Người dân nước nào thạo tiếng Anh nhất Đông Nam Á?

Trình độ tiếng Anh của người dân Đông Nam Á đang có nhiều thay đổi trong bối cảnh khu vực đẩy mạnh hội nhập quốc tế. Ảnh: Linh Huỳnh.

Tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, khả năng sử dụng tiếng Anh đang trở thành lợi thế quan trọng của lực lượng lao động.Tại nhiều quốc gia trong khu vực, ngoại ngữ này không chỉ là môn học trong trường lớp mà còn là công cụ giúp người lao động tiếp cận thị trường quốc tế.

Theo Chỉ số Thông thạo Tiếng Anh Toàn cầu (EF EPI) 2025 do tổ chức giáo dục Education First công bố, bảng xếp hạng được xây dựng dựa trên dữ liệu của hơn 2,2 triệu người trưởng thành tại 123 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhằm đánh giá trình độ tiếng Anh tại các quốc gia không sử dụng ngôn ngữ này làm tiếng mẹ đẻ.

Kết quả năm nay cho thấy khả năng thông thạo tiếng anh tại các quốc gia Đông Nam Á có nhiều thay đổi khi Malaysia vươn lên dẫn đầu khu vực, trong khi Philippines tụt hạng trên bảng xếp hạng châu Á.

Biến ngoại ngữ thành tiếng "mẹ đẻ"

Trong nhiều năm, Singapore thường được xem là quốc gia có trình độ tiếng Anh cao nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, trong bảng xếp hạng EF EPI 2025, đảo quốc này không còn nằm trong danh sách các quốc gia được đánh giá.

Sự thay đổi này không phải do năng lực tiếng Anh suy giảm. Theo đại diện của Education First, Singapore đã được tái phân loại vào nhóm các quốc gia sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ bản địa, thay vì nhóm quốc gia phi bản ngữ như trước đây.

Nền tảng của thành công này bắt nguồn từ tầm nhìn của cố Thủ tướng Lý Quang Diệu từ cuối thập niên 1950. Khi xây dựng hệ thống giáo dục cho quốc gia mới độc lập, ông đã lựa chọn mô hình giáo dục song ngữ, trong đó tiếng Anh đóng vai trò là ngôn ngữ làm việc trung lập, giúp kết nối các cộng đồng đa sắc tộc như người Hoa, người Mã Lai và người Ấn Độ.

Việc sử dụng tiếng Anh trong hành chính, giáo dục và kinh doanh đã giúp Singapore nhanh chóng hội nhập vào dòng chảy thương mại toàn cầu, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng hình ảnh một trung tâm tài chính quốc tế.

Thủ tướng đầu tiên của Singapore Lý Quang Diệu. Ảnh: Therealsingapore.com

Không chỉ dừng lại ở chính sách giáo dục, chính phủ Singapore còn chủ động can thiệp vào thói quen giao tiếp của xã hội. Năm 2000, chiến dịch “Speak Good English Movement” (SGEM) được phát động với mục tiêu khuyến khích người dân sử dụng tiếng Anh chuẩn mực thay vì “Singlish”, dạng tiếng Anh pha trộn với các yếu tố ngữ pháp địa phương.

Sau hơn sáu thập kỷ kiên định với chiến lược này, cấu trúc ngôn ngữ của xã hội Singapore đã thay đổi đáng kể. Theo thống kê mới nhất, 48,3% người dân Singapore cho biết tiếng Anh là ngôn ngữ được sử dụng thường xuyên nhất trong gia đình.

Từ vị thế của một ngoại ngữ phục vụ giao thương, tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ phổ biến trong đời sống thường nhật ở đảo quốc này.

Bản đồ tiếng Anh Đông Nam Á đổi ngôi

Singapore rời khỏi nhóm đánh giá của EF EPI 2025, qua đó đưa Malaysia trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ thông thạo tiếng Anh.

Quốc gia này đạt 581 điểm, xếp thứ 24 toàn cầu và thuộc nhóm Thông thạo mức độ cao (High Proficiency). Đặc biệt, thủ đô Kuala Lumpur ghi nhận kết quả ấn tượng với 588 điểm, nằm trong nhóm thành phố có năng lực tiếng Anh tốt nhất châu Á.

Thành tích này phần nào phản ánh di sản giáo dục từ thời kỳ thuộc địa Anh, khi tiếng Anh được sử dụng rộng rãi trong hệ thống hành chính và giáo dục. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng vẫn tồn tại những tình cảnh trớ trêu.

Giới chuyên gia giáo dục và nhiều nhà tuyển dụng tại Malaysia cho rằng sinh viên tốt nghiệp đại học thường đạt điểm rất cao trong các kỳ thi chuẩn hóa, nhưng lại gặp khó khăn khi giao tiếp tiếng Anh trong môi trường làm việc thực tế.

Một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là triết lý sư phạm quá chú trọng vào độ chính xác ngữ pháp thay vì sự trôi chảy tự nhiên. Hệ thống giáo dục thiên về thi cử khiến nhiều người học bị ám ảnh bởi việc mắc lỗi, từ đó hình thành tâm lý e ngại khi giao tiếp.

Nỗi sợ phát âm sai hoặc dùng sai cấu trúc ngữ pháp khiến người học liên tục “tự kiểm duyệt” trong đầu trước khi nói. Điều này khiến quá trình giao tiếp trở nên chậm chạp, thiếu tự nhiên và thậm chí khiến nhiều người chọn cách tránh sử dụng tiếng Anh trong đời sống hàng ngày.

Thực tế này cho thấy điểm số cao trên bảng xếp hạng chưa hoàn toàn phản ánh khả năng sử dụng tiếng Anh trong môi trường làm việc thực tế.

Lợi thế tiếng Anh giúp Philippines trở thành trung tâm dịch vụ BPO lớn của thế giới với hàng triệu lao động. Ảnh: Reuters.

Sự vươn lên của Malaysia cũng đồng nghĩa với việc Philippines, quốc gia từng được xem là “thủ phủ tiếng Anh” của châu Á đánh mất vị trí dẫn đầu.

Theo EF EPI 2025, Philippines đạt 569 điểm, xếp thứ 28 toàn cầu. Dù vẫn nằm trong nhóm thông thạo cao, quốc gia này đã tụt hạng so với những năm trước.

Trong nhiều thập kỷ, lợi thế tiếng Anh là nền tảng giúp Philippines phát triển mạnh ngành Gia công Quy trình Doanh nghiệp (BPO). Với hàng triệu lao động làm việc trong các trung tâm chăm sóc khách hàng và dịch vụ thuê ngoài, quốc gia này từng được mệnh danh là “thủ phủ call center của thế giới”.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng sự suy giảm năng lực tiếng Anh có thể liên quan đến những thay đổi trong chính sách giáo dục.

Từ năm học 2012-2013, Philippines triển khai chương trình Giáo dục đa ngôn ngữ dựa trên tiếng mẹ đẻ (MTB-MLE). Theo chính sách này, học sinh từ mẫu giáo đến lớp 3 sẽ được giảng dạy bằng một trong 19 ngôn ngữ bản địa, trước khi chuyển sang học bằng tiếng Anh và tiếng Filipino từ lớp 4.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho rằng việc trì hoãn tiếp xúc với tiếng Anh đã khiến học sinh mất đi lợi thế tiếp thu ngôn ngữ từ sớm.

Đặc biệt ở khu vực nông thôn, sự chậm trễ này khiến nhiều lao động trẻ thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Anh, yếu tố từng là lợi thế cạnh tranh lớn của Philippines trên thị trường lao động toàn cầu.