Tọa lạc tại khu tài chính Lục Gia Chủy, quận Phố Đông, Thượng Hải, Shanghai Tower là tòa nhà cao nhất Trung Quốc, đồng thời nằm trong nhóm những công trình chọc trời hàng đầu thế giới. Với chiều cao 632 m, công trình vượt Landmark 81 của Việt Nam khoảng 171 m. Tòa tháp gồm 127 tầng nổi, 5 tầng hầm, tổng diện tích xây dựng khoảng 578.000 m².
Để nâng đỡ kết cấu khổng lồ này trên nền địa chất tương đối mềm, các kỹ sư phải giải quyết bài toán đặc biệt ngay từ dưới lòng đất. Đáng chú ý nhất là chiến dịch đổ khoảng 60.000 m³ bê tông cho bản móng bè, kéo dài liên tục hơn 2 ngày.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Structural Concrete năm 2017 của các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Đồng Tế (Tongji University), toàn bộ bản móng được thi công bằng phương pháp đổ bê tông nguyên khối liên tục. Thay vì chia thành nhiều đợt, đội ngũ kỹ thuật lựa chọn phương án đổ liền mạch nhằm hạn chế sự xuất hiện của các mạch ngừng – vị trí có thể trở thành điểm yếu trong kết cấu.
Theo Institution of Civil Engineers (ICE), chiến dịch này kéo dài khoảng 63 giờ, huy động 450 xe trộn bê tông và 8 trạm bơm bố trí quanh công trường.
Bản móng có đường kính khoảng 121 m, chiều dày lên tới 6 m. Với quy mô này, việc cung ứng vật liệu và duy trì tiến độ đổ liên tục trở thành một thách thức hậu cần không nhỏ.
Theo nghiên cứu chuyên ngành, 6 trạm trộn bê tông được huy động, với tổng công suất cung cấp khoảng 1.250 m³/giờ. Hệ thống vận chuyển gồm khoảng 355 xe trộn, mỗi xe có dung tích trung bình 8 m³, phối hợp với các máy bơm cố định và bơm cần để đưa bê tông đến các vị trí thi công.
Bài toán khó nhất: Ngăn khối bê tông khổng lồ tự nứt
Đổ hàng chục nghìn mét khối bê tông liên tục không chỉ đòi hỏi năng lực cung ứng và vận chuyển vật liệu mà còn đặt ra bài toán kiểm soát nhiệt độ. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với những kết cấu bê tông khối lớn như bản móng Shanghai Tower.
Trong quá trình xi măng phản ứng với nước, nhiệt lượng được giải phóng do phản ứng thủy hóa. Với bản móng dày tới 6 m, nhiệt sinh ra ở phần lõi khó thoát ra ngoài, khiến nhiệt độ bên trong có thể cao hơn đáng kể so với bề mặt. Chênh lệch nhiệt độ này tạo ra ứng suất, làm tăng nguy cơ xuất hiện các vết nứt và ảnh hưởng đến độ bền lâu dài của kết cấu.
Để khắc phục, nhóm kỹ sư phải tính toán kỹ thành phần cấp phối, sử dụng phụ gia khoáng và phụ gia hóa học nhằm kiểm soát nhiệt thủy hóa, đồng thời duy trì độ linh động của hỗn hợp bê tông trong suốt quá trình thi công.
Trước khi triển khai đại trà, nhóm nghiên cứu còn tiến hành đổ thử để kiểm tra cấp phối, khả năng thi công và các đặc tính của hỗn hợp vật liệu. Trong quá trình thi công chính thức, bê tông được phân phối từ khu vực trung tâm ra các vành bên ngoài nhằm hỗ trợ tổ chức đổ trên mặt bằng rộng lớn.
Các cảm biến cũng được bố trí để theo dõi nhiệt độ bên trong khối bê tông. Dữ liệu đo đạc được đối chiếu với mô hình mô phỏng nhiệt, giúp kỹ sư đánh giá và kiểm soát nguy cơ nứt do chênh lệch nhiệt độ.
Theo nghiên cứu trên Structural Concrete, phương án tổ chức thi công kết hợp kiểm soát nhiệt đã giúp đội ngũ kỹ thuật hoàn thành đợt đổ bê tông nguyên khối mà không cần tạo mạch ngừng thi công.
Từ nền đất mềm đến tòa tháp cao 632 m
Sau khi giải quyết bài toán móng, thách thức tiếp theo là xây dựng hệ thống kết cấu đủ khả năng chịu tải trọng khổng lồ, chống lại gió mạnh và các tác động địa chấn.
Shanghai Tower nằm trên nền địa chất tương đối mềm tại khu vực ven sông Hoàng Phố. Vì vậy, ngoài bản móng bê tông quy mô lớn, công trình còn cần hệ thống cọc sâu để truyền tải trọng xuống các lớp đất có khả năng chịu lực tốt hơn.
Theo đơn vị tư vấn kết cấu Thornton Tomasetti, hệ thống móng của tòa tháp sử dụng 1.079 cọc khoan nhồi bằng bê tông và thép, kết hợp với lõi bê tông trung tâm, hệ thống dầm liên kết outrigger và các cột siêu lớn (super columns).
Không chỉ phần móng, công nghệ bơm bê tông lên độ cao hàng trăm mét cũng là một dấu ấn kỹ thuật của dự án.
Theo nghiên cứu tổng quan về công nghệ xây dựng nhà siêu cao tầng tại Trung Quốc công bố năm 2022, trong năm 2014, các kỹ sư đã bơm bê tông cường độ C35 lên độ cao 607,8 m trong một lần. Một thử nghiệm khác đưa bê tông cường độ 120 MPa lên độ cao 620 m.
Đây là thách thức lớn bởi khi được bơm qua hệ thống đường ống thẳng đứng dài hàng trăm mét, bê tông phải duy trì độ linh động và tính đồng nhất. Áp lực bơm, ma sát trong đường ống và sự thay đổi nhiệt độ đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng hỗn hợp.
Do đó, việc đưa bê tông lên độ cao hơn 600 m đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thiết kế cấp phối, phụ gia, hệ thống máy bơm và quy trình kiểm soát chất lượng.
Shanghai Tower là tòa nhà cao nhất Trung Quốc, đồng thời nằm trong nhóm những công trình chọc trời hàng đầu thế giới.
Một dấu ấn khác của Shanghai Tower là thiết kế xoắn dần theo chiều cao. Đây không đơn thuần là lựa chọn kiến trúc mà còn là giải pháp kỹ thuật nhằm giảm tác động của gió lên công trình.
Theo Thornton Tomasetti, mặt ngoài tòa tháp được thiết kế xoắn khoảng 120 độ từ chân đến đỉnh. Hình dáng này giúp giảm khoảng 24% tải trọng gió tác động lên công trình, qua đó giảm yêu cầu về vật liệu kết cấu và chi phí xây dựng.
Về cấu trúc, tòa nhà được chia thành 9 phân khu hình trụ xếp chồng lên nhau. Mỗi phân khu có một không gian giếng trời riêng, nằm giữa lớp vỏ kính bên trong và lớp vỏ kính bên ngoài.
Hệ thống hai lớp mặt dựng tạo ra khoảng đệm không khí, góp phần hạn chế trao đổi nhiệt trực tiếp giữa môi trường bên ngoài và không gian sử dụng. Giải pháp này hỗ trợ giữ nhiệt vào mùa đông và giảm lượng nhiệt truyền vào bên trong vào mùa hè.
Đây cũng là một trong những yếu tố giúp Shanghai Tower theo đuổi mục tiêu tiết kiệm năng lượng. Công trình đạt chứng nhận LEED Platinum của Hội đồng Công trình Xanh Mỹ – một trong những cấp độ cao nhất trong hệ thống đánh giá công trình xanh này.
Bên cạnh đó, tòa tháp được trang bị hệ thống giảm chấn khối lượng điều chỉnh (tuned mass damper) dạng con lắc kép nhằm hạn chế dao động do gió gây ra, qua đó cải thiện độ ổn định và sự thoải mái cho người sử dụng ở các tầng cao.