Trong ánh nắng hiếm hoi xuyên qua những đám mây xám, bờ biển Greystones hiện lên yên bình với những bước chân dạo bộ trên sỏi, tiếng chó nô đùa và những viên đá được ném lướt trên mặt nước.
Nằm ở phía nam Dublin, thị trấn Greystones (dân số 22.000 người theo số liệu điều tra dân số năm 2022) vẫn giữ được nét duyên dáng truyền thống qua nhiều thập kỷ.
Trẻ em ở Greystones được khuyến khích ra ngoài chơi. Ảnh: Telegraph
Sáng kiến cần cả làng giúp sức
Chính tại đây, sáng kiến mang tên “It Takes a Village” (tạm dịch: Cần cả một ngôi làng) đã ra đời, thu hút sự chú ý của thế giới.
Với mục tiêu bảo vệ tuổi thơ trẻ em khỏi áp lực của thế giới số, các phụ huynh đã cùng cam kết không mua điện thoại cho con đến khi vào trường trung học, khoảng 13 tuổi, theo Telegraph. Khoảng 70% phụ huynh tại các trường tiểu học trong thị trấn đã tham gia và tỷ lệ này được duy trì ổn định.
Ban đầu, ý tưởng này vấp phải không ít hoài nghi. Trong một thế giới nơi công nghệ gắn liền với cuộc sống hàng ngày, việc trì hoãn smartphone dường như là điều khó khả thi. Thế nhưng, thực tế tại Greystones lại kể một câu chuyện khác.
"Chúng tôi không có ý định tước đoạt quyền lợi của trẻ em. Chúng tôi trì hoãn việc các em có smartphone cho đến khi các em có những kỹ năng cần thiết để sử dụng trong thế giới trực tuyến", Rachel Harper - hiệu trưởng một trường tiểu học ở thị trấn, cho biết.
Rachel Harper chính là người khởi xướng sáng kiến này. Cô cho biết, ý tưởng xuất hiện sau đại dịch COVID-19 khi cô nhận thấy mỗi sáng đến trường, nhiều em tỏ ra mệt mỏi, lo âu, thiếu năng lượng, điều hiếm thấy trước đó.
"Nhiều em mất ngủ vì dùng điện thoại quá khuya, bị ảnh hưởng bởi những tin nhắn hoặc nội dung tiêu cực từ tối hôm trước", cô nói.
Một khảo sát trong cộng đồng cho thấy, hơn một nửa phụ huynh nhận thấy con mình có dấu hiệu lo âu, nhiều em cần hỗ trợ tâm lý, và việc đến trường trở thành áp lực. Những con số này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: môi trường số đang tác động sâu sắc đến sức khỏe tinh thần của trẻ em.
Trước tình hình đó, các trường học tại Greystones đã cùng nhau hành động. Sáng kiến đưa ra hoàn toàn tự nguyện, không mang tính áp đặt hay phán xét. Những gia đình chưa tham gia vẫn được tôn trọng, và trẻ em vẫn được tiếp cận các chương trình giáo dục về công nghệ.
Song song với việc hạn chế smartphone, thị trấn cũng tạo ra nhiều hoạt động thay thế. Đó là các buổi sinh hoạt ngoài trời, sự kiện không điện thoại, câu lạc bộ thanh thiếu niên và phong trào thể thao sôi động. Trẻ em được khuyến khích kết nối trực tiếp, vận động và khám phá thế giới thực.
Không ai tại Greystones khẳng định mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất gây ra khủng hoảng tâm lý ở trẻ, nhưng họ tin đó là một yếu tố quan trọng.
Những nền tảng số được thiết kế với cơ chế kích thích dopamine, thông báo liên tục và thuật toán cá nhân hóa khiến người dùng khó rời mắt. Đối với trẻ em, những người chưa hoàn thiện kỹ năng kiểm soát, sức hút này càng trở nên mạnh mẽ.
Nghiên cứu gần đây của Imperial College London cho thấy, trẻ sử dụng mạng xã hội hơn 3 tiếng mỗi ngày có nguy cơ cao gặp các vấn đề về tâm lý khi bước vào tuổi thiếu niên. Điều này củng cố thêm niềm tin cho các bậc phụ huynh tại Greystones rằng, việc trì hoãn smartphone là cần thiết.
Sáng kiến lan tỏa thế giới
Không dừng lại ở phạm vi địa phương, mô hình của Greystones đang lan tỏa ra quốc tế. Nhiều quốc gia đã bắt đầu cân nhắc các biện pháp kiểm soát mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên.
Australia đã cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Các nước châu Âu như Pháp, Tây Ban Nha cũng đang cân nhắc giới hạn độ tuổi dùng mạng xã hội là 15.
Những cuộc tranh luận về trách nhiệm của các “ông lớn” công nghệ cũng ngày càng nóng lên, đặc biệt sau các vụ kiện liên quan đến tác động tiêu cực của nền tảng số đối với sức khỏe tâm thần.
Dù vậy, thành công của Greystones cho thấy một điều quan trọng: giải pháp không nhất thiết phải đến từ những chính sách lớn, mà có thể bắt đầu từ cộng đồng. Khi gia đình, nhà trường và xã hội cùng chung một mục tiêu, việc bảo vệ tuổi thơ trở nên khả thi hơn bao giờ hết.
Thành công của sáng kiến không nằm ở việc cấm đoán, mà ở thay đổi nhận thức. Trẻ em được giáo dục sớm về cả lợi ích lẫn rủi ro của công nghệ, thông qua các buổi học và chương trình hướng dẫn, thậm chí có sự tham gia của các bạn lớn tuổi hơn để tăng tính thuyết phục.
Rachel Capitina (11 tuổi) cho biết, em không cảm thấy bị thiệt thòi khi chưa có điện thoại thông minh.
"Em chơi thể thao rất nhiều và em nghĩ, dùng điện thoại quá nhiều sẽ bị ảnh hưởng", em nói.
Bodie (12 tuổi) nhận thức rõ tính gây nghiện của mạng xã hội và chủ động tránh xa. Chủ một siêu thị trong thị trấn sẵn sàng cho trẻ mượn điện thoại liên lạc với gia đình khi cần. Những hành động nhỏ này giúp giảm bớt nỗi lo của phụ huynh khi con chưa có điện thoại riêng.
Giữa làn sóng công nghệ ngày càng mạnh mẽ, Greystones đã chọn cách đi ngược dòng, không phải để phủ nhận tiến bộ, mà để trao cho trẻ em thêm thời gian trưởng thành.
Đúng như tinh thần của sáng kiến: muốn nuôi dạy một đứa trẻ cần cả một ngôi làng, và để bảo vệ một thế hệ, cần sự chung tay của cả cộng đồng.
