Ở lứa tuổi tiểu học, trẻ đang trong giai đoạn khám phá ngôn ngữ bằng sự tò mò và trí tưởng tượng rất riêng. Vì thế, những bài tập tưởng chừng đơn giản đôi khi lại trở thành “sân khấu” để các em thể hiện cách suy nghĩ hồn nhiên, khiến người lớn vừa bất ngờ vừa bật cười.
Mới đây, một bài tập sắp xếp hoàn chỉnh thành ngữ, tục ngữ của học sinh tiểu học được chia sẻ trên mạng xã hội và nhanh chóng nhận được nhiều sự chú ý. Đề bài vốn không quá phức tạp, yêu cầu học sinh sắp xếp sao cho đúng những câu thành ngữ, tục ngữ quen thuộc. Thế nhưng, cách đưa ra đáp án của em lại khiến nhiều người “dở khóc dở cười”.
Bài tập sắp xếp của bé học sinh khiến ai xem cũng cười xỉu.
Thay vì nhớ chính xác câu thành ngữ đã được học, em học sinh dường như dựa vào cách hiểu và liên tưởng của bản thân để hoàn thiện câu. Chẳng hạn, với câu “Giàu đổi bạn, sang đổi vợ”, em lại sắp xếp thành “Giàu đổi vợ sang bạn”. Câu trả lời tuy sai, nhưng cho thấy em đang cố gắng kết nối các từ ngữ theo logic riêng.
Đến câu “Không thầy đố mày làm nên”, nhóc tỳ lại điền thành “Làm thầy không nên đố mày”. Còn với câu “Không có lửa làm sao có khói”, em hồn nhiên viết “Có lửa có khói không sao” hay “chế” lại câu “Đến đàn bà cũng đánh giặc”... Những đáp án này khiến người xem không khỏi bật cười vì sự ngây thơ, nhưng đồng thời cũng đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ trong việc dạy tiếng Việt cho trẻ nhỏ.
Trên thực tế, dạng bài tập điền từ vào chỗ trống để hoàn thành câu đối với nhiều học sinh là không dễ. Đặc biệt là những trẻ chưa có sự hoàn thiện trong suy nghĩ, và sở hữu vốn từ vựng ít ỏi. Nếu không rèn luyện và trau dồi nhiều hơn, các bé sẽ gặp khó khăn dẫn đến kết quả học tập, thi cử không cao.
Trẻ sai, người lớn nên mắng hay nên sửa?
Những câu trả lời như trên trước hết phản ánh đặc điểm tư duy của trẻ ở độ tuổi tiểu học. Các em chưa phải lúc nào cũng có khả năng ghi nhớ nguyên văn những cụm từ cố định, đặc biệt khi vốn từ và trải nghiệm ngôn ngữ còn hạn chế.
Khi không nhớ đáp án, trẻ có xu hướng dựa vào những gì mình biết để “đoán” phần còn thiếu. Vì vậy, việc em viết “Làm thầy không nên đố mày” thay vì “Không thầy đố mày làm nên” có thể được xem là một cách suy luận theo nghĩa thông thường của câu chữ, dù không đúng với thành ngữ.
Điều đáng nói là nếu chỉ nhìn vào điểm sai để trách mắng, trẻ có thể dần hình thành tâm lý sợ mắc lỗi. Trong khi đó, sai lầm trong quá trình học tập lại là điều khó tránh khỏi, đặc biệt ở những năm đầu đời. Thay vì chỉ nói “con làm sai rồi”, cha mẹ có thể hỏi trẻ vì sao lại chọn đáp án đó. Từ cách giải thích của con, người lớn sẽ hiểu được trẻ đang suy nghĩ như thế nào, đồng thời có cơ hội sửa lại kiến thức một cách tự nhiên.
Với trẻ nhỏ, thành ngữ và tục ngữ đôi khi khá khó hiểu vì nhiều câu sử dụng những hình ảnh mang tính ẩn dụ hoặc có nguồn gốc từ đời sống xưa. Nếu chỉ yêu cầu trẻ ghi nhớ máy móc, các em có thể nhớ câu này nhưng lại quên câu khác. Quan trọng hơn, trẻ có thể biết đáp án nhưng không thực sự hiểu ý nghĩa của câu nói.
Chẳng hạn, khi dạy “ba chìm bảy nổi”, giáo viên có thể giải thích đây là cách nói về cuộc sống nhiều khó khăn, biến động, phải trải qua nhiều thăng trầm. Với “nhường cơm sẻ áo”, trẻ có thể được giải thích bằng những tình huống gần gũi như biết chia sẻ thức ăn, đồ dùng hoặc giúp đỡ người đang gặp khó khăn. Khi câu thành ngữ gắn với hình ảnh và tình huống cụ thể, trẻ sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và biết cách sử dụng hơn.
