Nghệ thuật chưa bao giờ chỉ là ánh đèn sân khấu mà còn là kỷ luật, sự hy sinh và trách nhiệm của người nghệ sĩ - chiến sĩ. Đằng sau những tiết mục, ít người biết về những chuyến lưu diễn, việc giảng dạy và những lựa chọn giữa sự nghiệp và gia đình. Tuyến bài viết về các nữ nghệ sĩ mặc màu áo lính nhân dịp 20/10 của VietNamNet sẽ giúp độc giả hiểu thêm vì sao họ vẫn bền bỉ giữ lửa nghề với tình yêu dành cho người lính và khán giả.
Trên những sân khấu dựng tạm ở các điểm cao biên giới, mỗi lần cất giọng trước bà con dân bản, NSND Vi Hoa như được trở về nhà. Có lần nữ ca sĩ hát bằng tiếng dân tộc, người nghe chưa hiểu hết lời vẫn thấy giai điệu ấy hợp với núi rừng đến lạ. Từ những đêm diễn như thế, cái tên Vi Hoa gắn với danh xưng "họa mi núi rừng Tây Bắc".
Cô gái Thái và giọng hát trời cho
NSND Vi Hoa sinh năm 1965 tại Mộc Châu, Sơn La, trong gia đình người Thái. Cha chị là ông Vi Trọng Liên, nhà nghiên cứu văn hóa Thái, người thổi thạo nhiều loại sáo của dân tộc mình.
Nữ nghệ sĩ tin rằng âm nhạc Thái đã thấm vào mình từ khi còn nằm trong bụng mẹ. Lớn lên, chị theo cha mẹ đến các nhà văn hóa, dự lễ hội của đồng bào, để rồi điệu múa, câu hát của người Thái trở thành một phần máu thịt. Thời đó, gia đình chị chỉ tạm đủ ăn. Dù vậy, thấy con gái mê hát, mê múa xòe, cha mẹ vẫn tạo mọi điều kiện để con theo đuổi đam mê. Lên cấp 2, Vi Hoa được phát hiện năng khiếu và trở thành nhân tố văn nghệ nổi bật của trường năng khiếu tỉnh Sơn La.
Thời trung học, thần tượng đầu tiên của chị là NSND Thanh Hoa. Sau này vào đại học, chị ghép họ gốc Vi với chữ Hoa để làm nghệ danh, cái tên theo chị suốt cuộc đời ca hát.
NSND Vi Hoa sinh năm 1965 tại Mộc Châu, Sơn La, là con gái nhà nghiên cứu văn hóa Thái Vi Trọng Liên.
Năm 1983, Vi Hoa thi đỗ khoa Quản lý văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Tốt nghiệp năm 1987, chị quyết định mang tiếng hát phục vụ người lính. Người phát hiện và trực tiếp rèn giũa giọng hát của chị là NSND Quý Dương.
Năm 1988, chị về Đoàn Nghệ thuật Phòng không - Không quân và chỉ 1 năm sau đã có giải thưởng đầu tiên. Khi đơn vị này không còn, năm 1990 Vi Hoa chuyển sang Đoàn văn công Bộ đội Biên phòng, nơi chị gắn bó tới ngày nghỉ hưu. Ít ai biết, chị từng đoạt giải tại cuộc thi nhạc nhẹ do Bộ Văn hóa tổ chức đầu thập niên 1990.
Ngay từ những ngày đầu về đoàn, cô gái trẻ người Thái đã gây ấn tượng với chất giọng nữ cao trong sáng, tự nhiên, cứ thế vút lên không cần cầu kỳ kỹ thuật. Giọng thật của chị rất rộng, khi lên cao chỉ cần điều chỉnh một chút là đạt độ vang, độ nét hiếm có. Phải đến khi về Đoàn văn công Bộ đội Biên phòng, chất giọng dân gian thính phòng khỏe khoắn, đặc sắc ấy mới thực sự được định hình.
NSND Vi Hoa thể hiện ca khúc "Nhà em ở lưng đồi":
Hơn 33 năm hát nơi đồn biên phòng
Địa bàn hoạt động của Đoàn văn công Bộ đội Biên phòng trải dài khắp các vùng biên giới, hải đảo. Từ Lũng Cú, A Pa Chải đến Bạch Long Vĩ, Trường Sa, ở đâu có bước chân người lính quân hàm xanh, ở đó có tiếng hát Vi Hoa. Chị không quản những cung đường cheo leo, nguy hiểm để lên các đồn, trạm đóng ở điểm cao, rồi cháy hết mình trên những sân khấu dựng vội giữa tình đồng đội, nghĩa đồng bào ấm nóng.
Trong số những ca khúc về người lính, Con sẽ về là bài hát để lại nhiều xúc động. Bằng kỹ thuật thanh nhạc vững vàng và sự thấu hiểu tâm tư lính biên phòng, chị khiến mỗi người lính nghe bài hát đều thấy tuổi trẻ của mình trong đó. Những người mẹ có con đang làm nhiệm vụ nơi biên cương cũng vì thế mà thêm hiểu, thêm tin vào con đường con mình đã chọn.
Đại tá, NSND Vi Hoa gắn bó hơn 33 năm với Đoàn văn công Bộ đội Biên phòng, mang tiếng hát đến nhiều đồn, trạm nơi biên giới, hải đảo.
Vi Hoa nổi tiếng chọn bài tinh tế. Chị thường tìm đến những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao rồi dày công dàn dựng, nghiên cứu để mỗi lần thể hiện đều mang dấu ấn riêng, không lẫn với ai. Khán giả cả nước còn nhớ chị qua Tình ca Tây Bắc, Phiên chợ vùng cao, Chiều biên giới, Mùa xuân gọi bạn, Bản tình ca nơi biên cương. Nét hồn nhiên, nhiệt thành của thiếu nữ vùng cao hòa với kỷ luật quân đội tạo nên một Vi Hoa luôn hết mình, sẵn sàng phục vụ trong bất cứ hoàn cảnh nào. Đồng đội trìu mến gọi chị là nghệ sĩ biên cương, tiếng hát núi cao, biển xa.
Trên các sân khấu hội diễn toàn quân, toàn quốc, chị mang về nhiều huy chương vàng, bạc cho cả tiết mục đơn ca lẫn những tiết mục giữ vai trò lĩnh xướng, cùng giải thưởng Giọng ca vàng ASEAN. Sau danh hiệu NSƯT, năm 2016 chị được phong tặng danh hiệu NSND và cùng năm nhận quân hàm Đại tá. Năm 2018, chị tổ chức đêm nhạc riêng Vi Hoa - Biên giới tình em. Năm 2020, để khép lại 33 năm ca hát trong màu áo lính, chị cùng đạo diễn, NSND Việt Hương thực hiện video ca nhạc Đời lính tôi yêu, dành tặng cán bộ, chiến sĩ biên phòng, rồi nghỉ hưu năm 2021.
5 năm rời quân ngũ, nữ Đại tá có nhiều thời gian hơn cho gia đình và những điều mình yêu thích. Công việc vẫn bận nhưng chị chủ động hơn, sống chậm hơn mà vẫn giữ trọn tình yêu nghệ thuật. Với Vi Hoa, nghỉ hưu không phải là dừng lại mà là bắt đầu một chặng đường mới. Chia sẻ với VietNamNet, NSND Vi Hoa cho biết vẫn ấp ủ một đêm nhạc riêng tiếp theo, lần này kể câu chuyện đời thường của người nghệ sĩ - chiến sĩ, về những chuyến đi, những đồng đội và năm tháng gắn bó với sân khấu.
Chị cũng dành tâm huyết gìn giữ văn hóa Thái mà người cha đã truyền cho mình. Mỗi khi bước lên bậc nhà sàn, khoác lên trang phục Thái, chị lại thấy tự hào và càng thêm yêu cội nguồn.
Cặp song sinh tuổi 40 và hậu phương của người lính văn công
Giữa lúc sự nghiệp đang ở độ chín, NSND Vi Hoa đón cặp song sinh - con trai Nguyên Xuân Phương Duy và con gái Nguyễn Phương Vi Thảo năm 2006. Chị nói được làm mẹ đã là hạnh phúc lớn lao, biết mình mang song thai niềm vui như được nhân đôi. Quá trình mang thai ở tuổi đó không thiếu vất vả, lo lắng nhưng tình yêu dành cho các con giúp chị thêm vững vàng.
Thời điểm ấy, Vi Hoa công tác và sinh con tại TPHCM. Mẹ chị thường xuyên bay vào chăm con gái. Hai bé chào đời khỏe mạnh, lớn lên trong vòng tay chở che của gia đình. “Với tôi, đó là món quà quý giá nhất mà cuộc sống đã dành tặng”, chị nói.
NSND Vi Hoa và nghệ sĩ Tuấn Phương bên 2 con lúc nhỏ.
Những năm các con còn nhỏ, Vi Hoa vẫn liên tục theo đoàn lên biên giới, ra hải đảo. Chị may mắn có chồng là ảo thuật gia Tuấn Phương cùng gia đình 2 bên đồng hành chăm con, nhờ vậy yên tâm hoàn thành nhiệm vụ. Với nữ nghệ sĩ, gia đình là hậu phương vững chắc.
Hồi nhỏ, 2 con hay chí chóe, giận dỗi nhau nhưng càng lớn càng biết yêu thương, nhường nhịn. Người anh giờ đã biết quan tâm, thỉnh thoảng còn đưa đón em gái đi học. Nay ở tuổi đôi mươi, mỗi người chọn một hướng đi riêng trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Con gái chị học ngành Tổ chức sự kiện tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, ngôi trường mẹ từng gắn bó thời sinh viên. Con trai là sinh viên Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, theo học đàn keyboard.
Chị không đặt nặng chuyện các con nối nghiệp. Sau hơn 30 năm làm nghề, Vi Hoa hiểu nghệ thuật đòi hỏi đam mê, sự kiên trì và trách nhiệm nên sẽ ủng hộ nếu con chọn con đường ấy, nhưng quyền quyết định vẫn thuộc về các con. Chị chọn cách đồng hành như một người mẹ, một người bạn, lắng nghe và động viên.
Trong nhà, mỗi người con gần gũi bố mẹ theo cách riêng. Con trai hay theo bố đi diễn, con gái thường tâm sự với mẹ như 2 người bạn.
Vợ chồng chị cũng nhiều lần đứng chung sân khấu, đồng hành cả trong công việc lẫn cuộc sống. Thỉnh thoảng Vi Hoa vẫn trở lại những nơi từng biểu diễn. Chị ấp ủ một ngày cả nhà cùng ra Trường Sa để các con hiểu hơn những năm tháng làm nghề của mẹ và tình yêu Tổ quốc chị luôn mang theo trong tim.
Điều NSND Vi Hoa mong nhất là các con sống tử tế, biết yêu thương, có trách nhiệm với lựa chọn của mình, học được từ bố mẹ sự kiên trì và tinh thần tận tụy. “Dù đi đâu, làm gì, tôi mong các con luôn nhớ về gia đình, trân trọng cội nguồn và sống một cuộc đời có ý nghĩa”, chị nói.
NSND Vi Hoa hát "Địu con đi nhà trẻ":
Đón đọc bài 3: Điều đặc biệt về nữ ca sĩ xinh đẹp, giọng hát cao vút mới được thăng hàm Thiếu tá
Ảnh, video: NVCC
