Giữa không gian lễ hội tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng 2026, một gian trưng bày mộc mạc, đơn giản với vài sản phẩm địa phương nhưng lại thu hút nhiều người dừng chân. Trong đó, điểm nhấn là những con gà nhiều cựa – giống vật nuôi gắn với lễ vật “gà chín cựa” trong truyền thuyết Vua Hùng kén rể.
Không làm gian trưng bày hoành tráng, anh Đức chỉ quây lưới để thả gà bên cạnh chiếc xe của mình
Người trực tiếp mang “lễ vật truyền thuyết” này đến với du khách là anh Nguyễn Văn Đức (41 tuổi, xã Tân Sơn). Trong trang phục dân tộc Mường, anh giới thiệu tỉ mỉ về giống gà quý, cho khách tận tay chạm vào những chiếc cựa gà cong vút, đặc điểm hiếm gặp khiến nhiều người bất ngờ.
Anh Đức cho biết, cách đây gần 20 năm, mọi người trong vùng xôn xao trước thông tin phát hiện giống gà nhiều cựa quý hiếm ở khu vực bản Cỏi (khu vực Vườn quốc gia Xuân Sơn). Khi đó anh Đức mới để ý và nhận thấy quanh khu vực mình sinh sống cũng có rất nhiều giống gà này.
Theo anh Đức, từ vài cặp giống ban đầu năm 2013, đến nay anh đã phát triển trang trại quy mô lớn, mỗi năm nuôi khoảng 2 vạn con, liên kết hàng chục hộ dân để nhân giống, bao tiêu sản phẩm.
"Càng đi sâu tìm hiểu, tôi càng đam mê giống gà nhiều cựa, mang nhiều đặc tính của gà rừng, ưa tự do bay nhảy, có bộ lông ngũ sắc, đuôi cong vút như cầu vồng, tiếng gáy giòn, vang...", anh Đức nói.
Một con gà chín cựa được anh Đức mang tới Lễ hội Đền Hùng
Anh Đức chia sẻ, điểm đặc biệt là gà nhiều cựa thì số lượng khá lớn, tuy nhiên gà đạt đủ 9 cựa rất hiếm, chỉ chiếm khoảng 0,03% và xác suất sống đạt khoảng 70%. Thế nên 2 vạn gà nhiều cựa gia đình anh nuôi mỗi năm chỉ có khoảng 40 con gà có 9 cựa.
"Hiếm nên quý, giá của gà 9 cựa đặc biệt cao, dao động khoảng 10 - 15 triệu đồng mỗi con. Đặc biệt, tôi từng bán con gà trống trưởng thành có vóc dáng đẹp, chín cựa đều nhau với giá 30 triệu đồng", anh Đức nói.
Không chỉ mang giá trị kinh tế, giống gà này còn gắn với truyền thuyết “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” biểu tượng văn hóa thời Hùng Vương. Nhưng không phải ai cũng biết đến giống gà tưởng như chỉ có trong truyền thuyết kia lại hiện hữu ngoài đời thực, được người dân xã miền núi Tân Sơn nhân giống.
Du khách thích thú chụp ảnh cùng với "lễ vật trong truyền thuyết"
Những năm gần đây, vào dịp Giỗ Tổ, anh Đức đều mang gà về Đền Hùng trưng bày, quảng bá. Điều đặc biệt là, anh Đức không có gian hàng khang trang, kiên cố mà chỉ thuê địa điểm quây lưới làm chuồng nuôi nhốt, dựng ô che mưa nắng và chiếc xe chở gà rồi ôm gà tươi cười chào đón du khách thập phương.
Việc đưa gà chín cựa từ trang trại đến không gian lễ hội giúp du khách có cơ hội tiếp cận “lễ vật trong truyền thuyết” ngoài đời thực. Nhiều người, đặc biệt là trẻ em đều bày tỏ sự bất ngờ khi lần đầu tận mắt chứng kiến giống gà đặc biệt này.
Tại Đền Hùng mùa Giỗ Tổ 2026, hình ảnh người nông dân xứ Mường mang theo gà chín cựa không chỉ là câu chuyện sản xuất, kinh doanh, mà còn góp phần kết nối truyền thuyết với đời sống đương đại.
Từ một sản vật núi rừng, gà chín cựa đang từng bước được bảo tồn, phát triển thành hàng hóa, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Đây được xem là cách “đưa truyền thuyết vào đời sống”, ngay trên vùng đất cội nguồn.
Ảnh: Khôi Cao
