Ông Trịnh Xuân Hùng ôm di cốt đồng đội được tìm thấy ở điểm cao 685, mặt trận Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang - Ảnh: VŨ TUẤN
Hơn mười ngày trước, một clip của Chiến dịch 500 ngày đêm đăng trên báo Tuổi Trẻ đã đạt hơn 20 triệu lượt xem chỉ sau hơn một ngày được post lên.
Không phải là clip của các ngôi sao trong làng giải trí vốn thường được khán giả chờ đợi hay săn đón. Trong clip của Tuổi Trẻ chỉ có những giọt nước mắt của một người lính trở về ôm lấy những mảnh xương cốt của đồng đội còn lại đang lẫn vào đất đá trên một điểm cao của biên cương phía Bắc.
Người cựu chiến binh từng được truy điệu sống khóc ngất khi trở lại Vị Xuyên tìm đồng đội
Chiến dịch lay động cảm xúc
Vì sao những câu chuyện từ chiến dịch 500 ngày đêm, từ khi triển khai đến nay, luôn lay động chúng ta đến thế?
Một chiến dịch khởi đi với tâm nguyện thiết tha rằng những người lính đã hy sinh, đã nằm lại nơi rừng sâu núi thẳm sẽ được trở về cùng người thân với đầy đủ tuổi, tên, danh tính.
Nhưng những gì đã diễn ra trong mấy tháng qua đã tạo ra những xúc cảm vượt lên ý nghĩa của một chiến dịch tìm kiếm: cùng với việc tìm lại hài cốt những người lính hy sinh cho Tổ quốc, lịch sử của đất nước được vọng vang hơn trong hàng triệu trái tim người Việt.
Chiến dịch ấy đã diễn ra ở một công viên giữa lòng đô thị Sài Gòn, nơi hàng chục năm qua, người dân vẫn đến đó đi dạo, hít thở, tập thể dục, tận hưởng một không gian của hòa bình và phát triển.
Vậy rồi sau mấy tháng qua, không ai ngờ dưới thảm cỏ xanh tươi ấy, dưới thẳm sâu lòng đất ấy, tính đến hôm nay đã có 531 hài cốt liệt sĩ được quy tập (số liệu đến hết ngày 28-8).
Chúng ta xúc động về câu chuyện của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên khi lần theo những di vật để tìm ra thân nhân của ông, nhưng càng cảm động hơn khi biết người lính ấy trước khi ngã xuống đã có một mối tình và suốt 58 năm qua, cô thiếu nữ Nguyễn Thị Lệ ngày ấy, dù nay là một cụ bà ở tuổi 79, vẫn thủy chung chờ đợi.
Những tình sử như cổ tích vọng phu ngỡ chỉ có trong huyền sử thì hôm nay lại hiện ra lấp lánh trong từng số phận cụ thể. Và khi Nhà nước chính thức để cụ bà Nguyễn Thị Lệ hưởng các chế độ của vợ liệt sĩ, thì câu chuyện của chiến dịch 500 ngày đêm đã không chỉ trĩu nặng ý nghĩa của một chiến dịch tri ân của Tổ quốc dành cho những người đã hy sinh vì đất nước.
Dường như những câu chuyện được kết nối trong hành trình quy tập, trong việc tìm lại danh tính và thân nhân của mỗi liệt sĩ đã thêm một lần ánh sáng của tình yêu đất nước được chiếu rọi vào tâm thức hậu thế, để hiểu và yêu Tổ quốc hơn.
Cũng như vậy, hàng chục triệu người lặng đi trước những thước phim về cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng ở tuổi ngoài 70 vẫn lặn lội từ Nghệ An ra biên ải Vị Xuyên.
Người cựu chiến binh dạn dày trận mạc qua bao đạn bom cuộc chiến, vậy mà sau hơn 40 năm lại òa khóc nức nở khi cúi xuống bên những mẩu hài cốt của đồng đội mình giữa ngổn ngang trong lòng hang núi đá.
Đã từng nhiều lần đi đi về về với vùng biên ải này, đã đọc rất nhiều câu chuyện bi tráng của chiến dịch MB84, đã đứng trước những địa danh vẫn lay động sau hàng chục năm như "cối xay thịt", "lò vôi thế kỷ", đã nghe rất nhiều câu chuyện từ những cựu chiến binh của Sư đoàn 356… nhưng từ những giọt nước mắt của người lính Trịnh Xuân Hùng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356 của mặt trận Vị Xuyên, chúng tôi mới biết thêm những điều lâu nay chưa từng được kể từ trang sử của cuộc chiến tranh biên ải.
Phải đến bây giờ chúng ta mới biết có một tiểu đoàn với hơn 300 người, có 285 người trực tiếp chiến đấu ở điểm cao 685, chỉ 6 người trở về! Đến bây giờ chúng ta mới biết thêm câu chuyện về đội cảm tử với 18 người lính được đơn vị tổ chức truy điệu sống rồi luồn rừng, leo vách đá lên tiêu diệt địch, tái chiếm điểm cao 685.
Và rồi sau những trận mưa đạn pháo, quân địch tràn lên, trận địa nguy cấp, anh em hết đạn, những người lính ấy đã gọi pháo giội xuống đúng tọa độ của mình, chấp nhận quyết tử để giữ trận địa!
Bà Nguyễn Thị Lệ là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên từ sự công nhận của họ tộc nhà chồng - Ảnh: SƠN LÂM
Chạm vào chiều dài lịch sử
Từ công viên Lê Thị Riêng giữa lòng trung tâm đô thị phương Nam đến những hang núi biên ải chênh vênh trên đá tai mèo phương Bắc, từ những cánh rừng Tây Nguyên hay trên những trảng cát Quảng Trị, dưới bóng những cây thốt nốt đất Campuchia hay trong thâm u rừng thẳm đất Lào, cuộc trở về hôm nay của những người lính, dù chỉ còn trong chút di cốt, đã cho chúng ta thấy rằng chiến dịch 500 ngày đêm, dù mang tên một con số giới hạn thời gian nhưng thực chất đang chạm tới toàn bộ chiều dài lịch sử chiến tranh Việt Nam hiện đại với những câu chuyện mà nếu không có hành trình tìm kiếm này, rất có thể mãi mãi sẽ không bao giờ được biết đến!
Tết Độc lập trong tâm thức người Việt luôn nặng đầy xúc cảm được thắp lên từ một chiều thu vàng nắng Ba Đình của 81 năm trước.
Và để bảo vệ nền độc lập ấy, hàng triệu người đã ngã xuống, để đến bây giờ, như một lựa chọn của lịch sử, công cuộc tri ân được khởi động với một chiến dịch chưa từng có và những gì đang diễn ra đã cho chúng ta nhận ra điều bất ngờ từ chiến dịch 500 ngày đêm:
Khi tri ân bắt đầu bằng việc đi sâu vào lòng đất để kiếm tìm, thì lại càng làm lịch sử hiện lên rõ hơn trên mặt đất. Chúng ta đi tìm những người đã mất nhưng lại tìm thấy thêm những ký ức vô giá của dân tộc.
Trong ý nghĩa ấy, mỗi người lính được tìm thấy trong chiến dịch này không chỉ là đưa một người con trở về với gia đình, là giữ được lời hứa với những người đã hy sinh cho nền độc lập, mà còn thêm một trang sử sáng soi cùng Tổ quốc!
Khi nghĩ về điều này trong Ngày Quốc khánh sẽ nhận ra lòng biết ơn của chúng ta giờ đây không chỉ dừng lại ở đạo lý tri ân nối truyền qua nhiều thế hệ.
Tri ân, từ chiến dịch 500 ngày đêm này, với tất cả những gì đã huy động, đã trở thành một năng lực quốc gia. Điều đó cũng làm nên phẩm giá của đất nước, củng cố niềm tin của Nhân dân và tiếp thêm sức mạnh tinh thần để dân tộc Việt Nam tự tin bước tới tương lai.
