Từ bao đời nay, người dân thôn Tràng Cát, xã Thanh Oai, Tp. Hà Nội đã gắn bó với nghề trồng lá dong. Khi sắc xuân bắt đầu chạm ngõ, cả ngôi làng cổ lại nô nức bước vào mùa thu hoạch bận rộn nhất trong năm, mang "màu xanh của Tết" đi khắp mọi miền.
Giữa nhịp sống hiện đại, lá dong Tràng Cát vẫn xanh mướt mỗi độ cuối năm.
Theo người dân địa phương, nghề trồng lá dong tại Tràng Cát đã có từ thuở khai hoang lập làng, tính đến nay đã mấy trăm năm. Từ chỗ phụ sinh hoạt của người dân, lâu dần lá dong trở thành cây trồng giúp phát triển kinh tế cho từng hộ gia đình.
Khác với trồng lúa hay hoa màu phải "một nắng hai sương", cây dong khá "dễ tính". Người nông dân chỉ cần chú trọng tưới nước, bón phân và tỉa bớt lá sâu, thay thế cây chết bằng cây mới là vườn cây sẽ xanh tốt quanh năm. Cô Huyền, một người dân gắn bó lâu năm với nghề, chia sẻ: "Lá dong được trồng từ bao đời nay không biết rõ từ khi nào. Thế hệ con cháu như cô chỉ tiếp nối việc chăm sóc và thu hoạch. Các cụ trồng cây để mình hưởng quả, đó là lộc của cha ông để lại".
Nhà cô Huyền đã có nhiều đời trồng lá dong.
Hiện nay, làng Tràng Cát còn khoảng 450 hộ trồng dong với diện tích canh tác khoảng 30 ha. Dù diện tích có phần giảm sút do một số hộ chuyển một phần ruộng trồng dong sang trồng táo hoặc hoa màu để nâng cao giá trị kinh tế, nhưng nhiều gia đình vẫn kiên trì bám trụ với cây dong.
Cô Nguyễn Thị Vinh tâm sự, dù trồng táo hay rau cho thu nhập cao hơn nhưng đòi hỏi sức khỏe và công chăm sóc tỉ mỉ, trong khi thanh niên trong làng thường đi làm xa. Với gia đình cô, vườn dong không chỉ là nguồn thu mà còn là thói quen, là sự gắn kết nhiều thế hệ.
Cô Nguyễn Thị Vinh phân chia lá dong theo kích cỡ.
Người dân Tràng Cát cho biết, từ khoảng ngày 15 tháng Chạp âm lịch trở đi là thời điểm làng bước vào mùa buôn bán nhộn nhịp nhất. Thương lái từ nhiều nơi tìm về đặt hàng, thu mua lá dong với số lượng lớn. Hiện đã có một số hộ cắt lá theo đơn đặt hàng đi xa, thậm chí xuất đi nước ngoài hoặc cung cấp cho các nhà hàng.
Bình quân vào những ngày cao điểm cận Tết, mỗi người có thể cắt từ 4.000 – 5.000 lá dong mỗi ngày, người làm nhanh có thể cắt khoảng 6.000 lá/ngày. Lá dong sau khi cắt được ngâm nước để giữ độ tươi, sau đó bó lại thành từng cuộn, mỗi cuộn 50 tàu lá. Với cách bảo quản này, lá có thể giữ được từ 15 – 20 ngày, khi người tiêu dùng gỡ ra gói bánh vẫn xanh và tươi.
Người dân thu hoạch lá dong chờ thương lái tới.
Theo ông Nguyễn Hữu Huy – Trưởng thôn Tràng Cát, cây dong là loại ưa nước nên năm nay thời tiết mưa nhiều, lá phát triển tốt hơn mọi năm, sản lượng thu hoạch của người dân cũng tăng lên. Giá lá dong đầu vụ còn biến động, hiện được bán tại vườn dao động từ 100.000 – 130.000 đồng/100 lá, tùy theo kích cỡ và chất lượng.
Một số hộ dân đã thu hẹp diện tích trồng lá dong để trồng rau.
Những năm gần đây, lượng tiêu thụ lá dong trên thị trường có xu hướng giảm. Người dân chủ yếu bán cho các tiểu thương trong làng và thương lái từ nơi khác đến thu mua, thị trường tiêu thụ mạnh tập trung nhiều ở Tp. Hồ Chí Minh, khu vực Quốc Oai và Thạch Thất (Hà Nội).
Ông Nguyễn Hữu Huy cho biết thêm, lá dong Tràng Cát không chỉ được trồng ngoài đồng mà còn xen kẽ trong vườn nhà. Trung bình mỗi một sào dong, các hộ gia đình có thể thu về khoảng 15 – 20 triệu đồng/1 năm.
Những ngày giáp Tết, sắc xanh của lá dong phủ kín các con đường làng, tạo nên một khung cảnh đặc trưng, níu chân những ai có dịp ghé thăm Tràng Cát.
Dù không còn là nguồn thu nhập chính, cây dong và lá dong vẫn được xem là "linh hồn" của làng Tràng Cát. Nhờ nguồn thu từ lá dong, nhiều hộ gia đình như nhà cô Huyền, cô Vinh có thêm hàng chục triệu đồng để sắm sửa Tết, góp phần ổn định cuộc sống. Chính vì vậy, người dân nơi đây vẫn luôn mong mỏi rằng, mỗi độ Tết đến, Xuân về, sắc xanh của những tàu lá dong sẽ tiếp tục hiện diện, gìn giữ nét đẹp truyền thống của làng quê ven đô Hà Nội.
Người dân làng Tràng Cát thu hoạch lá dong.
Quốc Tiệp
