Từ máy ảnh đến những cỗ máy tạo ra vi mạch siêu nhỏ
Nhắc đến Nikon, hình ảnh đầu tiên xuất hiện trong suy nghĩ của nhiều người có lẽ là những chiếc máy ảnh DSLR, mirrorless hay dòng ống kính NIKKOR. Đây là một trong những thương hiệu quang học lâu đời của Nhật Bản, gắn liền với ngành nhiếp ảnh trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của Nikon không chỉ xoay quanh việc ghi lại hình ảnh. Tập đoàn còn phát triển nhiều thiết bị công nghiệp dựa trên nền tảng công nghệ quang học và cơ khí chính xác, trong đó có hệ thống quang khắc bán dẫn (Semiconductor Lithography Systems).
Đây là loại máy móc giữ vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất chip. Nếu máy ảnh sử dụng hệ thống thấu kính để thu nhận ánh sáng và tạo ra hình ảnh, thì máy quang khắc lại sử dụng nguồn sáng, mặt nạ quang học và hệ thống thấu kính có độ chính xác cực cao để chuyển những mẫu mạch điện siêu nhỏ lên bề mặt wafer silicon.
Theo giới thiệu của Nikon, các hệ thống quang khắc bán dẫn có nhiệm vụ thu nhỏ mẫu mạch được thiết kế trên mặt nạ quang học (photomask), sau đó chiếu hình ảnh này lên tấm wafer. Quá trình này giúp hình thành những cấu trúc mạch điện với kích thước rất nhỏ, tạo nền tảng để sản xuất các vi mạch có độ tích hợp ngày càng cao.

Ảnh: Nikon
Điểm đáng chú ý là Nikon đã tham gia lĩnh vực này từ rất sớm. Năm 1976, hãng bắt đầu phát triển máy quang khắc theo đề nghị của Hiệp hội Nghiên cứu Công nghệ VLSI tại Nhật Bản. Đến năm 1980, Nikon công bố và bắt đầu giao hàng NSR-1010G – hệ thống stepper đầu tiên được sản xuất tại Nhật Bản, với độ phân giải 1 micromet, tương đương 1.000 nanomet.
Đây cũng là cột mốc đánh dấu sự phát triển của mảng thiết bị quang khắc bán dẫn trong tập đoàn. Từ một doanh nghiệp nổi tiếng với các sản phẩm quang học phục vụ nhiếp ảnh, Nikon đã tận dụng nền tảng công nghệ thấu kính, đo lường và điều khiển chính xác để bước vào một lĩnh vực công nghiệp có yêu cầu kỹ thuật đặc biệt cao.
Máy quang khắc Nikon hoạt động như thế nào?
Để hình dung vai trò của thiết bị này, có thể bắt đầu từ một trong những công đoạn quan trọng nhất khi sản xuất chip: tạo mẫu mạch điện trên wafer silicon.
Đầu tiên, bề mặt wafer được phủ một lớp vật liệu nhạy sáng gọi là photoresist. Sau đó, máy quang khắc sẽ căn chỉnh wafer với mặt nạ quang học chứa mẫu mạch điện cần tạo. Nguồn sáng đi qua hệ thống quang học, chiếu mẫu mạch từ photomask xuống bề mặt wafer và thu nhỏ hình ảnh theo tỷ lệ thiết kế.
Những vùng photoresist tiếp xúc với ánh sáng sẽ thay đổi tính chất, cho phép nhà sản xuất xử lý và tạo ra các cấu trúc theo mẫu đã định. Sau những công đoạn tiếp theo như hiện hình, khắc và loại bỏ lớp vật liệu không cần thiết, các đường mạch và cấu trúc bán dẫn dần được hình thành.
Quá trình này được lặp lại nhiều lần với những mặt nạ khác nhau để tạo nên các lớp cấu trúc phức tạp bên trong chip. Vì vậy, độ chính xác của hệ thống quang khắc có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo ra những vi mạch có mật độ linh kiện cao.
Nikon hiện phát triển nhiều dòng thiết bị quang khắc, trong đó có các hệ thống sử dụng công nghệ ArF (argon fluoride) và ArF immersion - quang khắc nhúng. Với công nghệ immersion, một lớp nước tinh khiết được đưa vào khoảng trống giữa thấu kính chiếu và wafer. Nhờ chỉ số khúc xạ của nước cao hơn không khí, hệ thống có thể cải thiện khả năng phân giải, cho phép tạo ra những mẫu mạch nhỏ hơn.
Một trong những sản phẩm hiện tại của hãng là NSR-S636E, máy quang khắc nhúng sử dụng nguồn sáng laser excimer ArF có bước sóng 193 nm. Theo thông số Nikon công bố, hệ thống có độ phân giải tối đa 38 nm, độ chính xác chồng lớp (overlay) không quá 2,1 nm và công suất xử lý tối thiểu 280 wafer mỗi giờ trong điều kiện đo được hãng quy định.
Đáng chú ý, Nikon cho biết công nghệ quang khắc nhúng kết hợp với kỹ thuật đa mẫu (multiple patterning) có thể hỗ trợ sản xuất các dòng bán dẫn với tiến trình dưới 10 nm. Điều này có nghĩa là một hệ thống quang khắc không nhất thiết phải tạo ra toàn bộ cấu trúc ở kích thước tiến trình cuối cùng chỉ trong một lần chiếu sáng, mà có thể chia mẫu mạch thành nhiều lần xử lý rồi kết hợp chúng lại.

Một máy quang khắc bán dẫn (wafer stepper / scanner) thuộc dòng Nikon NSR (Ảnh: Nikon
Việc Nikon tham gia sản xuất thiết bị bán dẫn không phải câu chuyện mới xuất hiện cùng cơn sốt AI. Từ cuối thập niên 1970, hãng đã bắt đầu nghiên cứu và phát triển các hệ thống quang khắc, liên tục cải tiến công nghệ trong nhiều thập kỷ.
Theo lịch sử do Nikon công bố, năm 1984, hãng ra mắt NSR-1010i2 – hệ thống stepper sử dụng nguồn sáng i-line đầu tiên trên thế giới. Đến năm 1999, Nikon giới thiệu máy quang khắc ArF khô đầu tiên trên thế giới mang tên NSR-S302A. Năm 2006, hãng tiếp tục đưa vào thị trường NSR-S609B, hệ thống quang khắc nhúng ArF dành cho sản xuất hàng loạt, với chỉ số khẩu độ số NA đạt 1,07 - lần đầu tiên vượt ngưỡng 1,0.
Những cột mốc này cho thấy nền tảng quang học vốn được Nikon phát triển trong nhiều năm đã được ứng dụng vào các thiết bị công nghiệp có độ phức tạp cao hơn rất nhiều so với máy ảnh thông thường.
Hiện nay, hệ thống quang khắc bán dẫn thuộc mảng Precision Equipment Business của Nikon, bên cạnh các thiết bị quang khắc màn hình phẳng, hệ thống căn chỉnh và thiết bị đo lường, kiểm tra. Tập đoàn tiếp tục duy trì danh mục sản phẩm phục vụ nhiều công đoạn trong chuỗi sản xuất bán dẫn, từ xử lý wafer đến đóng gói tiên tiến.
Từ một thương hiệu quen thuộc với những người yêu nhiếp ảnh, Nikon đang hiện diện ở một mắt xích ít được nhìn thấy hơn của ngành công nghệ. Người dùng có thể không trực tiếp tiếp xúc với những cỗ máy mang tên Nikon khi sử dụng điện thoại hay laptop, nhưng công nghệ quang học và hệ thống quang khắc của hãng đang góp phần tạo nên những con chip nằm bên trong các thiết bị đó.
Về Nikon, đây là tập đoàn công nghệ quang học của Nhật Bản, được thành lập năm 1917 với tên gọi ban đầu là Nippon Kogaku K.K. Trải qua hơn một thế kỷ, doanh nghiệp phát triển từ sản xuất các sản phẩm quang học sang nhiều lĩnh vực như máy ảnh, ống kính, kính hiển vi, thiết bị đo lường, hệ thống quang khắc màn hình và bán dẫn.
Nguồn: Nikon