Với người cần chăm sóc thường xuyên, gia đình phải được tiếp sức. Có thể phát triển dịch vụ chăm sóc ban ngày, hỗ trợ theo giờ và các khóa hướng dẫn người nhà. Nhân viên chăm sóc cần được đào tạo, giám sát; mức phí phải minh bạch. Nhu cầu thuê hỗ trợ là chính đáng. Người con tìm một người chăm sóc đủ năng lực cũng đang thực hiện trách nhiệm với cha mẹ.
Tất nhiên, nguồn lực có giới hạn. Theo tôi, nên ưu tiên người sống một mình, thu nhập thấp hoặc phụ thuộc nhiều trong sinh hoạt. Chính quyền có thể phối hợp với tổ chức xã hội và cơ sở tôn giáo, nhưng cần phân định trách nhiệm. Hoạt động thiện nguyện giúp bổ sung nguồn lực; những dịch vụ thiết yếu vẫn cần cơ chế bảo đảm ổn định, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào sự nhiệt tình nhất thời.
Để biết đầu tư có đúng hướng, hãy hỏi người già. Họ muốn sinh hoạt ở đâu, cần hỗ trợ việc gì, điều gì khiến họ ngại đến một cơ sở chăm sóc? Đừng mặc nhiên nghĩ con cháu biết hết nhu cầu của cha mẹ. Quyền được góp ý, lựa chọn và từ chối cũng là một phần của phúc lợi. Người được chăm sóc cần có tiếng nói về cuộc sống của mình.
Má tôi đang đến một chặng tuổi mới và tôi cũng đang học cách chuẩn bị cùng má. Tôi mong những năm phía trước, má có thể đi nơi mình muốn, được chăm sóc khi cần và giữ những niềm vui riêng.
Chăm lo cho người già hôm nay cũng là chuẩn bị chỗ dựa cho chúng ta ngày mai. Một tuổi già có phẩm giá cần tình thương của gia đình và những dịch vụ công đủ gần để tình thương ấy không phải đơn độc.
