Biến tướng dạy thêm, học thêm

Trung tâm bồi dưỡng văn hóa tại Hà Nội tấp nập học sinh đến học thêm sau giờ học chính khóa. Ảnh: N.H.

Các chương trình mang mác tự nguyện này đang bị xếp chèn vào giờ chính khóa, ràng buộc trực tiếp với suất học bán trú hoặc thời gian biểu, tước đoạt quyền lựa chọn tối thiểu của gia đình và học sinh ngay trong chính môi trường trường công lập.

Trường học biến thành “sàn dịch vụ”

Phản ánh tới phóng viên báo Tiền Phong, một phụ huynh trường Tiểu học và THCS Hợp Tiến tại Hà Nội cho biết có con đang học bậc tiểu học và phải học thêm vào thứ bảy, chủ nhật tại nhà giáo viên chủ nhiệm, mỗi buổi kéo dài 1 giờ 45 phút. Theo vị phụ huynh này, những năm trước, con vẫn học thêm với giáo viên chủ nhiệm ngay tại trường.

Khi được hỏi về việc Thông tư 29 của Bộ GD&ĐT quy định cấm dạy thêm đối với học sinh tiểu học và cấm dạy thêm tại trường từ tháng 2/2025, vị phụ huynh khẳng định hoàn toàn không nắm được thông tin này.

Vị phụ huynh nói rằng ở bậc tiểu học, giáo viên chủ nhiệm thay đổi hàng năm nhưng hoạt động dạy thêm, học thêm thì không thay đổi. Trong năm học 2025-2026, có thành viên trong ban phụ huynh lớp gọi điện hỏi nhu cầu học thêm của con để lập danh sách đăng ký.

Lớp học sau đó được tổ chức 3 buổi mỗi tuần. Địa điểm được cô giáo thông báo là thuê lớp tại trường. Do không ai phản đối, phụ huynh mặc định xem đó là điều đương nhiên.

Đến năm nay, từ trong kỳ nghỉ hè, phụ huynh đã bắt đầu đăng ký cho con học tại nhà cô vì sợ nghỉ lâu quên kiến thức. Đến thời điểm hiện tại, nhận thấy việc học thêm không còn cần thiết, phụ huynh muốn cho con nghỉ nhưng lại mang nặng nỗi lo con sẽ bị trù dập nếu dừng học giữa chừng.

Chưa kể theo lịch học 5 ngày/tuần của trường, học sinh trường Tiểu học và THCS Hợp Tiến học 6 tiết/ngày (4 tiết buổi sáng, 2 tiết buổi chiều), nếu không học thêm, phụ huynh sẽ phải đón con về từ hơn 15h hàng ngày. Vị phụ huynh cho biết giáo viên chủ nhiệm nhắn với phụ huynh: “Hiện tại, các bài tập và bài tập nâng cao không có thời khóa biểu trên lớp, cô giáo tranh thủ các tiết học trống hoặc giờ nghỉ của cô để hướng dẫn thêm nên rất ít thời gian để có thể chữa hết bài tập về nhà hoặc chữa bài tập nâng cao.

Từ tuần sau, đã có thời gian trông giữ ngoài giờ, cô sẽ hướng dẫn hoàn thành bài trong vở bài tập và ôn luyện phần nâng cao. Phụ huynh nào không đăng ký trông ngoài giờ thì nhắn tin riêng cho cô giáo để cô báo về trường”.

Với tin nhắn này, phụ huynh cho biết khó lòng từ chối đăng ký và gần như lớp 100% phụ huynh không phản đối. Tổng số tiền trông ngoài giờ được thu trọn gói theo năm là 1,8 triệu đồng/học sinh.

Trao đổi qua điện thoại với phóng viên, ông Đỗ Thái Linh, Hiệu trưởng nhà trường, nói rằng ông không nắm được thông tin có giáo viên tiểu học dạy thêm tại nhà. Ông mong phụ huynh phản ánh tới nhà trường để có căn cứ xử lý.

Tuy nhiên, vị phụ huynh kia cho rằng không có chuyện giáo viên trong trường tổ chức dạy thêm trái quy định mà nhà trường lại không biết.

Tại TP.HCM, ngay từ đầu năm học, nhiều phụ huynh cũng bức xúc chia sẻ trên mạng xã hội về thực trạng trường học đang biến thành nơi cung cấp các gói “dịch vụ giáo dục”. Hàng loạt môn học và hoạt động được in thành danh sách gửi về nhà hoặc phát tại buổi họp phụ huynh dưới dạng lựa chọn đồng ý hoặc không đồng ý.

Một phụ huynh tại trường THCS Phạm Ngọc Thạch phản ánh, giáo viên chủ nhiệm đã dặn phụ huynh cứ đánh dấu đồng ý hết rồi ký tên. Trường hợp có ý kiến khác thì cuối giờ gặp riêng để cô giải thích cho đến khi đồng ý.

Danh sách thu được phụ huynh liệt kê gồm nhiều khoản tiền cụ thể: Dịch vụ tổ chức ngoại ngữ tăng cường 170.000 đồng/tháng/học sinh; dịch vụ tổ chức ngoại ngữ với người nước ngoài 264.000 đồng; dịch vụ tổ chức ngoại ngữ qua Toán & Khoa học 300.000 đồng; dịch vụ tổ chức hoạt động giáo dục công dân số 100.000 đồng; dịch vụ tổ chức giáo dục STEM 92.000 đồng; dịch vụ tổ chức các lớp học theo đề án nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng ứng dụng tin học cho học sinh phổ thông TP.HCM theo định hướng quốc tế giai đoạn 2021-2030 là 170.000 đồng; dịch vụ công nghệ học tập số 56.000.

Tổng cộng, dù con em được miễn học phí ở mức hơn 200.000 đồng, phụ huynh vẫn phải chi trả hơn 1 triệu đồng mỗi tháng cho các môn học liên kết dạng “dịch vụ giáo dục”, chưa tính đến các khoản thu khác như dịch vụ sử dụng điều hòa.

Người nhà đưa đón học sinh đi học thêm tại Hà Nội. Ảnh: N.H.

Không học liên kết, mất suất bán trú

Tình trạng gắn dịch vụ giáo dục vào điều kiện học tập cũng xuất hiện tại trường THCS Thông Tây Hội ở TP.HCM. Một phụ huynh có con vào lớp 6 cho biết khi nộp hồ sơ xin bán trú, nhân viên nhà trường thông báo học sinh bắt buộc phải đăng ký toàn bộ các môn như Toán - Khoa học, Tin học quốc tế IC3, STEM, Kỹ năng sống thì mới được xét học bán trú. Nhiều phụ huynh khác cũng xác nhận tình trạng tương tự đang diễn ra tại trường học của con em mình.

Tại trường THCS Nguyễn Thị Thập, phường Tân Hưng, TP.HCM, nội dung bản cam kết gửi đến gia đình học sinh nêu rõ: Tham gia đầy đủ chương trình tăng cường tiếng Anh và các chương trình nhà trường khác trong suốt thời gian theo học tại trường. Nếu không tham gia, gia đình sẽ chuyển sang lớp một buổi, đồng nghĩa với việc không được ăn bán trú.

Trước sự bức xúc của phụ huynh lớp 6 về việc bị ép đăng ký tất cả môn liên kết mới được học 2 buổi/ngày và ăn bán trú, phía nhà trường xác nhận và đưa ra lý giải rằng nếu không học các môn này, học sinh chỉ cần học đúng khung chương trình cơ bản của Bộ GD&ĐT trong 1 buổi mỗi ngày là đủ.

Trước bức xúc của dư luận, sau cuộc họp với phụ huynh, giáo viên chủ nhiệm các lớp trường THCS Nguyễn Thị Thập ra thông báo cho phụ huynh hủy đăng ký trong vòng 1 ngày.

Cụ thể, phụ huynh có thể đăng ký không học các môn thuộc chương trình nhà trường (hay còn gọi là môn liên kết), như: STEM, Kỹ năng sống, Tin học quốc tế IC3, tiếng Anh với người nước ngoài, năng khiếu. Phụ huynh nào muốn đăng ký không học một số môn thì có thể “nhắn tin riêng cho giáo viên chủ nhiệm”. “Nếu phụ huynh đồng ý cho bé học tất cả các môn thì không cần nhắn”.

Giáo viên cũng cho biết danh sách về việc học sinh đăng ký hay không đăng ký học sẽ được gửi công khai trong nhóm lớp. Theo phụ huynh học sinh, tại cuộc họp, giáo viên cũng cho biết nếu đăng ký thì phải học xuyên suốt, không được hủy trong vòng 1 năm.

Điều khiến phần lớn phụ huynh băn khoăn hiện nay không nằm ở nhu cầu học thêm, mà nằm ở quyền lựa chọn thực chất của gia đình. Các môn liên kết mang danh nghĩa tự nguyện nhưng lại bị xếp xen kẽ vào các tiết học chính khóa, hoặc nếu không đăng ký, học sinh bị đẩy sang diện chỉ được học một buổi.

Chị Anh Thư, một phụ huynh có con học lớp 1 tại TP.HCM, chia sẻ bản thân gần như bị tước đi quyền lựa chọn khi các môn liên kết được xếp xen giữa các tiết chính khóa. Học sinh không đăng ký buộc phải ngồi chờ các bạn học xong mới đến môn học tiếp theo. Việc để một đứa trẻ lớp 1 ngồi đợi tại trường vừa bất tiện vừa gây ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và nhịp sinh hoạt, khiến chị đành cắn răng đăng ký dù không hề mong muốn.

Vấn đề học thêm, dạy thêm giờ đây không đơn thuần là bài toán kinh tế về việc một gia đình có sẵn sàng chi tiền hay không. Đằng sau những danh sách dịch vụ giáo dục và thời khóa biểu xen kẽ là câu chuyện về sự công bằng cùng quyền lựa chọn tối thiểu của phụ huynh và học sinh ngay trong chính môi trường các trường công lập.