Tp.HCM vừa ghi nhận một ca viêm màng não do não mô cầu ở nam sinh viên 21 tuổi. Ngành y tế đã triển khai xử lý dịch tễ, đồng thời khuyến cáo người dân chủ động tiêm vắc-xin và theo dõi sức khỏe để phòng bệnh.
Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Tp.HCM cho biết, trong tuần qua (từ ngày 9 đến 15/3), Tp.HCM ghi nhận một trường hợp viêm màng não do não mô cầu tại phường Bình Lợi Trung.
Bệnh nhân là nam sinh viên 21 tuổi, học trực tuyến tại Trường Đại học Giao thông Vận tải. Người này khởi phát bệnh ngày 9/3, nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ngày 10/3, sau đó chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Tp.HCM điều trị từ 11/3. Hiện sức khỏe đã ổn định.
Qua điều tra dịch tễ, bệnh nhân chưa tiêm vắc-xin phòng não mô cầu. Hai người sống cùng nhà đã được dùng thuốc dự phòng Ciprofloxacin liều duy nhất, các trường hợp tiếp xúc gần tiếp tục được theo dõi trong 10 ngày.
Nữ sinh L.T.Y.V. (11 tuổi, ngụ đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang) từng nhập viện trong tình trạng nguy kịch vì mắc bệnh viêm não mô cầu, sau khi tiếp xúc gần với người bạn cùng lớp đã tử vong vì bệnh này - Ảnh: BVCC
Trước đó, tại An Giang ghi nhận trường hợp bé gái 11 tuổi tử vong do não mô cầu. Bệnh nhi xuất hiện các triệu chứng sốt, đau đầu, nổi ban, tím tái, khó thở; dù được cấp cứu nhưng không qua khỏi, được xác định mắc não mô cầu nhóm B.
Một học sinh cùng lớp cũng có biểu hiện nghi ngờ, phải chuyển lên Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Tp.HCM theo dõi, điều trị.
Não mô cầu lây qua đường nào?Theo Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp. Tác nhân gây bệnh - vi khuẩn Neisseria meningitidis - cư trú ở vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, các giọt bắn chứa vi khuẩn sẽ phát tán ra không khí và xâm nhập vào cơ thể người khác.
Viêm não mô cầu có thể lây lan qua nhiều hình thức tiếp xúc gần trong sinh hoạt hàng ngày, bao gồm: Hít phải giọt bắn từ đường hô hấp của người bệnh; Hôn hoặc tiếp xúc gần; Dùng chung vật dụng cá nhân như ly, cốc, muỗng, bàn chải đánh răng; Sống trong môi trường đông người như lớp học, ký túc xá, khu trại.
Đặc biệt, nguy cơ lây nhiễm tăng cao khi cơ thể suy giảm miễn dịch, mệt mỏi, hoặc trong điều kiện vệ sinh kém. Do đặc tính lây lan nhanh, bệnh có thể bùng phát thành ổ dịch nếu không được kiểm soát kịp thời.
Dấu hiệu điển hình viêm não mô cầuTheo các chuyên gia bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đặc biệt nguy hiểm, với tỉ lệ tử vong từ 5 - 15%. Não mô cầu có thời gian ủ bệnh từ 1 - 10 ngày nhưng khi phát bệnh lại tiến triển rất nhanh. Trong nhiều trường hợp, thời gian từ khi khởi phát đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ.
Đáng lo ngại, triệu chứng ban đầu khi mắc não mô cầu thường mơ hồ, dễ nhầm với cúm thông thường.
Sau giai đoạn sốt, ho, đau họng thông thường, người bệnh nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu tổn thương não, màng não như đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn ói.
Ở trẻ nhỏ, có thể gặp biểu hiện quấy khóc, thóp phồng, tiêu chảy, li bì hoặc hôn mê. Đặc trưng nhất là ban xuất huyết hoại tử hình sao, thường xuất hiện ở chi dưới rồi lan rộng nhanh chóng.
Những dấu hiệu điển hình cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Cứng cổ, khó cúi đầu
- Sợ ánh sáng
- Lơ mơ, li bì, có thể hôn mê
- Xuất hiện ban xuất huyết, hoại tử trên da (dấu hiệu muộn nhưng đặc trưng)
Theo bác sĩ, bệnh lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.
Nhu cầu tiêm vắc-xin tăng mạnhTheo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (Tp.HCM), viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây được coi là một trong những bệnh lý có diễn tiến nhanh nhất trong y khoa, khi chỉ trong vòng vài giờ từ những triệu chứng cảm cúm thông thường, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.
Hiện nay, y học đã xác định được nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, phổ biến nhất là A, B, C, Y và W. Tại Việt Nam, các nhóm này luôn là mối đe dọa thường trực, có thể gây ra những biến chứng kinh hoàng như viêm màng não mủ hoặc nhiễm trùng huyết, để lại di chứng nặng nề về thần kinh hoặc phải đoạn chi cho người bệnh nếu may mắn sống sót.
Trong khi đó, bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết trong một tuần nay số lượt người đến tiêm vắc-xin não mô cầu tại gần 260 trung tâm trên toàn quốc đã tăng gần 100% so với trước đó. Người tiêm thuộc nhiều nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người lớn tuổi và phụ nữ chuẩn bị mang thai.
Không chỉ những người tiêm lần đầu, hệ thống tiêm chủng còn ghi nhận nhiều trường hợp chủ động tiêm bổ sung các loại vắc-xin thế hệ mới nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ trước các nhóm huyết thanh khác nhau.
Hiện Việt Nam có đầy đủ vắc-xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, có thể sử dụng cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn. Các hệ thống tiêm chủng đã xây dựng phác đồ phù hợp theo từng nhóm đối tượng, giúp người dân tiếp cận giải pháp phòng bệnh một cách chủ động, cụ thể:
Nhóm A, C, Y, W: Sử dụng vắc-xin tứ giá như Menquadfi (Mỹ), Nimenrix (Mỹ) hoặc Menactra (Mỹ). Các loại này có thể tiêm sớm cho trẻ từ 6 tuần hoặc 9 tháng tuổi.
Nhóm B: Có vắc-xin thế hệ mới Bexsero (Bỉ) dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người lớn 50 tuổi. Ngoài ra, vắc-xin VA-Mengoc-BC (Cuba) phòng nhóm B và C cũng đang được sử dụng cho trẻ từ 6 tháng tuổi.
Do vi khuẩn nhóm B có hàng nghìn chủng khác nhau và biến đổi liên tục, việc lựa chọn vắc-xin có độ bao phủ rộng rất quan trọng. Những người đã tiêm vắc-xin thế hệ cũ vẫn có thể tiêm bổ sung vắc-xin thế hệ mới để tăng cường hàng rào bảo vệ, giúp cơ thể nhận diện được nhiều chủng vi khuẩn hơn.
Bên cạnh vắc-xin, việc thiết lập "hàng rào" bảo vệ cá nhân và cộng đồng đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn vi khuẩn não mô cầu lây lan. Người dân cần duy trì thói quen vệ sinh mũi họng, răng miệng hàng ngày và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Một môi trường sống, làm việc thông thoáng, sạch sẽ và đủ ánh sáng cũng là yếu tố quan trọng giúp tiêu diệt mầm bệnh tự nhiên.
Mỗi cá nhân cần xây dựng chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý để củng cố hệ miễn dịch. Khi xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng, việc tự giác đeo khẩu trang tại nơi đông người là cần thiết. Đặc biệt, cần hạn chế các tiếp xúc gần như hôn, dùng chung đồ dùng cá nhân, ly uống nước với người nghi nhiễm; đồng thời thực hiện khử khuẩn thường xuyên các bề mặt tiếp xúc để triệt tiêu nguy cơ mầm bệnh ẩn náu.
Theo khuyến cáo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Tp.HCM, để chủ động phòng bệnh, cần:
1. Giữ vệ sinh nơi ở, giữ thông thoáng nơi ở, nơi làm việc.
2. Giữ vệ sinh cá nhân: rửa tay thường xuyên bằng nước và xà phòng; không khạc nhổ nơi công cộng; che kín mũi miệng khi ho, hắt hơi.
3. Đeo khẩu trang khi mắc bệnh hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh, khi đến nơi đông người, đặc biệt là đến bệnh viện.
4. Nếu tiếp xúc gần với người bệnh não mô cầu, cần thông báo với nhân viên y tế địa phương để được uống kháng sinh dự phòng.
5. Tiêm vắc-xin phòng bệnh.
Trúc Chi (t/h Tri Thức, VTC News, Tuổi Trẻ)
