Một chén trà xuất hiện trên bàn tiếp khách có thể kể nhiều điều hơn tên của loại đồ uống bên trong: vùng đất trồng trà, bàn tay người chế biến, cách chủ nhà đón khách và cả câu chuyện một thương hiệu muốn được ghi nhớ.
Trước thềm APEC 2026, tại buổi giao lưu do Huaxiangyuan và Phoenix tổ chức ở Thâm Quyến ngày 10/11, ba loại trà Quảng Đông được giới thiệu cùng nghi thức mời trà: Phượng Hoàng Đơn Tùng, trà Tử Kim và hồng trà Anh Đức. Đây là hoạt động giới thiệu của doanh nghiệp, chưa phải căn cứ để khẳng định các sản phẩm đã được phục vụ cho lãnh đạo các nền kinh tế thành viên APEC.
Từ câu chuyện tiếp khách ấy, điều đáng tìm hiểu là vì sao những chiếc lá trông khá giống nhau lại tạo ra hương vị khác biệt, và các doanh nghiệp đang đưa chúng từ vùng nguyên liệu đến thị trường như thế nào.
Trình diễn pha trà tại buổi giao lưu ở Thâm Quyến ngày 10/11. Ảnh: Huaxiangyuan cung cấp.
Ba loại trà, ba cách gây ấn tượng
Phượng Hoàng Đơn Tùng thuộc nhóm ô long, gắn với vùng núi Phượng Hoàng ở Triều Châu. Sức hấp dẫn của dòng trà này nằm ở sự đa dạng của hương thơm: có loại gợi hoa lan, có loại thiên về hoa quả, mật hoặc nốt rang. Cùng tên Đơn Tùng nhưng khác giống cây và cách chế biến, trải nghiệm trong chén đã có thể khác nhau.
Với ô long, người làm trà phải kiểm soát các bước làm héo, tác động lên lá, oxy hóa và gia nhiệt. Hương của trà vì thế không chỉ do vùng trồng quyết định. Một dòng Đơn Tùng rang đậm có thể cho cảm giác khác hẳn loại giữ hương hoa nổi bật. Khi pha bằng ấm nhỏ hoặc chén có nắp, qua nhiều lượt nước ngắn, người uống có thể theo dõi hương và vị thay đổi dần.
Một sản phẩm Phượng Hoàng Đơn Tùng sau khi pha. Ảnh minh họa loại trà: Seven Cups.
Trà Tử Kim, thường được giới thiệu bằng tên Zijin Chancha, lại gây tò mò bởi hương mật gắn với một loài côn trùng rất nhỏ. Tại vùng Tử Kim, Hà Nguyên, rầy xanh chích hút trên búp và lá non, kích thích cây thay đổi các hợp chất tạo hương. Nguyên liệu ấy qua chế biến có thể cho sắc thái hoa, quả và mật tự nhiên.
Hương gợi mật ong không có nghĩa trà được pha thêm mật. Đây là kết quả của cả nguyên liệu lẫn quá trình làm trà, cũng không đồng nghĩa lá càng bị côn trùng chích nhiều thì chất lượng càng cao. Với người mới thử, uống nguyên vị giúp cảm nhận rõ nét hương này trước khi thêm đường hay sữa.
Trà Tử Kim sau pha, nổi bật với sắc nước hổ phách. Ảnh: Nanfang+.
Hồng trà Anh Đức đến từ vùng Anh Đức, Quảng Đông, mang đến một lựa chọn khác. Trong nhóm này, Anh Hồng số 9 là tên thường gặp. Lá trà trải qua làm héo, vò, oxy hóa rồi sấy, tạo sắc nước đỏ và những nét hương ngọt đặc trưng của hồng trà.
Tùy sản phẩm, người uống có thể bắt gặp cảm giác đậm, hương mạch nha hoặc sắc thái hoa quả. Cách pha cũng tác động đáng kể đến trải nghiệm: lượng lá và thời gian ngâm quyết định độ đậm, vị chát, trong khi mỗi lượt nước có thể bộc lộ một nét hương khác. Không nên áp một công thức duy nhất cho mọi sản phẩm chỉ vì chúng cùng mang tên Anh Đức.
Hồng trà Anh Đức, dòng Anh Hồng số 9. Ảnh minh họa loại trà: Qifu Teahouse. Các ảnh minh họa sản phẩm không phải ảnh trà được phục vụ tại APEC.
Chén trà nhỏ, câu chuyện dài
Với người Triều Sán, thưởng trà công phu là một phần của sinh hoạt và tiếp khách. Bộ ấm chén nhỏ có thể hiện diện trong nhà, cửa hàng hay nơi làm việc. Khách đến, chủ nhà pha trà; câu chuyện bắt đầu giữa những lần rót nước, ngửi hương và nhấp từng ngụm.
Chữ “công phu” nằm ở sự chăm chút và kỹ năng: làm nóng dụng cụ, chọn lượng trà, canh thời gian, rót và chia trà. Việc rót luân phiên qua các chén giúp độ đậm và lượng trà tương đối đồng đều. Bộ chén nhỏ cũng phù hợp với nhiều lượt pha liên tiếp, để người uống nhận ra sự chuyển biến của trà.
Phượng Hoàng Đơn Tùng có mối gắn bó trực tiếp với truyền thống này. Tử Kim và Anh Đức cùng thuộc Quảng Đông nhưng có vùng nguyên liệu và cách chế biến riêng; không nên gộp cả ba thành một loại “trà công phu”. Công phu ở đây trước hết là lối pha và thưởng thức.
Chính những chi tiết ấy khiến trà phù hợp với câu chuyện tiếp khách: người mời có thể giới thiệu vùng trồng, giải thích một nét hương, rồi dành thời gian trò chuyện. Khi được đưa vào sự kiện hay hộp quà, sản phẩm mang theo cả một cách ứng xử văn hóa.
Khách được mời thưởng trà trong buổi giao lưu. Ảnh: Huaxiangyuan cung cấp.
Từ câu chuyện văn hóa đến cuộc đua thương hiệu
Ở thị trường trà truyền thống đóng gói, Huaxiangyuan không phải cái tên duy nhất. Bama Tea (Bát Mã) và Tenfu (Thiên Phúc) cũng phát triển những hệ thống phân phối lớn, bán nhiều nhóm trà cùng sản phẩm liên quan. Đây là các doanh nghiệp để nhìn rộng hơn về thị trường, không có nghĩa họ cùng bán đúng ba sản phẩm được giới thiệu tại Thâm Quyến.
Theo báo cáo kết quả năm 2025 công bố trên HKEX, Bama đạt khoảng 2,196 tỷ nhân dân tệ doanh thu, tăng 2,5% so với năm trước. Cuối năm, hệ thống có 3.773 cửa hàng, phần lớn là cửa hàng nhượng quyền. Danh mục của hãng trải từ ô long, hồng trà đến nhiều nhóm trà khác, bên cạnh trà cụ và các sản phẩm liên quan.
Tenfu ghi nhận doanh thu năm 2025 khoảng 1,327 tỷ nhân dân tệ, giảm 15,1%. Báo cáo thường niên cho biết sản phẩm được bán qua 1.318 cửa hàng và điểm bán vào cuối năm. Bên cạnh lá trà, doanh nghiệp còn kinh doanh đồ ăn dùng cùng trà và trà cụ.
Các con số trên là doanh thu của doanh nghiệp, không phải lượt mua hay doanh số riêng Phượng Hoàng Đơn Tùng, Tử Kim hoặc Anh Đức. Một hãng tăng trưởng, một hãng sụt giảm cũng cho thấy câu chuyện văn hóa hấp dẫn chưa đủ để bảo đảm sức bán.
Nhìn từ những mô hình này, cuộc cạnh tranh không dừng ở việc có trà ngon. Đưa sản phẩm đến nhiều điểm bán, giúp khách phân biệt các dòng trà và tạo trải nghiệm mua sắm nhất quán đều là những phần việc doanh nghiệp phải giải quyết. Một sự kiện có thể giúp thương hiệu được chú ý; để người mua quay lại, chén trà trong hộp vẫn phải đáp ứng kỳ vọng về hương vị và mức giá.
Trên bàn tiếp khách, lá trà mở ra một câu chuyện. Trên thị trường, câu chuyện ấy chỉ đi xa khi gắn với chất lượng mà người uống có thể cảm nhận qua từng lần pha.