Phong tục tết Nguyên đán của người Việt Nam có những nét văn hóa truyền thống, thể hiện sự hiếu kính với ông bà tổ tiên. Lễ hóa vàng là một ví dụ.
Lễ hóa vàng, hay còn gọi là lễ tạ năm mới, thường được làm từ mùng 3 đến mùng 10 Tết, là nghi thức quan trọng trong ngày tết Nguyên đán, thể hiện lòng biết ơn và tiễn đưa tổ tiên sau những ngày sum họp.
Vào ngày này, các gia đình sẽ làm mâm cỗ dâng lên tổ tiên. Tùy vào điều kiện của mỗi gia đình, vùng miền, mâm cỗ hóa vàng ngày Tết có những thay đổi khác nhau.
Ảnh minh họa: Thu Huong Vu
Theo nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết (Hà Nội), mâm cỗ hóa vàng về cơ bản đầy đủ “giò - nem - ninh - mọc”, cùng bánh chưng xanh, gà luộc, xôi…
Gà luộc trong mâm cỗ hóa vàng phải là gà trống to, chắc nịch, chân đẹp, bày biện cẩn thận.
Nếu gia chủ cầu kỳ, có thể chế biến thêm món cá chép nấu bỗng. Bởi theo quan niệm dân gian, cá chép là loài cá vượt vũ môn hóa rồng. Việc cúng cá chép vào đầu năm sẽ mang lại may mắn thịnh vượng cho gia chủ.
Ngoài ra, khi làm lễ hóa vàng, gia chủ cần chuẩn bị một mâm ngũ quả, trầu cau, nhang đèn, giấy tiền vàng mã, hoa tươi…
Điểm đặc biệt khi thực hiện nghi lễ cúng hóa vàng là gia chủ phải chuẩn bị 2 cây mía. Theo quan niệm dân gian, 2 cây mía sẽ làm đòn gánh để ông bà tổ tiên gánh vàng. Nó cũng sẽ trở thành vũ khí để chống lại lũ quỷ có ý đồ cướp tiền vàng.
Sau phần lễ cúng, gia chủ sẽ đốt giấy tiền, vàng mã và một số vật dụng khác. Việc hóa vàng được thực hiện khi nén nhang cúng ở bàn thờ ông bà tổ tiên sắp cháy hết.
Nghệ nhân Ánh Tuyết lưu ý, khi chế biến mâm cỗ, cần xem số lượng người ăn, khẩu vị của mọi người trong gia đình để định lượng món ăn cho phù hợp, tránh lãng phí.
Việc chuẩn bị tiền, vàng mã cũng chỉ nên mang tính tượng trưng, không cần quá nhiều.
