Ảnh minh họa: Nguyễn Huế
Lễ Vu Lan báo hiếu là ngày lễ lớn, quan trọng của Phật giáo. Đây là dịp để các Phật tử bày tỏ sự tưởng nhớ, đền đáp công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ.
Lễ Vu Lan diễn ra vào ngày Rằm tháng 7 hằng năm. Tính theo dương lịch, lễ Vu Lan báo hiếu 2026 sẽ rơi vào thứ Năm, ngày 27/8.
Theo quan niệm của Phật giáo, Rằm tháng 7 gắn với lễ Vu Lan, xuất phát từ sự tích về Đức Mục Kiền Liên cứu mẹ thoát khỏi kiếp ngạ quỷ.
Kinh Vu Lan chép rằng, bà Thanh Đề (mẹ của Mục Kiền Liên) là một người sống xa hoa, tham lam, độc ác và không tin vào Tam Bảo. Thường ngày, bà nấu rất nhiều thức ăn và làm vương vãi khắp nơi trên mặt đất.
Mục Kiền Liên hiền lành, chịu khó, trái ngược hoàn toàn với mẹ. Ngài được mọi người xung quanh yêu mến, khen ngợi hết lời.
Sau khi bà Thanh Đề qua đời, Mục Kiền Liên xin xuất gia và trở thành đệ tử của Đức Phật. Qua tu luyện thành công, Mục Kiền Liên biết nhiều phép thần thông, có thể dùng mắt thần nhìn khắp trời đất.
Ngài thấy mẹ mình đang ở cõi địa ngục, bị đọa đày và đói khát khổ sở. Với lòng hiếu thảo của mình, Mục Kiền Liên đem cơm xuống địa ngục để dâng cho mẹ.
Tuy nhiên, do đói lâu ngày nên khi ăn, mẹ ông đã dùng một tay che bát cơm của mình, không cho các cô hồn khác đến tranh cướp. Vì vậy, thức ăn đưa lên miệng đã hóa thành lửa đỏ.
Thấy vậy, Mục Kiền Liên tìm Đức Phật để hỏi cách cứu mẹ. Đức Phật dạy, dù Mục Kiền Liên thần thông quảng đại đến đâu cũng không đủ sức cứu mẹ, chỉ có cách nhờ hợp lực của chư tăng khắp mười phương mới mong việc giải cứu thành công.
Rằm tháng 7 thích hợp để cung thỉnh chư tăng, nên sắm sửa lễ cúng vào ngày đó. Làm theo lời Phật dạy, Mục Kiền Liên đã giải thoát được cho mẹ. Phật dạy chúng sinh ai muốn báo hiếu cha mẹ cũng nên làm theo. Từ đó, ngày lễ Vu Lan ra đời.
Nhắc tới Vu Lan, nhiều người biết đến ý nghĩa của ngày lễ này là để báo hiếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Với người Việt, đạo hiếu luôn đi đầu. Vì vậy vào ngày này, con cái thường thể hiện tấm lòng hiếu thuận với cha mẹ, ông bà, tổ tiên.
Tổ tiên, ông bà, cha mẹ không chỉ sinh thành ra mình, mà còn có ơn dưỡng dục. Ngày lễ Vu Lan ra đời là dịp gợi nhắc các thế hệ con cháu nhớ về những công ơn như trời biển ấy.
Trong lễ Vu Lan có nghi thức cài bông hoa hồng lên áo. Nếu cài một bông hoa màu đỏ lên áo, đó là biểu tượng của việc cha mẹ vẫn sống. Những người đã mất cha mẹ thì cài hoa màu trắng.
Nghi thức này xuất phát từ áng văn viết về mẹ của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Trong một chuyến công tác tại Nhật Bản, Thiền sư rất lạ khi thấy người Nhật thành kính gài tặng ông một bông hoa trắng lên ngực áo.
Sau khi tìm hiểu và biết được ý nghĩa cao đẹp của việc này, ông đã chọn bông hoa hồng làm biểu tượng cho lễ Vu Lan báo hiếu của nhà Phật và viết ấn phẩm "Bông hồng cài áo" vào năm 1962.
Nhiều ngôi chùa ở Việt Nam tổ chức nghi thức cài hoa hồng lên áo cho phật tử trong ngày Vu Lan báo hiếu. Đến nay, nghi thức đã trở thành truyền thống tốt đẹp của phật tử Việt Nam.
Chuẩn bị mâm cúng dâng lên tổ tiên, ông bà: Vào dịp Vu Lan, mỗi gia đình thường làm mâm cúng dâng lên tổ tiên, ông bà để bày tỏ lòng biết ơn. Mỗi gia đình có thể cúng món chay hay món mặn tùy theo truyền thống và phong tục.
Đi chùa cầu bình an: Việc đi chùa cầu bình an mang ý nghĩa gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.
Thực hiện nghi lễ bông hồng cài áo: Đây là một nghi thức đặc biệt, mang ý nghĩa nhắc nhở con người về tình cảm thiêng liêng dành cho cha mẹ.
Mua quà tặng ông bà, cha mẹ: Thực phẩm bổ dưỡng, thiết bị chăm sóc sức khỏe, một chuyến du lịch ngắn ngày, đồ dùng cá nhân... là món quà thiết thực, ý nghĩa dành tặng đấng sinh thành.
Thăm viếng mộ tổ tiên: Đi thăm viếng mộ phần tổ tiên như một cách tri ân nguồn cội. Khi đi tảo mộ, con cháu thường dọn dẹp sạch sẽ phần mộ, thắp nén nhang, dâng hoa quả và thành tâm khấn nguyện.
Không sát sinh, làm điều ác: Vu Lan là dịp gieo duyên lành, cầu an cho cha mẹ. Việc sát sinh, gây hại cho muôn loài bị xem là trái ngược tinh thần từ bi của ngày lễ.
Không nói lời cãi vã, xúc phạm cha mẹ: Trong ngày Vu Lan, đặc biệt cần giữ thái độ ôn hòa, hiếu kính với cha mẹ và người thân. Những lời nóng giận, to tiếng có thể khiến bầu không khí gia đình mất đi sự ấm áp, ảnh hưởng tình thân.
Tránh tổ chức cưới hỏi, khai trương: Trong quan niệm dân gian, tháng 7 âm lịch, đặc biệt là ngày lễ Vu Lan, thường gắn với không khí tưởng niệm, cầu siêu và báo hiếu. Vì vậy, nhiều người cho rằng, đây không phải thời điểm thích hợp để tổ chức những sự kiện mang tính vui vẻ, khởi đầu như cưới hỏi hay khai trương kinh doanh.
Không phung phí, chạy theo hình thức: Mỗi người có thể thắp một nén nhang, dành một cuộc gọi hỏi thăm, hay đơn giản là ngồi quây quần bên cha mẹ để bày tỏ lòng hiếu kính. Những hành động chân thành ấy mới là giá trị bền lâu của mùa Vu Lan báo hiếu.
(Tổng hợp)
