Viện Pasteur TP.HCM: 135 năm với những dấu ấn tiên phong trong phòng, chống dịch bệnh

Từ phát hiện ca nhiễm HIV đầu tiên tại Việt Nam năm 1990 đến xác nhận trường hợp mắc COVID-19 đầu tiên năm 2020, Viện Pasteur TP.HCM đã ghi dấu nhiều thành tựu quan trọng trong hành trình 135 năm hình thành và phát triển. Những đóng góp trong nghiên cứu khoa học, giám sát dịch tễ và phòng, chống bệnh truyền nhiễm tiếp tục khẳng định vai trò của Viện đối với hệ thống y tế dự phòng và sức khỏe cộng đồng.

Ngày 17/11/2026, Viện Pasteur TP.HCM tổ chức Hội nghị Khoa học năm 2026 với chủ đề “Nghiên cứu vì sức khỏe cộng đồng: Thích ứng và Đổi mới”, hướng tới kỷ niệm 135 năm thành lập (1891–2026). Hội nghị có sự tham dự của TS. Lê Đức Luận, Thứ trưởng Bộ Y tế; PGS.TS. Trần Thị Trung Chiến, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế; đại diện các cơ quan quản lý, cơ sở y tế, viện nghiên cứu, trường đại học cùng các tổ chức quốc tế như WHO và US CDC.

Đây không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, cập nhật tiến bộ khoa học mà còn là dịp nhìn lại những dấu mốc nổi bật của một đơn vị có nhiều đóng góp trong lĩnh vực y tế dự phòng tại Việt Nam.

Những dấu mốc quan trọng trong lịch sử y tế dự phòng

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận đánh giá, trải qua 135 năm xây dựng và phát triển, Viện Pasteur TP.HCM đã khẳng định vị trí quan trọng trong nghiên cứu khoa học, phòng, chống dịch bệnh, phát triển vắc xin, sinh phẩm y tế, đào tạo và hỗ trợ chuyên môn cho hệ thống y tế cả nước.

Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận

Trong hành trình đó, Viện đã ghi nhận nhiều dấu ấn khoa học có ý nghĩa đối với công tác giám sát và kiểm soát các bệnh truyền nhiễm. Năm 1990, Viện phát hiện ca nhiễm HIV đầu tiên tại Việt Nam, đánh dấu một bước quan trọng trong hoạt động giám sát và nghiên cứu căn bệnh mới xuất hiện tại nước ta thời điểm đó.

Đến năm 1996, Viện xác nhận trường hợp bại liệt cuối cùng tại Việt Nam, góp phần vào những nỗ lực phòng, chống và thanh toán bệnh bại liệt.

Năm 2003, Viện là đơn vị đầu tiên giải mã thành công toàn bộ bộ gene vi rút cúm A/H5N1. Kết quả này cung cấp dữ liệu quan trọng về bản đồ gene của vi rút, hỗ trợ theo dõi sự biến đổi của tác nhân gây bệnh, phục vụ nghiên cứu sản xuất vắc xin và các nghiên cứu chuyên sâu về vi rút cúm ở người và gia cầm.

Cũng trong giai đoạn này, Viện thực hiện xét nghiệm chẩn đoán các trường hợp nghi nhiễm cúm A/H5N1 từ 126 đơn vị phía Nam, góp phần hỗ trợ công tác phát hiện, giám sát và ứng phó với dịch bệnh.

Trong giai đoạn 2001–2010, các nhà khoa học của Viện tiếp tục nghiên cứu, phát hiện vi rút Enterovirus 71 (EV71) gây viêm não cấp ở trẻ em lần đầu tiên tại Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng trong nghiên cứu bệnh truyền nhiễm ở trẻ em, góp phần nâng cao hiểu biết về tác nhân gây bệnh và hỗ trợ công tác giám sát dịch tễ.

Năm 2016, Viện phát hiện và công bố ca nhiễm vi rút Zika tại Việt Nam. Đến năm 2020, Viện xác nhận trường hợp mắc COVID-19 đầu tiên, đóng góp vào hoạt động phát hiện và kiểm soát dịch bệnh trong giai đoạn đầu đại dịch. Năm 2022, Viện tiếp tục xác nhận ca bệnh đậu mùa khỉ tại Việt Nam.

Những dấu mốc này cho thấy vai trò của Viện trong việc phát hiện sớm các tác nhân gây bệnh, cung cấp bằng chứng khoa học và hỗ trợ ngành y tế chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch.

Đóng góp trong nghiên cứu vắc xin và phát triển năng lực chuyên môn

Bên cạnh những thành tựu về giám sát dịch bệnh, Viện Pasteur TP.HCM còn có nhiều đóng góp trong nghiên cứu và phát triển vắc xin, sinh phẩm y tế.

Trong đó, nghiên cứu vắc xin BCG phòng bệnh lao cho trẻ em là một trong những hoạt động chuyên môn đáng chú ý. Viện cũng đã thực hiện 7 đề tài khoa học cấp nhà nước và hơn 20 thử nghiệm lâm sàng vắc xin, đồng thời là đầu mối triển khai các thử nghiệm lâm sàng vắc xin quy mô lớn.

vp-3-1794922006.jpg

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận, những đóng góp của Viện trong suốt quá trình phát triển không chỉ được đánh giá qua các công trình khoa học hay số lượng người bệnh được cứu sống, mà còn tạo nền tảng quan trọng cho hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và khống chế dịch bệnh.

Thứ trưởng đề nghị trong thời gian tới, Viện tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, nâng cao chất lượng chuyên môn và năng lực nghiên cứu độc lập; chú trọng xây dựng đội ngũ chuyên gia có trình độ sâu, tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho các địa phương.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong nghiên cứu, xét nghiệm, giám sát dịch bệnh; đồng thời mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và vị thế của Viện.

Thích ứng với những thách thức y tế trong giai đoạn mới

PGS.TS.BS.CKII. Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM, cho biết những thành tựu trong 135 năm qua là kết quả của tâm huyết, trí tuệ và sự cống hiến của nhiều thế hệ cán bộ, viên chức, người lao động. Đây cũng là nền tảng để Viện tiếp tục phát huy vai trò trong nghiên cứu khoa học và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo Viện trưởng, Hội nghị Khoa học năm 2026 tập trung vào ba định hướng chính gồm bệnh mới nổi và tái nổi; những tiến bộ và thách thức trong lĩnh vực vắc xin; dự báo dịch bệnh và công nghệ y sinh.

Trong đó, các báo cáo về sự tái xuất hiện của vi rút EV71 C1 liên quan đến bệnh tay chân miệng, tình hình dịch sởi và tỷ lệ muỗi Aedes nhiễm vi rút Dengue tại khu vực phía Nam đã cung cấp thêm thông tin khoa học phục vụ công tác đánh giá nguy cơ dịch bệnh.

Thông qua các phiên báo cáo toàn thể, phiên trình bày poster và các phiên chuyên đề, hội nghị tạo điều kiện để các nhà khoa học trong nước và quốc tế trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận khả năng ứng dụng các thành tựu khoa học vào thực tiễn y tế.

Trong khuôn khổ sự kiện, các báo cáo và poster xuất sắc cũng được trao giải nhằm ghi nhận những công trình có giá trị khoa học và khả năng ứng dụng.

Dịp này, Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận và Viện trưởng Nguyễn Vũ Trung thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành biển tên Viện do Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trao tặng, ghi dấu chặng đường 135 năm hình thành và phát triển.

Từ những thành tựu trong phát hiện HIV, cúm A/H5N1, Zika đến COVID-19 và đậu mùa khỉ, Viện Pasteur TP.HCM đã góp phần quan trọng vào công tác phát hiện, giám sát và kiểm soát các bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam. Bước vào giai đoạn mới, việc tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ và tăng cường hợp tác được kỳ vọng sẽ giúp Viện phát huy truyền thống tiên phong, chủ động ứng phó với những nguy cơ sức khỏe mới, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Thùy Dương

Link nội dung: https://phunuvathoidaivn.com/vien-pasteur-tphcm-135-nam-voi-nhung-dau-an-tien-phong-trong-phong-chong-dich-benh-a220831.html