Di dời cảng khỏi trung tâm TPHCM: Bước đi chiến lược để tái cấu trúc đô thị

Người dân mong sớm di dời

Những hộ dân đang sinh sống dọc theo các tuyến đường Nguyễn Duy Trinh thuộc các phường Phú Hữu, Long Trường và Trường Thạnh, mỗi ngày chứng kiến hàng ngàn lượt xe container, xe đầu kéo nối đuôi ra vào cụm cảng Cát Lái, Phú Hữu. Nhiều đoạn đường thường xuyên ùn ứ, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Khu vực cổng G cảng Tân Cảng - Cát Lái bị xuống cấp, phát sinh bụi mù khi xe ra vào liên tục, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân sống dọc tuyến. Vì vậy, chủ trương di dời cảng biển ra khỏi trung tâm nhận được sự đồng tình ủng hộ của đại đa số người dân, nhất là những hộ dân đang sống dọc theo các tuyến đường, thường xuyên chịu áp lực từ lưu lượng xe ra vào cảng.

Anh Trần Văn Cường, người dân sống trên đường Nguyễn Duy Trinh, phường Long Trường, chia sẻ, nếu di dời cảng ra trung tâm, người dân nơi đây sẽ rất ủng hộ. Nhiều năm qua, người dân phải sống trong cảnh ô nhiễm, bụi bặm và luôn thấp thỏm trước nguy cơ tai nạn giao thông.

Đại diện Sở Xây dựng TPHCM chia sẻ, chủ trương di dời một số cảng biển ra khỏi khu vực trung tâm đã được thành phố đặt ra từ nhiều năm trước, nhưng đến nay chưa có kế hoạch triển khai cụ thể. Sở đang xây dựng kế hoạch, phương án, lấy ý kiến của sở ngành liên quan để hoàn chỉnh kế hoạch, báo cáo UBND TPHCM xem xét, triển khai những bước tiếp theo.

Ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast), nhận định, chủ trương của TPHCM hiện nay là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, với không gian TPHCM mở rộng, chắc chắn phải xác định khu cảng đầu mối chính, cửa ngõ sẽ là khu vực Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ.

Việc di dời cảng khu vực trung tâm có thể được thực hiện theo phương thức dừng hoạt động khai thác ở cảng nội thành, chỉ khai thác ở cảng Cái Mép - Cần Giờ, nhưng cũng có thể theo phương thức chuyển dịch vai trò đầu mối tại các cảng trung tâm ra Cái Mép - Cần Giờ. Khi đó, các cảng trung tâm sẽ đóng vai trò là điểm trung chuyển nội địa. Trong đó, đường thủy nội địa sẽ là phương thức kết nối chủ lực giữa các điểm trung chuyển này với hệ thống cảng cửa ngõ. Mặt khác, để tránh phát sinh những điểm nghẽn mới thì nên phát triển mạng lưới vận tải lấy đường thủy nội địa làm xương sống, các cảng, bến thủy nội địa đóng vai trò đầu mối logistics gom, phân phối hàng trên mạng lưới đó.

Ưu tiên phát triển không gian công cộng

Việc dịch chuyển các bến cảng nội đô ra cửa sông, cửa biển là tiến trình tất yếu của nhiều quốc gia, như tại Mỹ (từ Manhattan ra New Jersey), Đức (từ Bremen ra Bremerhaven) hay Thái Lan (từ Bangkok ra Laem Chabang)... Yêu cầu di dời không chỉ để phát triển không gian đô thị mà còn nhằm đáp ứng xu hướng phát triển của ngành hàng hải. Dĩ nhiên, sau khi hoàn thành việc di dời, diện mạo đô thị và hệ thống cảng biển mới được cải thiện.

Theo ông Phạm Anh Tuấn, khi di dời các cảng trên sông Sài Gòn, quỹ đất nên ưu tiên phát triển không gian công cộng, thương mại - dịch vụ. Dọc sông Sài Gòn sẽ hình thành những đại lộ, công viên gắn với bảo tàng hàng hải, khu thương mại - dịch vụ, góp phần phát triển về du lịch, kinh tế ven sông, kinh tế đêm... Hầu hết những doanh nghiệp cảng là khối tư nhân, lộ trình và thời gian di dời nên được tính toán phù hợp để không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thành phố nên ưu tiên tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thuộc diện di dời được đầu tư xây dựng cảng mới.

Trong khi đó, PGS-TS Nguyễn Ngọc Vinh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Tư vấn phát triển vùng, Đại học Kinh tế TPHCM, nhìn nhận, đây được xem là bước đi chiến lược để TPHCM tái cấu trúc không gian kinh tế và phát triển đô thị bền vững. Chủ trương này không chỉ giúp giảm tải áp lực giao thông nội đô khi loại bỏ hàng ngàn lượt xe container, xe tải nặng lưu thông trên các trục đường huyết mạch mỗi ngày mà còn tạo môi trường sống của người dân được hạn chế tiếng ồn, bụi mịn và khí thải, nâng cao chất lượng sống. Khi di dời triệt để các cảng biển ra khỏi trung tâm TPHCM sẽ nối liền được chuỗi cảnh quan kiến trúc, dịch vụ, tạo dư địa mở rộng không gian công cộng, xây dựng công viên, phát triển hạ tầng giao thông, các công trình dịch vụ thương mại giá trị cao.