Mỹ đang tạo ra một đợt dịch chuyển sản xuất robot về nước (onshoring) thông qua lệnh cấm diện rộng đối với các robot sản xuất ở nước ngoài. Động thái này diễn ra ngay cả khi chuỗi cung ứng nội địa còn chưa hình thành, vô hình trung đẩy chính các công ty khởi nghiệp vào thế "ngàn cân treo sợi tóc".
Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) tháng trước đã bổ sung "các thiết bị robot tiên tiến" vào danh sách thiết bị bị cấm do nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia. Theo quy định này, các mẫu robot hình người (humanoid), robot bốn chân, hay thậm chí cả máy hút bụi và máy cắt cỏ tự động sản xuất ở nước ngoài sẽ bị cấm khỏi thị trường Mỹ.
Để đủ điều kiện thương mại hóa tại Mỹ, một con robot phải được lắp ráp tại Mỹ và sở hữu ít nhất 65% giá trị linh kiện được sản xuất trong nước. Tỷ lệ linh kiện nội địa bắt buộc này sẽ tăng lên 75% vào năm 2029. Lệnh cấm không nhắm đích danh vào một quốc gia duy nhất.
Chính sách này không ảnh hưởng đến các thiết bị đã và đang được bán tại Mỹ, đồng thời các robot nhập khẩu để phục vụ mục đích nghiên cứu phát triển sản phẩm (không dùng để bán) vẫn tiếp tục được phép lưu hành. Dù vậy, các nhà sáng lập startup đang phải chật vật tìm lời giải cho câu hỏi: Làm thế nào họ có thể sản xuất robot thương mại nếu không dựa vào chuỗi cung ứng điện tử toàn diện của Trung Quốc?
"Hãy nhìn Apple mà xem, iPhone vẫn được làm tại Trung Quốc. Vậy làm sao bạn có thể kỳ vọng những sản phẩm phức tạp hơn nhiều như robot lại được chế tạo tại Mỹ?", Anto Patrex, nhà sáng lập CosmicBrain AI tại San Francisco, chia sẻ với Rest of World. "Tôi hoàn toàn chịu chết. Cho đến tận bây giờ, tất cả chúng tôi vẫn đang mò mẫm tìm giải pháp."
Công ty của Patrex hướng tới việc chế tạo robot vận chuyển đồ và mang quần áo đi giặt trong các tòa nhà chung cư. Giống như hầu hết các nhà khởi nghiệp robot tại khu vực Vùng Vịnh (Bay Area), anh từng thử nghiệm trên các robot Trung Quốc và lắp ráp những sản phẩm đầu tiên tại đây. Vào đầu năm 2026, nhận thấy sự giám sát ngày càng gắt gao của Mỹ đối với robot Trung Quốc, Patrex đã mở thêm một xưởng lắp ráp tại Canada với các linh kiện cốt lõi nhập từ Trung Quốc. Điều đó đồng nghĩa với việc các robot này cũng sẽ không đủ điều kiện để bán tại Mỹ theo quy định mới nhất của FCC.
Elizabeth Williams, nhà sáng lập startup Gemma tại New York - đơn vị thiết kế robot làm đẹp tại nhà - cho biết công ty cô cũng đang hợp tác với một nhà sản xuất Trung Quốc để chế tạo các mẫu thử.
"Điều đó là hoàn toàn bất khả thi nếu làm tại đây," Williams nói. "Nếu chúng tôi không thể chế tạo mẫu thử và cải tiến sản phẩm một cách nhanh chóng ở Trung Quốc, chính phủ hãy cho chúng tôi biết họ sẽ có chính sách ưu đãi ra sao cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước?"
Buộc 75% linh kiện 'Made in USA', Mỹ thực hiện đợt dịch chuyển robot lớn nhất lịch sử (Nguồn: Rest of World)
Thực tế, việc đáp ứng các yêu cầu khắt khe về tỷ lệ "Made in USA" là cực kỳ khó khăn. Nhiều linh kiện robot quá đắt đỏ, mất quá nhiều thời gian để mua, hoặc đơn giản là không hề tồn tại ở Mỹ. Báo cáo từ The Information chỉ ra rằng để có linh kiện nhanh hơn, nhân viên tại các công ty Thung lũng Silicon thậm chí đã phải xách tay các bộ phận từ Trung Quốc sang Mỹ.
Michael Perry, Giám đốc Chiến lược Thương mại tại Persona AI - một startup ở Houston đang phát triển robot hình người dùng trong công nghiệp - cho biết ngay cả trước khi có lệnh cấm của FCC, các khách hàng Mỹ đã yêu cầu robot không chứa linh kiện Trung Quốc vì lý do an ninh. Perry cho biết Persona AI đã phải tìm kiếm nguồn cung linh kiện từ Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ý.
Tuy nhiên, công ty vẫn phải nỗ lực hướng tới việc đáp ứng quy định mới nhất của FCC về tỷ lệ 65% linh kiện sản xuất tại Mỹ, Perry nhận định. Ông nói thêm rằng bên cạnh việc cấm các sản phẩm nước ngoài, chính phủ Mỹ cần làm nhiều hơn nữa để phát triển chuỗi cung ứng trong nước.
Thập kỷ qua, sự hỗ trợ của chính quyền Bắc Kinh, lực lượng kỹ sư tài năng dồi dào cùng nguồn lao động giá rẻ đã xây dựng nên ngành sản xuất điện tử hiệu quả và toàn diện nhất thế giới. Apple hiện lắp ráp khoảng 80% iPhone tại Trung Quốc và mua rất nhiều linh kiện từ quốc gia này.
Sự bùng nổ gần đây của xe điện tại Trung Quốc càng thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp sản xuất cảm biến, pin và bộ truyền động. Đây cũng chính là những linh kiện bắt buộc đối với robot.
Robot Trung Quốc hiện nằm trong số những sản phẩm khéo léo và có giá cả hợp lý nhất trên thị trường. Năm 2025, gần 90% toàn bộ robot hình người được bán ra trên toàn cầu là của Trung Quốc, theo công ty nghiên cứu Omdia. Nhiều startup và phòng thí nghiệm đại học tại Mỹ đều sử dụng robot của hãng Unitree để tiến hành thử nghiệm và phát triển phần mềm.
Chính phủ Mỹ ngày càng coi sự gia tăng của robot Trung Quốc là một mối đe dọa an ninh quốc gia. Danh sách Thiết bị Bị cấm (Covered List) được Quốc hội Mỹ tạo ra vào năm 2021 nhằm trao quyền cho FCC cấm các thiết bị gây rủi ro cho an ninh quốc gia. Drone, thiết bị định tuyến (router) sản xuất ở nước ngoài cùng các sản phẩm từ các hãng viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE trước đó đã bị đưa vào danh sách này.
Việc đáp ứng các yêu cầu khắt khe về tỷ lệ "Made in USA" là cực kỳ khó khăn (Nguồn: Rest of World)
Khi bổ sung robot vào danh sách cấm, FCC trích dẫn các lỗ hổng an ninh được tìm thấy trên robot Unitree và một sự cố trong đó người dùng máy hút bụi robot của DJI vô tình truy cập vào 7.000 robot khác thông qua một lỗ hổng hệ thống. DJI - nhà sản xuất drone hàng đầu Trung Quốc - hiện cũng sản xuất cả camera, micro và máy hút bụi tự động.
"Thời điểm ít tốn kém nhất và dễ dàng nhất để giải quyết sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng chính là ngay lúc này," Adam Chan, cố vấn cao cấp của Chủ tịch FCC Brendan Carr, chia sẻ trên kênh podcast ChinaTalk. Chan cho rằng lệnh cấm sẽ tạo động lực buộc ngành công nghiệp robot bắt đầu dịch chuyển sản xuất về Mỹ.
Các công ty muốn nhập khẩu robot nước ngoài có thể nộp đơn xin phê duyệt có điều kiện, nhưng họ phải trình nộp một kế hoạch dịch chuyển sản xuất chi tiết về cách thức thiết lập cơ sở sản xuất tại Mỹ.
Kyle Chan, một nghiên cứu sinh tại Viện Brookings, nhận định với Rest of World rằng một tiếp cận tiệm tiến hơn, như việc tăng dần thuế quan đối với robot và linh kiện Trung Quốc, sẽ hiệu quả hơn trong việc nuôi dưỡng ngành robot Mỹ. Lệnh cấm hiện tại quá rộng và có nguy cơ đè nặng lên các startup bởi chi phí sản xuất cao.
"Điều này thực sự có thể kìm hãm sự đổi mới sáng tạo trong ngành robot Mỹ," Chan đánh giá.
Theo: Rest of World
Vũ Anh
