Tuổi già cần xe buýt

Câu chuyện xe buýt có thể được nhìn từ một góc độ khác: chúng ta đang thiết kế hệ thống giao thông cho những người đang khỏe mạnh, hay cho cả những người sẽ già đi?

Tuổi già cần xe buýt - Ảnh 1.

Thiết kế dốc tích hợp trong xe buýt với cao độ phù hợp chiều cao của bó vỉa để xe lăn có thể dễ dàng tiếp cận - Nguồn: LTA Singapore và SBS Transit Singapore

Tôi thử đặt mình vào một tình huống đơn giản: một ngày nào đó, khi đã ngoài 70 tuổi, tôi muốn đi từ nhà đến bệnh viện, ghé chợ rồi qua thăm một người bạn. Nếu vẫn còn đủ sức khỏe, tôi có thể chạy xe máy như hiện tại. Nhưng nếu mắt đã kém, phản xạ chậm hơn, đầu gối không còn linh hoạt và việc len lỏi giữa dòng xe đông đúc trở thành một nỗi lo, tôi sẽ đi bằng gì?

Câu hỏi nghe có vẻ xa xôi, nhất là với những người đang quen thuộc với chiếc xe máy mỗi ngày. Nhưng có lẽ chúng ta không cần đợi đến tuổi già mới phải nghĩ về nó.

Tổ chức giao thông cho một bộ phận dân số già

Câu chuyện xe buýt có thể được nhìn từ một góc độ khác: chúng ta đang thiết kế hệ thống giao thông cho những người đang khỏe mạnh, hay cho cả những người sẽ già đi?

TP.HCM hay Hà Nội vẫn thường được nhìn nhận như một đô thị của xe máy. Phương tiện này rẻ, linh hoạt, dễ sử dụng và phù hợp với nhịp sống có nhiều điểm dừng. Một phụ huynh có thể chở con đến trường, ghé chợ, đi làm rồi đón con về chỉ bằng một chiếc xe. Một người lao động ở ngoại thành có thể chủ động đi làm từ sáng sớm hoặc trở về khi xe buýt đã thưa chuyến.

Không thể phủ nhận những lợi thế ấy. Xe máy không chỉ là phương tiện giao thông mà còn là một phần của cách người dân tổ chức cuộc sống.

Tuy nhiên, lợi thế của xe máy cũng gắn liền với một điều kiện: người sử dụng phải đủ khả năng tự lái xe. 

Khi tuổi tác tăng lên, khả năng quan sát, giữ thăng bằng và phản ứng trước những tình huống bất ngờ có thể suy giảm. Một cú thắng gấp hay va chạm nhỏ vốn không đáng kể với người trẻ đôi khi lại trở thành tai nạn nghiêm trọng đối với người cao tuổi.

Đến một thời điểm nào đó, việc ngừng lái xe máy có thể là lựa chọn cần thiết để bảo đảm an toàn. Nhưng điều đó không có nghĩa người cao tuổi phải ngừng đi lại, thu hẹp các mối quan hệ xã hội hay phụ thuộc hoàn toàn vào con cháu.

Đây là điểm mà giao thông công cộng có thể phát huy vai trò riêng. Một chuyến xe buýt thuận tiện giúp người cao tuổi tự đến bệnh viện, đi chợ, gặp bạn bè hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng mà không nhất thiết phải nhờ người thân đưa đón. Giá trị của nó nằm ở khả năng duy trì sự độc lập của một người khi họ không còn muốn hoặc không thể tự lái xe.

Theo dự báo của Quỹ Dân số Liên hợp quốc, trong vòng một thập niên tới, hơn một phần năm dân số Việt Nam sẽ từ 60 tuổi trở lên, đưa đất nước bước vào giai đoạn dân số già. 

Đây không phải một biến động có thể giải quyết bằng vài tuyến xe buýt bổ sung hay một chương trình ưu đãi vé ngắn hạn. Nó đòi hỏi thành phố phải nhìn lại cách tổ chức không gian và giao thông cho một cơ cấu dân số đang thay đổi. 

Người già cần xe buýt thuận tiện

Một nghiên cứu của Broome và cộng sự, công bố năm 2010 trên Australasian Journal on Ageing, khảo sát 301 người, trong đó có 231 người cao tuổi, để tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng xe buýt. 

Kết quả cho thấy người cao tuổi đặc biệt coi trọng thái độ thân thiện của tài xế, khả năng lên xuống xe thuận tiện và thông tin dễ hiểu. Những ưu tiên này có phần khác với nhóm người trẻ, vốn quan tâm nhiều hơn đến giờ chạy, biển chỉ dẫn và tần suất phục vụ. 

Tuổi già cần xe buýt - Ảnh 2.

Người lớn tuổi có thể tự sử dụng xe lăn để đi lại hằng ngày bằng xe buýt - Nguồn: LTA Singapore và SBS Transit Singapore

Với người trẻ, những thao tác ấy có thể diễn ra gần như tự động. Với một người lớn tuổi, mỗi thao tác lại có thể là một trở ngại. Một bậc lên xuống quá cao, một chuyến xe thắng gấp hay một trạm dừng không có ghế ngồi đôi khi đủ khiến họ ngần ngại sử dụng xe buýt lần sau. 

Vì thế, cải thiện xe buýt thân thiện với người cao tuổi không thể chỉ dừng ở việc mua thêm xe mới. Xe cần có sàn thấp, bậc lên xuống thuận tiện, tay vịn dễ nắm, ghế ưu tiên bố trí hợp lý và khoảng trống đủ rộng cho người sử dụng khung tập đi hoặc xe lăn. Tài xế cần được hướng dẫn cách dừng xe êm, chờ hành khách ổn định chỗ ngồi trước khi khởi hành và hỗ trợ khi cần thiết.

Thông tin cũng phải được thiết kế dễ tiếp cận hơn. Bảng tuyến cần chữ đủ lớn, tương phản rõ; thông báo điểm dừng nên có cả âm thanh lẫn hiển thị. Không phải người cao tuổi nào cũng sử dụng điện thoại thông minh thành thạo để tra cứu ứng dụng. 

Nếu mọi thông tin đều được đưa lên màn hình điện thoại, thành phố có thể vô tình tạo thêm một rào cản mới cho chính nhóm hành khách mà mình muốn phục vụ.

Có một nghịch lý trong cách chúng ta thường đánh giá chất lượng xe buýt: thành phố có thể đầu tư những chiếc xe hiện đại, máy lạnh tốt, ghế ngồi thoải mái, nhưng hành khách vẫn phải đi bộ cả cây số dưới trời nắng mới đến được trạm.

Do đó, điều cần thiết không chỉ là nâng cấp xe buýt chính mà còn phải tổ chức các tuyến xe gom, xe buýt cỡ nhỏ hoặc xe trung chuyển kết nối sâu vào khu dân cư. Các tuyến này cần đưa người dân đến trạm xe buýt chính, nhà ga metro, bệnh viện, chợ và những dịch vụ thiết yếu. Mái che dưới dạng linkway kết nối trạm xe buýt và nhà ga metro cũng cần được tiếp tục xây dựng và nhân rộng. 

Một hệ thống xe buýt tốt không nhất thiết phải khiến mọi người đi nhanh hơn xe máy trong mọi hành trình. Nhưng nó phải đủ thuận tiện, an toàn và dễ tiếp cận để một người 70-80 tuổi có thể tự mình đi đến nơi họ muốn, thay vì phải chờ con cháu rảnh rỗi mới có thể ra khỏi nhà.

Một thành phố văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ mà người trẻ có thể di chuyển hôm nay, mà còn bằng mức độ tự do mà người lớn tuổi vẫn có thể giữ lại ngày mai.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề

Link nội dung: https://phunuvathoidaivn.com/tuoi-gia-can-xe-buyt-a221906.html