Giữa không gian yên bình của núi rừng, trong những nếp nhà sàn truyền thống ở thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông, Thanh Hóa), hình ảnh những người phụ nữ Thái cặm cụi bên khung cửi, tay đều nhịp thoi đưa đã trở nên quen thuộc. Tiếng dệt vải lách cách hòa cùng không khí bản làng tĩnh lặng không chỉ tạo nên nét sinh hoạt đặc trưng, mà còn gợi sự tò mò, thích thú cho du khách khi ghé thăm.
Cụ bà người dân tộc Thái đã hơn 60 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm.
Bên hiên nhà sàn, bà Hà Thị Nhân, 80 tuổi, vẫn đều tay đưa thoi. Hơn 65 năm gắn bó với nghề, bà lớn lên trong âm thanh dệt vải của mẹ, của bà.
"Ngày nhỏ, tôi theo mẹ ra ruộng hái bông, về nhà học se sợi, dệt vải. Hơn 10 tuổi đã bắt đầu dệt những tấm vải đầu tiên", bà Nhân kể.
Theo bà, với phụ nữ Thái, dệt thổ cẩm không chỉ là kỹ năng mà còn là "luật bất thành văn". Trước khi lấy chồng, mỗi cô gái phải tự tay dệt chăn, đệm, váy áo mang về nhà chồng. Vì thế, nghề dệt trở thành thước đo sự khéo léo, chăm chỉ và cũng là niềm tự hào của mỗi người phụ nữ.
Nghề dệt ở Pù Luông đã có hơn 300 năm.
Người dân nơi đây kể rằng, nghề dệt bắt đầu từ thế kỷ 18, khi các dòng họ Hà và Lò đến khai phá vùng đất Lặn Ngoài. Từ những bãi đất màu mỡ, họ trồng bông, trồng dâu, nuôi tằm và dần hình thành nên nghề dệt thổ cẩm.
Trải qua gần 300 năm, nghề không những không mai một mà còn được công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2021.
Để hoàn thành một tấm thổ cẩm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn.
Để hoàn thành một tấm thổ cẩm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn: từ trồng bông, se sợi, nhuộm màu bằng lá rừng đến dệt và tạo hoa văn. Khó nhất là khâu dệt họa tiết – nơi mỗi hình ảnh như hoa lá, con vật, hình quả trám… đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh đời sống và tín ngưỡng của người Thái.
"Chúng tôi dệt không chỉ để mặc, mà để lưu giữ văn hóa truyền thống từ bao đời của dân tộc", bà Nhân nói.
Những khung cửi lưu giữ văn hóa truyền thống của người Thái.
Tiếp nối bà Nhân là con dâu – chị Vi Thị Luyến. Không chỉ dệt, chị còn đưa sản phẩm lên mạng xã hội để quảng bá. Những chiếc khăn, tấm vải thổ cẩm giờ đây không chỉ xuất hiện ở chợ bản mà còn đến tay khách hàng trong và ngoài nước.
"Trong gia đình, mẹ chồng như sợi chỉ nối quá khứ và hiện tại. Mỗi đường dệt là ký ức, là yêu thương", chị Luyến chia sẻ.
Các gian hàng bán thổ cẩm đặc trưng ở Pù Luông.
Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của thế hệ trước và cách làm mới của lớp trẻ đang giúp nghề dệt ở Lặn Ngoài có thêm sức sống. Nhiều gia đình trong bản, mẹ chồng – nàng dâu cùng ngồi bên khung cửi, tạo nên một không gian lao động vừa ấm áp, vừa bền bỉ.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch tại Pù Luông, làng dệt Lặn Ngoài trở thành điểm dừng chân hấp dẫn. Du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn trực tiếp trải nghiệm các công đoạn dệt vải.
Nhiều đồ lưu niệm chất liệu thổ cẩm bày bán cho du khách.
Ông Roistacher Bob, du khách 82 tuổi đến từ New York, cho biết ông ấn tượng với sự khéo léo của nghệ nhân và đã mua khăn thổ cẩm về làm quà.
Thanh Hóa dự kiến đấu giá quyền khai thác các hubway ven biển Sầm SơnĐỌC NGAYHiện, thôn có 105 hộ làm nghề, thu nhập bình quân 6–7 triệu đồng mỗi tháng. Sản phẩm ngày càng đa dạng, từ khăn, mũ, gối đến vải may trang phục. Một số sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP, từng bước khẳng định thương hiệu.
Đại diện UBND xã Pù Luông cho biết, mô hình du lịch cộng đồng gắn với dệt thổ cẩm không chỉ tạo sinh kế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa. Du khách đến đây có thể ở nhà sàn, thưởng thức ẩm thực, tham gia lễ hội và trải nghiệm nghề truyền thống.
