Chặn KOL, KOC né thuế

Năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu quy mô thương mại điện tử (TMĐT) đạt khoảng 37 tỉ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2025; tỉ lệ doanh nghiệp ứng dụng TMĐT đạt khoảng 62%. Cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh, công tác quản lý thuế đối với TMĐT tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Bất ngờ với con số gian lận thuế

Theo thống kê từ Cục Thuế (Bộ Tài chính), tính chung giai đoạn 2022 - 2025, số thuế thu từ lĩnh vực TMĐT đạt gần 500.000 tỉ đồng. Thị trường TMĐT Việt Nam tăng trưởng khoảng 28%, đóng góp tích cực cho chuyển đổi số và tiêu dùng hiện đại. Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong quản lý thuế, nguồn gốc hàng hóa, giá cả và chất lượng sản phẩm. Trong 11 tháng đầu năm 2025, số tiền truy thu và xử phạt thuế đối với hoạt động TMĐT đã lên đến gần 1.070 tỉ đồng. Nhiều vụ việc điển hình về trốn thuế, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng của các cá nhân có sức ảnh hưởng (KOL, KOC) như Hoàng Hường, Ngân 98, Hoa hậu Thùy Tiên, Quang Linh Vlogs... đã bị xử lý, cho thấy quy mô và mức độ phức tạp của hoạt động kinh doanh này.

Hoạt động livestream bán hàng của các KOL, KOC sẽ được quản lý chặt trong thời gian tới .Ảnh: LÊ TỈNH

Theo phản ánh từ thực tế, vẫn còn không ít tổ chức, cá nhân kinh doanh TMĐT chưa kê khai, nộp thuế đầy đủ, thậm chí cố tình gian lận bằng cách sử dụng tài khoản ngân hàng của người khác hoặc yêu cầu chuyển khoản không ghi nội dung để né thuế. "Các phiên livestream hay tiếp thị liên kết của KOL, KOC có doanh thu lên đến hàng tỉ đồng. Nếu không đóng thuế thì rất bất công với những người kinh doanh tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế" - chị Nguyễn Hoàng Ngân, một nhà bán bách hóa trên sàn TMĐT, chia sẻ.

Ở góc độ người trực tiếp tham gia bán hàng, một KOL chuyên livestream ngành hàng thời trang bày tỏ đồng tình với việc siết chặt quản lý thuế với hoạt động này. Tuy nhiên, KOL này cho rằng cơ quan quản lý cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu về kê khai, xuất hóa đơn và hạch toán đối với hoạt động livestream và tiếp thị liên kết, đặc biệt với các cá nhân hoạt động độc lập. "Nhiều KOL không cố tình trốn thuế mà lúng túng do thiếu thông tin, trong khi quy định thay đổi nhanh. Nếu có cơ chế minh bạch, thuận tiện, người làm nội dung sẵn sàng tuân thủ" - KOL này nói.

Theo lãnh đạo Phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác trực thuộc Thuế TP HCM, hoạt động livestream bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok… đang trở thành một xu hướng kinh doanh mới. Tuy nhiên, sau các phiên livestream, người bán thường xóa đường link hoặc dữ liệu về các phiên live. Điều này gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc xác định thông tin của đơn vị livestream cũng như giá trị hàng hóa giao dịch qua các phiên bán hàng này.

Đối với những đơn vị cung cấp dịch vụ nội dung thông tin số có thu nhập từ quảng cáo, bản quyền, phần mềm…, việc quản lý cũng gặp nhiều trở ngại do trên các ứng dụng như Apple Store và CH Play chỉ hiển thị tên nhà phát triển sản phẩm, không có đầy đủ thông tin cụ thể và quốc gia của nhà phát triển.

Kiểm soát bằng công nghệ

Trước thực trạng này, Phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác sẽ phối hợp với Cục Thuế làm việc với các sàn TMĐT lớn như Shopee, TikTok… để thu thập danh sách các nhà cung cấp thực hiện livestream có doanh thu lớn, qua đó kiểm tra việc tuân thủ pháp luật thuế của các đơn vị livestream và các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động tiếp thị liên kết. "Chúng tôi cũng sẽ phối hợp với các ngân hàng thương mại để xác minh thông tin tài khoản của các đối tượng tham gia kinh doanh trên nền tảng kinh tế số, bao gồm các cá nhân trong nước cung cấp dịch vụ xuyên biên giới như tiếp thị quảng cáo trực tuyến, sản xuất nội dung số, phát triển ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm..., có phát sinh doanh thu và nhận tiền từ các tổ chức nước ngoài như Google, Apple, YouTube, Facebook, Netflix, Spotify AB..." - lãnh đạo Phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác cho biết.

Bộ Tài chính sẽ đẩy mạnh kiểm tra thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT, đặc biệt là hình thức bán hàng qua livestream, các KOL, KOC và các mặt hàng mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thời trang. Thời gian tới, bộ sẽ áp dụng công nghệ tiên tiến như dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý thuế, áp dụng hệ thống chấm điểm tuân thủ cho từng tài khoản bán hàng và phiên livestream, giúp phát hiện sớm các hành vi kê khai thiếu hoặc trốn thuế có tổ chức.

Trong khi đó, Chi cục Thuế TMĐT cũng sẽ tăng cường cung cấp thông tin của các nền tảng số; các đơn vị vận chuyển, logistics và trách nhiệm cung cấp thông tin, kê khai thuế của nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam. Tăng cường kiểm tra, tập trung vào những lĩnh vực rủi ro cao.

Theo chuyên gia TMĐT Lưu Thanh Phương, việc tăng cường kiểm tra thuế và công khai thông tin xử lý sai phạm là rất cần thiết nhằm tạo tính răn đe, đặc biệt đối với những người nổi tiếng, các KOL, KOC thường xuyên livestream, quảng cáo và bán hàng trên mạng. Cách làm này tương tự việc cơ quan thuế thời gian qua liên tục công bố danh sách các doanh nghiệp nợ thuế. "KOL, KOC có trách nhiệm rất lớn, bởi nhiều người tiêu dùng đặt niềm tin vào họ, dẫn đến tình trạng quảng cáo quá mức, thậm chí tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng giả, hàng nhái. Việc tăng cường kiểm tra nghĩa vụ tuân thủ thuế không chỉ bảo đảm công bằng cho tất cả người nộp thuế mà còn góp phần hạn chế các hành vi gian dối, gian lận trong hoạt động kinh doanh trên TMĐT" - ông Lưu Thanh Phương nhấn mạnh.