Lễ cúng ông Công ông Táo là nghi lễ quan trọng, mở đầu cho dịp Tết lớn nhất trong năm của người Việt, mang ý nghĩa tiễn các vị thần bếp về trời báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc lớn nhỏ xảy ra trong gia đình suốt năm qua.
Các vị thần bếp được xem là người bảo vệ gia đình, giữ lửa hạnh phúc và mang lại may mắn.
Vì thế, vào ngày 23 tháng Chạp hằng năm, các gia đình thường chuẩn bị và thực hiện đầy đủ các nghi lễ cúng ông Công ông Táo, vừa bày tỏ lòng biết ơn, vừa thể hiện mong cầu được chở che, gặp nhiều bình an, may mắn trong năm mới.
Theo phong tục của người Việt, nghi lễ cúng ông Công ông Táo gồm: chuẩn bị lễ vật cúng (các vật phẩm bắt buộc và mâm cỗ); thắp hương, đọc bài khấn tiễn ông Táo lên trời; hóa vàng và thả cá chép phóng sinh để ông Táo cưỡi về trời.
Chuẩn bị lễ vật, mâm cỗ
Lễ vật cúng:
Cá chép: 3-5 con (sống hoặc giấy) làm phương tiện
Mũ, áo, hia giấy: Dành cho 2 ông, 1 bà
Vàng mã: Tiền vàng, giấy sớ
Trầu cau, trà, rượu, hoa quả, hương, đèn
Tùy điều kiện kinh tế mỗi gia đình mà lễ vật và mâm cúng ông Công ông Táo có thể có chút khác biệt. Ảnh: Ngô Tuyết Mai
Mâm cỗ cúng (tùy miền):
Miền Bắc: Gà luộc, xôi gấc, chả rán, nem, canh măng, thịt đông, bánh chưng.
Miền Trung: Kết hợp Bắc - Nam, thêm đặc sản địa phương như cá ngừ.
Miền Nam: Gà luộc/quay, thịt luộc, xôi, nem, đậu phộng, kẹo vừng đen, bánh chưng, hành muối.
Mâm cỗ chay: Rau củ, đậu phụ, giò chay.
Nghi thức cúng ông Công ông Táo
Sau khi chuẩn bị lễ vật và mâm cỗ, gia chủ ăn mặc trang nghiêm, thành kính thắp hương, đọc bài văn khấn tiễn ông Công ông Táo về trời.
Trong bài khấn, trước là cảm tạ các quan thần đã ban ân phúc cho gia đình được mạnh khỏe, bình an, hạnh phúc trong suốt một năm qua. Sau là mong các quan thần xá tội cho những lỗi lầm gia đình đã phạm phải, xin được tiếp tục ban phước lộc, phù hộ toàn gia sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.
Gia chủ thắp hương, đọc văn khấn tiễn ông Công ông Táo về trời. Ảnh: Thạch Thảo
Hóa vàng, thả cá chép
Lễ xong, gia chủ đợi đến khi tàn tuần hương thì lễ tạ rồi hóa vàng mã và thả cá chép ra ao, hồ, sông, suối - nơi có nguồn nước sạch, cá có thể sống khỏe mạnh.
Khi thả cá chép cần chú ý phải nhẹ nhàng để cá từ từ bơi ra dòng nước, tuyệt đối không thả cả túi nilon hay thả cá từ trên cao xuống. Bạn phải bỏ túi nilon đựng cá vào thùng rác đúng quy định.
Làm lễ cúng xong, người dân bắt đầu hóa vàng và mang cá chép thả ra sông, hồ. Ảnh: Trọng Tùng
Trong quá trình thả cá, bạn nên giữ tâm trí thanh tịnh, không nên cầu gì mà chỉ khấn thầm: “Xin thả phóng sinh 3 ông cá để việc về trời của 3 ngài Táo quân được thuận buồm xuôi gió” và lưu lại chút thời gian quan sát, đảm bảo cá đã bơi đi. Lúc này mới kết thúc lễ cúng ông Công ông Táo.
Lưu ý:
Nghi lễ cúng ông Công ông Táo nên hoàn thành trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp để các ông Táo kịp về trời.
Mâm cúng không cần quá cầu kỳ, sao cho phù hợp với điều kiện từng gia đình nhưng cần thể hiện lòng thành kính, chu đáo.
Khi làm lễ cúng và thắp hương, gia chủ cần ăn mặc lịch sự và giữ thái độ nghiêm túc. Ngoài ra, lúc thả cá phóng sinh, bạn cũng nên giữ yên tĩnh, thể hiện sự thành tâm, tránh gây ồn ào.
