TỔNG THUẬT: Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Sáng nay, Quốc hội tiếp tục chuyển sang chất vấn nhóm vấn đề thứ hai thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Xin mời Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân lên vị trí để chuẩn bị chất vấn.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã có báo cáo 40 trang nêu chi tiết các nội dung liên quan đến vấn đề chất vấn. Trân trọng đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tập trung chất vấn đối với ba nhóm vấn đề như sau:

Thứ nhất, kết quả triển khai thực hiện các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm bố trí, phân bổ, giải ngân và sử dụng chưa hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; kết nối liên thông, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và địa phương.

Khắc phục tình trạng nền tảng, hệ thống thông tin, phần mềm phân tán, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.

Thứ ba, công tác quản lý, phát triển và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI; giải pháp hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp và người dân nâng cao năng lực, kỹ năng số, triển khai hiệu quả ứng dụng AI.

Trong quá trình điều hành, khi cần thiết, chủ tọa sẽ mời Phó Thủ tướng Chính phủ và các bộ trưởng, trưởng ngành báo cáo giải trình thêm những vấn đề liên quan đại biểu quan tâm.

Sau đây, xin mời Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu về vấn đề chất vấn trước khi đại biểu Quốc hội tiến hành chất vấn. Thời gian Bộ trưởng phát biểu không quá 5 phút.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân báo cáo trước Quốc hội 3 vấn đề trọng tâm trước khỉ trả lời chất vấn - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Phát biểu mở đầu, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân báo cáo trước Quốc hội 3 vấn đề trọng tâm:

Về ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 57 đã thể hiện tầm nhìn mang tính lịch sử, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đồng thời cũng là động lực chính của mô hình phát triển mới.

Kể từ sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, chỉ riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu, trình Quốc hội, Chính phủ ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó Quốc hội đã thông qua 11 luật và một nghị quyết đặc thù - Nghị quyết số 193. Có thể nói, về cơ bản, thể chế triển khai Nghị quyết 57 đã hoàn thiện.

Đặc biệt, nguồn ngân sách tăng nhanh: Năm 2025 bố trí 75.000 tỷ đồng; năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng; và năm 2027 dự kiến là 120.000 tỷ đồng.

Thứ hai, về các kết quả: Sau gần 2 năm triển khai quyết liệt, sự chuyển mình đã thể hiện rõ nét qua các con số cụ thể: Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu GII năm 2026 của Việt Nam tăng lên 1 bậc, xếp thứ 43 trên 139 quốc gia và đứng thứ ba ASEAN. Đã phê duyệt 11 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6,6 nghìn tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa đạt 71,8%. Đã phê duyệt đồng tài trợ 11 nhiệm vụ nghiên cứu chung Việt Nam - Nhật Bản về chip bán dẫn với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng. Các doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ một số công nghệ lõi trong lĩnh vực 5G, robot, UAV, camera AI, vaccine…

Tốc độ Internet di động tăng 50 bậc lên hạng 8 thế giới; mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Đã phủ sóng 483 thôn lõm sóng và kích hoạt hệ Internet vệ tinh tại 196 điểm khó khăn nhất. Đến nay, cơ bản 100% thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Với thành tích này, Việt Nam đã nhận giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 do Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu trao tặng.

Doanh thu công nghiệp công nghệ số 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%. Đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, danh mục 79 nền tảng dùng chung; đã có 70/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia; cả nước có khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số được cấp.

Chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc. Báo cáo xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026, Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ ba ASEAN. Những kết quả này ghi nhận bước tiến về năng lực số và trí tuệ nhân tạo gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số mà Nghị quyết 57 đã đặt ra.

Thứ ba, về những tồn tại, hạn chế và điểm nghẽn thẳng thắn nhìn nhận: Đến ngày 30/10/2026, giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; việc định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước còn lúng túng; một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm; công tác xây dựng dữ liệu còn chậm, chưa đồng bộ; cán bộ cấp xã ở một số nơi phải sử dụng nhiều phần mềm, người dân còn phải cung cấp lại thông tin; năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.

Trên tinh thần đó, Bộ Khoa học và Công nghệ trân trọng lắng nghe, cầu thị, tiếp thu các câu hỏi, ý kiến của đại biểu Quốc hội và cử tri cả nước, và phản ánh quyết tâm đưa các đột phá của Nghị quyết 57 đóng góp đắc lực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Đại biểu Nguyễn Quang Huy (Hưng Yên) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Đại biểu Nguyễn Quang Huy (Hưng Yên): Báo cáo của Bộ cho biết nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch. Tuy nhiên vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa có dữ liệu đồng bộ về Trung tâm dữ liệu quốc gia; 7/8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối vẫn còn đồng bộ ngoại tuyến. Đáng chú ý, người dân vẫn phải cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Xin Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ trong việc bảo đảm hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được tái sử dụng? Có cơ chế nào buộc các cơ quan phải chấm dứt yêu cầu người dân kê khai, nộp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước? Xin cảm ơn Bộ trưởng.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ): Tôi xin hỏi Bộ trưởng một câu hỏi liên quan đến khoa học công nghệ. Bộ trưởng vừa có nói là hiện nay chúng ta làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, rồi robot. Tôi đề nghị Bộ trưởng giải thích công nghệ lõi ở đây là lõi gì? Công nghệ nghiên cứu vật liệu chúng ta làm được những công nghệ gì, vật liệu gì? Nếu chúng ta không có nghiên cứu lĩnh vực công nghệ vật liệu thì làm gì có thể phát triển bền vững được. Tôi xin hỏi đã có quản lý nhà nước, định hướng về nghiên cứu công nghệ lõi như thế nào? 

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An): Năm 2026 ngân sách nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên đến ngày 30 tháng 10 năm 2026, tỉ lệ giải ngân mới đạt 42,12%, và riêng đổi mới sáng tạo đạt 27,98%, chuyển đổi số đạt 29,90%. Đấy là tính theo tỉ lệ 53.000 tỷ đồng thuộc phạm vi thống kê của kho bạc. Nhưng còn so với tổng nguồn hơn 104.000 tỷ đồng của năm 2026 thì số thực chi mới khoảng 1/5, còn hơn 18.000 tỷ đồng chưa phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán. Xin Bộ trưởng cho biết: Nguyên nhân cơ bản nào dẫn đến tình trạng này? Nếu là nguyên nhân từ quá trình thực thi thì trách nhiệm chính thuộc cơ quan nào, cấp nào? 

Thứ hai, với năng lực hấp thu như hiện nay thì căn cứ nào để Bộ đề xuất tăng nguồn ngân sách này lên mức 120.000 tỷ đồng cho năm 2027?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Về vấn đề dữ liệu thuộc phạm trù của Bộ Công an phụ trách, tôi xin phép chia sẻ nhanh. Đối với dữ liệu, có một số khó khăn. Thứ nhất, một thời kỳ rất dài, chúng ta lưu trữ dữ liệu ở nhiều nơi khác nhau, nhiều đơn vị khác nhau. Nên giờ việc đồng bộ, xây dựng lại cơ sở dữ liệu mới đòi hỏi phải có thời gian. Thứ hai vấn đề định mức, chi phí tính toán để xây dựng từng vấn đề dữ liệu cũng khác nhau; không phải 1 trang giấy chúng ta scan là có một định mức giống nhau, mà độ phức tạp của trang giấy đó sẽ dẫn đến các định mức khác nhau. Thứ ba là nhân lực phục vụ xây dựng dữ liệu cũng còn rất hạn chế. Đây là 3 nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm trong xây dựng hệ thống dữ liệu.

Còn vấn đề người dân phải đến làm thủ tục hành chính nhiều, cán bộ xã phải giục nhiều, tôi cho rằng có 5 nguyên nhân. Thứ nhất là phần mềm chưa kết nối đồng bộ. Nguyên nhân thứ hai là quy trình biểu mẫu phần mềm chưa được điều chỉnh thống nhất. Nguyên nhân thứ ba là dữ liệu chưa đầy đủ. Nguyên nhân thứ tư là thiết bị đường truyền, hỗ trợ kỹ thuật một số nơi chưa đáp ứng. Nguyên nhân thứ năm là con người, một bộ phận người dân năng lực tiếp cận công nghệ số còn hạn chế, đặc biệt một số nơi cán bộ xã còn hạn chế về năng lực tiếp cận.

Về giải pháp, chúng tôi đã ban hành khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời quyết liệt triển khai việc này. Đơn cử một việc Bộ đang tích cực làm là đi xuống một số xã ở một số địa phương, thống kê có 29 bài toán nhỏ mà cán bộ xã đang gặp phải. Chúng tôi đang hình thành lời giải để hướng dẫn cho từng cán bộ xã ở vùng đó. Sau khi hướng dẫn xong chúng tôi sẽ tổng quát hoá để có thể nhân rộng ra.

Thứ hai chúng tôi đang tiếp tục xuống cấp xã để lắng nghe hằng tuần, hằng ngày cán bộ xã làm chuyển đổi số phải làm gì, làm các báo cáo nào. Trên cơ sở đó chúng tôi sẽ tích hợp và đề ra hệ thống bài giải để cập nhật kiến thức cho cán bộ cấp xã, giúp cán bộ cấp xã tiếp cận, nâng cao kỹ năng. Đây là những giải pháp Bộ KH&CN đang làm.

Câu hỏi thứ hai về công nghệ lõi là câu hỏi rất thiết thực. Chúng ta sẽ làm chủ công nghệ lõi như thế nào? Bộ Chính trị đã ban hành thông báo kết luận về phát triển ngành công nghệ vật liệu. Chúng ta làm chủ công nghệ lõi ở những giai đoạn nào, ở những bước nào? Đơn cử ở chip 5G, bước thiết kế có thể làm được, nhưng để tạo ra được con chip đó chúng ta vẫn phải chuyển đi nước ngoài. Vậy ở đây trong công đoạn để tạo ra được một sản phẩm về công nghệ chiến lược sẽ có nhiều công đoạn, một số công đoạn chúng ta đã làm chủ được, đơn cử như việc thiết kế con chip bán dẫn, nhưng việc chế tạo nó liên quan đến cả vật liệu và rất nhiều yếu tố khác nữa. Hiện nay chúng ta vẫn phải gửi ra nước ngoài.

Vậy chiến lược của Bộ là gì? Bộ KH&CN phân ra 2 nhóm tiếp cận. Nhóm 1 là nhóm có thể áp dụng ngay trong công nghệ chiến lược thì tiến hành làm luôn, ví dụ như công nghệ vaccine, có thể chuyển giao từ nước ngoài về sản xuất ở trong nước. Đây là cách tiếp cận có thể đóng góp ngay cho sự phát triển của đất nước. Nhưng cũng có những nhóm công nghệ đòi hỏi thời gian lâu dài và không thể làm ngay được, đơn cử như UAV. UAV là một hệ thống tích hợp rất nhiều loại công nghệ trong đó, chip bán dẫn (để thu phát tần số) hay chip điều khiển, cơ khí, khoa học vật liệu, công nghệ vật liệu, lĩnh vực khác... Đối với những bài toán công nghệ lâu dài đó đòi hỏi chúng ta phải chia ra từng các nhóm vấn đề và đặt hàng từng nhóm để giải quyết, chứ không thể cùng một lúc làm đồng hành rất nhiều công nghệ. Đây là định hướng Bộ KH&CN sẽ làm trong thời gian tới.

Về câu hỏi tiếp theo, vấn đề giải ngân, công tác phân bổ dự toán ngân sách khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, được làm như sau: Thứ nhất, các địa phương, bộ ngành xây dựng dự toán, gửi dự toán về cho Bộ KH&CN tổng hợp, rà soát sơ bộ. Sau khi rà soát thì gửi cho Bộ Tài chính để cùng với Bộ Tài chính cấp kinh phí cho các đơn vị. Như vậy, trách nhiệm ở đây là 3 bên liên quan. Việc lập dự toán phải đảm bảo đầy đủ thông tin, hạch toán phải có sản phẩm đầu ra. Trách nhiệm của Bộ KH&CN lớn nhất, phải tổng hợp và thẩm định, và Bộ Tài chính cấp kinh phí. Như vậy, trách nhiệm của Bộ KH&CN ở đây có thể là chậm trong phân bổ, tổng hợp các dự toán.

Để giải quyết vấn đề này, có 3 giải pháp. Thứ nhất, tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương để hướng dẫn khâu đề xuất dự toán. Chúng tôi đã tổ chức rất nhiều phiên họp trực tuyến với Giám đốc các Sở KH&CN địa phương để hỗ trợ lập đề xuất. Thứ hai, chúng tôi nhận thấy trong quá trình lập dự toán có thông tin trao đổi qua lại rất nhiều lần, nên chúng tôi đang phát triển 1 hệ thống thông tin giúp các địa phương, bộ ngành có thể lập dự toán trực tuyến trên đó, và Bộ sẽ hướng dẫn thẩm định trực tuyến Nếu làm như vậy thì khâu trao đổi thông tin qua lại sẽ rút ngắn thời gian, tăng chất lượng. Thứ ba là vấn đề hiệu quả. Chúng tôi cho rằng áp lực về giải ngân là có, mà doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, cần kinh phí để phát triển công nghệ rất lớn. Nhưng áp lực lớn hơn nữa là từng đồng ngân sách giải ngân phải hiệu quả. Chúng tôi không vì áp lực đó mà bằng mọi giá để giải ngân các kinh phí đó.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu): Chín tháng đầu năm, tăng trưởng GDP của Việt Nam rất ấn tượng, đạt trên 9%. Trong khi đó giải ngân vốn khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo ở mức khoảng 42%. Xin Bộ trưởng cho biết mối liên hệ giữa hai tỉ lệ đó? Mức đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong tăng trưởng GDP và đến khi nào thì khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực tăng trưởng chính?

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang): AI đang mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế và quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra những vấn đề về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận thông nghệ.

Xin Bộ trưởng cho biết Việt Nam sẽ xây dựng cơ chế quản trị AI như thế nào để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát được các rủi ro, đặc biệt là trách nhiệm pháp lý thuộc về ai khi quyết định dựa trên AI gây thiệt hại cho người dân? Và cũng đề nghị Bộ trưởng cho biết thêm về chính sách phát triển AI, cần có giải pháp cụ thể như thế nào nào để người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số?

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội): Thực hiện nghị quyết 57, ngân sách đầu tư cho khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tăng hơn 7 lần, đạt 95.000 tỷ năm 2026 và dự kiến 120.000 tỷ năm 2027. Tuy nhiên, một số đại biểu cũng đã chất vấn về việc giải ngân ngân sách rất là thấp. Trung ương thì đạt 46,18%, địa phương đạt 38,5%, mà hai mũi nhọn là đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chưa tới 30%. Bộ trưởng cũng đã đề cập đến vấn đề này rồi nhưng tôi xin Bộ trưởng chỉ rõ đâu là nút thắt lớn nhất, về cơ chế hay khâu tổ chức thực hiện khiến có tiền mà không tiêu được? Bộ trưởng cam kết giải pháp đột phá nào cho năm 2027 để vừa giải ngân hết vốn, vừa đảm bảo thực chất, tránh giải ngân chạy theo chỉ tiêu nhưng mà lại và gây thất thoát lãng phí?

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Hà Nội): Báo cáo số 324 ngày 2/11/2026 của Bộ KH&CN cho thấy nhiều cơ chế, chính sách và các quy định pháp luật đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ và hướng dẫn áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro, gây trở ngại cho việc thành lập doanh nghiệp khởi nguồn spin-off và làm chậm việc đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Kính đề nghị Bộ trưởng cho biết những giải pháp căn cơ để tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn trên, tạo điều kiện cho các trường đại học và viện nghiên cứu đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Liên quan đến vấn đề tại sao tăng trưởng đạt hai con số, trong khi giải ngân có 42% và đóng góp của khoa học công nghệ cho tăng trưởng như thế nào, tôi xin đi thẳng vào vấn đề. Khoa học công nghệ cần có thời gian mới có thể đóng góp cho tăng trưởng. Bây giờ đối với ưu tiên của Bộ KH&CN là phải tìm ra những lĩnh vực có đóng góp cho tăng trưởng nhiều nhất và đầu tư đổi mới khoa học công nghệ vào lĩnh vực đó.

Đơn cử ở Việt Nam chúng ta, xuất khẩu hải sản, ngành thủy sản, bản thân tôi đã đi dọc các tỉnh miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, tới Ninh Thuận cũ để bàn về phát triển giống tôm hùm, xuống Cà Mau bàn về phát triển con tôm, rồi cá tra, ngay cả sầu riêng, ví dụ như vậy. Bây giờ, trong giai đoạn ngắn hạn, khoa học công nghệ phải được triển khai áp dụng vào các ngành có khả năng tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên cũng không thể làm rất nhanh được.

Như con cá tra, khi tôi làm việc với doanh nghiệp, đã 10 năm họ nghiên cứu về giống cá tra rồi, nhưng vẫn chưa đạt được mức độ giống có thể gọi là kháng bệnh; tôm hùm cũng vậy.

Ở đây, tôi trả lời ngắn gọn, khoa học công nghệ cần có thời gian và giải pháp của Bộ KH&CN trong giai đoạn hiện nay vẫn chia làm hai hướng. Một hướng là tìm những lĩnh vực có thể đóng góp ngay vào sự tăng trưởng, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào các lĩnh vực này. Và thứ hai là lĩnh vực lâu dài hướng đến tự chủ, tự cường về công nghệ. Đây là hai hướng đi mà chúng tôi đang từng bước song hành với nhau.

Liên quan đến câu hỏi của đại biểu Ma Thị Thúy về AI, quản trị AI và chính sách AI cho người cao tuổi, Việt Nam đã ban hành luật AI và là một trong những quốc gia đầu tiên ban hành luật AI.

Khi chúng tôi xây dựng luật về AI, vấn đề an toàn là vấn đề rất quan trọng. Ví dụ câu hỏi đặt ra là nếu như một cán bộ, viên chức đưa một dữ liệu mật lên để hỏi AI thì có được hay không? Câu trả lời là theo quy định của pháp luật AI cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn thì không được. Có ba cấp độ, cấp độ rủi ro cao thì tuyệt đối không được. Còn đối với những dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không phải thương mại hóa thì ở một chừng mực nào đó chúng ta có thể được sử dụng. Luật về AI cũng như nghị định về AI đã ban hành các hướng dẫn để hỗ trợ việc này.

Đại biểu hỏi làm thế nào để vừa quản lý nhưng vừa thúc đẩy phát triển? Tôi đơn cử ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI vào lấy dữ liệu thì chỉ số gọi là số lượng truy cập sẽ tăng lên rất nhiều, nhưng nếu không cho vào thì lượng truy cập sẽ giảm đi rất nhiều. Ở góc độ của một doanh nghiệp, để kinh doanh hoặc hoạt động trên lĩnh vực AI, việc dung hòa giữa bảo vệ dữ liệu hay bảo vệ sự an toàn cũng như việc phát triển là bài toán mà người đứng đầu doanh nghiệp phải xử lý.

Vậy vai trò của Bộ KH&CN ở đây là gì? Từ Luật Khoa học công nghệ, rồi luật AI và các thông tư, nghị định hướng dẫn, chúng tôi đã đưa ra được khung đạo đức về AI, cũng như đánh giá các mức độ rủi ro của AI và khuyến nghị cho các doanh nghiệp, các nhà phát triển một số trường hợp khi nào làm, khi nào không nên làm.

Tôi đặc biệt quan tâm đến câu hỏi liên quan đến chính sách AI cho người cao tuổi và người yếu thế. Đây là vấn đề khi xây dựng Luật Chuyển đổi số, luật AI, trong các mảng về chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, có nội dung liên quan đến những người yếu thế, trong đó có người cao tuổi. Giải pháp ở đây là gì? Lấy ví dụ, đối với những người yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, đầu tiên là phải có sóng; phải có giải pháp mang sóng tới, mang đường truyền tới. Thứ hai là phải có thiết bị để truy cập, và thứ ba là phải có hướng dẫn. Tôi cho rằng một hướng dẫn đặc biệt hiệu quả trong thời gian vừa qua chính là nền tảng bình dân học vụ số. Quốc hội đã triển khai rất hiệu quả nền tảng bình dân học vụ số và được sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng.

Câu hỏi của đại biểu Thu Dung về nguyên nhân giải ngân chậm, tôi cho rằng có bốn nguyên nhân chính.

Nguyên nhân thứ nhất là quy mô ngân sách tăng đột biến. Nếu như trước đây cả ngành khoa học công nghệ chỉ chịu trách nhiệm giải ngân trung bình một năm chi thường xuyên khoảng 12.000 tỷ, thì bây giờ chi để giải ngân bao gồm cả chi thường xuyên, chi đầu tư và cho cả lĩnh vực khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã gấp bảy lần.

Nguyên nhân thứ hai là có độ trễ của pháp luật. Nghị quyết 57 ban hành cuối tháng 12 năm 2024, việc xây dựng các thể chế pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ năm 2026 hoặc cuối năm 2025. Như vậy có độ trễ về mặt pháp luật.

Thứ ba là có sự thay đổi căn bản trong xác định các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Trước đây, thường từ các nhà khoa học có nhu cầu xây dựng các nhiệm vụ gửi lên. Nhưng bây giờ ngược lại, nhiệm vụ khoa học công nghệ phải xuất phát từ bài toán thực tiễn, phải có doanh nghiệp đặt hàng, phải có viện trường tham gia. Như vậy thay đổi về mặt bản chất trong xác định các nhiệm vụ học công nghệ và rõ ràng cách làm này sẽ khó hơn, mặc dù là kinh phí cấp cao hơn.

Thứ tư là về năng lực thực thi. Ở một số nơi, một số chỗ, một số ngành vẫn còn tâm lý e ngại.

Liên quan đến vấn đề đại biểu Nguyễn Thị Lan nói về định giá tài sản trí tuệ, Bộ KH&CN đã tham mưu cho Đảng ủy Chính phủ trình cho Bộ Chính trị ban hành một thông báo kết luận về vấn đề sở hữu trí tuệ.

Đây là một căn cứ chính trị rất vững để chúng ta thực hiện những chương trình, ndự án liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ. Gần đây nhất là bổ sung việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ở đây tôi cho rằng vấn đề định giá tài sản trí tuệ có năm vấn đề, khó khăn, thách thức.

Thứ nhất là khó dự báo kết quả thương mại. Bây giờ mình đầu tư 1 đồng cho một dự án khoa học công nghệ nhưng trong một số trường hợp, giá trị mang lại có thể vượt hàng tỷ lần số đó, tức là lợi nhuận có thể mang về dự báo rất khó.

Thứ hai là dữ liệu tham chiếu cũng chưa có nhiều. Đây cũng vẫn là một bài toán. Nếu chúng ta có đủ dữ liệu thì có thể định giá được dễ hơn.

Thứ ba là hồ sơ tài sản chưa đầy đủ.

Thứ tư là thiếu đội ngũ chuyên môn phù hợp và thứ năm là người có trách nhiệm quyết định giá trị tài sản còn tâm lý băn khoăn, e ngại. Tôi cho rằng nguyên nhân thứ năm này rất quan trọng.

Luật Khoa học công nghệ cũng như Luật Sở hữu trí tuệ đã giao thẩm quyền định giá tài sản cho cơ quan chủ trì, tôi đơn cử như một bệnh viện hay một trường đại học có toàn quyền quyết định về tài sản trí tuệ đó.

Tuy nhiên, trở lại năm nguyên nhân khó khăn tôi vừa nêu trên, người có thẩm quyền thì rất khó.

Đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh): Thủ tướng Chính phủ đã giao 20 bài toán lớn cho 10 bộ, ngành và ban hành danh mục 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, kết quả thương mại hóa còn hạn chế. Chương trình công nghệ cao mới có 47 sản phẩm, các nhiệm vụ độc lập có 20 sản phẩm mới được thương mại hóa và ứng dụng thực tế. Đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm về việc kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành sản phẩm, hàng hóa để phục vụ thị trường. Đồng thời cho biết giải pháp đổi mới cơ chế khoán chi, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược; tháo gỡ khó khăn về chuyển giao tài sản trí tuệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp nhận và ứng dụng kết quả nghiên cứu.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên): Theo số liệu trong báo cáo của Chính phủ, thời gian qua, đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn thấp so với các nước trong khu vực. Theo số liệu khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, chỉ có 8,8% số doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm, 3,9% doanh nghiệp có hợp tác về khoa học công nghệ; tỉ lệ doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Đề nghị Bộ trưởng cho biết rõ nguyên nhân và những giải pháp để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đẩy mạnh đầu tư của doanh nghiệp tư nhân cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thời gian tới.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) tranh luận: Bộ trưởng cho biết đã xác định 26 bài toán ở cấp cơ sở. Tôi cho rằng đây không phải là những bài toán nhỏ mà rất lớn và khó khăn. Tôi chia sẻ với những áp lực mà cán bộ Bộ Khoa học và Công nghệ đang phải xử lý các vấn đề này. Tuy nhiên, Bộ trưởng mới nêu các bài toán mà chưa làm rõ giải pháp và thời hạn xử lý cụ thể. Trong khi đó, cấp cơ sở đang mong đợi hằng ngày, hằng giờ về vấn đề này.

Tôi cũng muốn trao đổi thêm một vấn đề thực tế hiện nay là tình trạng có quá nhiều ứng dụng ở các bộ, ngành, địa phương. Người dân, kể cả cán bộ, công chức, đảng viên… phải cài đặt nhiều ứng dụng, quản lý nhiều tài khoản và liên tục nhập lại thông tin, gây không ít khó khăn trong quá trình sử dụng. Đây là bài toán chúng ta vẫn chưa giải quyết được.

Theo chính báo cáo của Bộ, hiện còn 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu chưa được xây dựng; trong số 8 cơ sở dữ liệu đã kết nối, có 7 cơ sở vẫn đồng bộ ngoại tuyến; 30/79 nền tảng số dùng chung quốc gia chưa được triển khai.

Để đánh giá hiệu quả thực chất, tôi cho rằng Bộ cần cam kết những chỉ tiêu cụ thể gắn với thời hạn hoàn thành, chẳng hạn đến thời điểm nào sẽ cắt giảm được bao nhiêu loại giấy tờ, bao nhiêu hồ sơ người dân không còn phải nộp lại, thay vì chỉ thống kê số lượt trao đổi dữ liệu. Đây là vấn đề Bộ cần quan tâm làm rõ.

Thứ hai, Bộ có kế hoạch rà soát, tích hợp các ứng dụng trùng lặp về một đầu mối, sử dụng một tài khoản định danh duy nhất và dừng các dự án mới có nội dung trùng lặp với các nền tảng quốc gia hay không? Nếu có, lộ trình thực hiện cụ thể như thế nào?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Tôi xin trả lời câu hỏi liên quan đến vấn đề về thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tôi xin nói 5 nguyên nhân vấn đề thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế:

Nguyên nhân thứ nhất là nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện để đưa vào sản xuất. Chúng ta có rất nhiều nghiên cứu nhưng tỉ lệ thương mại hóa còn hạn chế. Tôi vừa nói cách làm trước đây phần lớn là xuất phát từ các nhà khoa học đề xuất lên. Cách làm này đảm bảo được tính sáng tạo của nhà khoa học, nhưng mà chỉ đi một chiều. Bây giờ chúng ta cần chiều thứ hai, tức là ngược lại: Từ một vấn đề thực tiễn, từ một bài toán thực tiễn và chúng ta đặt hàng ngược lại nhà khoa học. Cách làm này mới dung hòa được. Một mặt, đảm bảo sự sáng tạo, khám phá của nhà khoa học; nhưng thứ hai sẽ đưa vào ứng dụng thực tiễn.

Khi tôi về Vĩnh Long làm việc, các doanh nghiệp nói với tôi là bây giờ họ có bài toán sầu riêng khi thu hoạch cứ 1 tấn có 700 kg vỏ trái sầu riêng. Họ phải cộng thêm 700 - 800 đồng xử lý vỏ. Khoa học công nghệ có giúp họ được không? Đây là một ví dụ về bài toán cgắn với doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả. Tôi nghiên cứu thấy rằng chúng ta hoàn toàn có thể làm được về phần hữu cơ hoặc là gần những hoạt chất này, hoạt chất khác, hoàn toàn có thể làm được. Các kết quả nghiên cứu nếu chỉ đi một chiều sẽ rất khó, còn bây giờ chúng ta thêm một chiều khác là đi từ thực tiễn, đi từ doanh nghiệp.

Thứ hai, còn khó khăn trong định giá, như tôi cũng nói rồi. Tức là định giá được một kết quả nghiên cứu cũng rất khó. Bởi vì nhiều khi chúng ta đầu tư 1 đồng, nhưng giá trị của mang lại có khi là 1 tỷ.

Thứ ba là thiếu nguồn vốn. Từ nghiên cứu để thương mại hóa thì cần nguồn vốn đầu tư rất lớn. Quỹ đầu tư mạo hiểm của Việt Nam, của các tổ chức quốc tế vào Việt Nam còn rất hạn chế.

Thứ tư là việc triển khai các chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ. Tôi đơn cử ví dụ về hạ tầng. Khi có một ý tưởng, người ta cần hệ thống phòng thí nghiệm, hạ tầng để làm, để triển khai thử nghiệm thì việc đó hỗ trợ của ta cũng còn rất yếu.

Thứ năm là năng lực tổ chức thương mại hóa. Mô hình hợp tác giữa ba nhà: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp còn rất hạn chế.

Để giải quyết chuyện nàythì Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp trong thời gian tới:

Thứ nhất: Nâng chất lượng nguồn cung công nghệ tức là bphải có nhiều bài toán hơn nữa.

Thứ hai: Tháo gỡ khó khăn về định giá tài chính. Bộ trưởng đã chỉ đạo lãnh đạo một số cục, vụ của Bộ đi làm việc trực tiếp với các viện, trường nơi có tài sản trí tuệ và hỗ trợ thẩm định giá đối với từng sản phẩm cụ thể để từ đó có phương án hướng dẫn.

Thứ ba: Nâng cao năng lực tổ chức thực thi.

Đây là ba giải pháp mà Bộ KH&CN đang từng bước làm để lthúc đẩy được quá trình thương mại hóa sản phẩm.

Đại biểu Thắng nói về vấn đề chi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, tức là làm thế nào để thương mại hóa. Tôi đơn cử qua hai ví dụ. Thứ nhất, chúng ta nhìn vào sàn giao dịch. Bộ KH&CN chủ trì sàn Techmart, nơi các nhà khoa học có thể bán các sản phẩm, ý tưởng sản phẩm và người mua là các doanh nghiệp, tổ chức khác . Từ đầu năm 2026 đến giờ, có khoảng 80.000 ý tưởng, sản phẩm đưa lên sàn, nhưng chỉ có khoảng 8.000 giao dịch thành công và số vốn còn rất hạn chế, khoảng 13 tỷ đồng.

Ví dụ thứ hai về quỹ của các doanh nghiệp. Bây giờ luật pháp cho phép doanh nghiệp được trích ra tối đa 20% cho quỹ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Nhưng theo thống kê của Bộ KH&CN, con số hơn 300 quỹ phần lớn là doanh nghiệp nhà nước. Còn lại nếu tính về tỉ giá tài chính thì số vốn của doanh nghiệp nhà nước chiếm đến hơn 85%.

Từ hai ví dụ đó mới thấy rõ ràng là để doanh nghiệp có thể đưa được công nghệ vào để tăng năng suất, tăng chất lượng là bài toán cần phải đặt ra.

Giải pháp của Bộ là gì? Chúng tôi làm từng bước. Vừa rồi tôi cùng một số lãnh đạo cũng như một số tổ chức đã triển khai thí điểm. Bây giờ làm thế nào đưa AI vào giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng năng suất.

Mô hình rất đơn giản chúng tôi học từ Singapore. Nếu như doanh nghiệp có một bài toán, một vấn đề có thể cải tiến được và dùng trí tuệ nhân tạo nhưng lại không có người làm; nếu như có tổ chức, trường đại học có nguồn nhân lực triển khai ứng dụng AI, thì Bộ KH&CN đứng ở giữa sẽ cung cấp một khoản kinh phí tối đa đến 3 tỷ đồng để chuyên gia, các nhà khoa học đến doanh nghiệp phát triển bài toán của doanh nghiệp, đưa ứng dụng AI vào.

Đây là một ví dụ Bộ đang từng bước triển khai. Phải đi đến từng doanh nghiệp. Khi về địa phương, tôi vẫn thường nói doanh nghiệp phải là trung tâm của đóng góp, trung tâm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo vào. Mỗi địa phương tôi mong muốn tìm ra 3 đến 5 doanh nghiệp có tiềm năng để đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo vào ứng dụng. Tỉnh Sơn La có bò sữa, bây giờ làm thế nào để có thể cải tiến, dùng các nghiên cứu về gene để tăng lượng sữa hay phát triển công nghệ đó. Tóm lại câu hỏi ở đây là làm thế nào để doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo.

Liên quan đến chỗ bài toán của đại biểu Hồng Anh về 29 vấn đề, đại biểu nói đúng, Tnếu nhìn về góc độ công nghệ thì có lẽ đây không phải là bài toán lớn nhưng nếu đặt bài toán công nghệ đó lên vai một cán bộ ở cấp xã thì là bài toán lớn. Tôi hoàn toàn thống nhất với ý kiến mà đại biểu đã tranh luận lại.

Đại biểu nêu nhiều ý, trong đó có ý phải cam kết. Trong tất cả các chiến lược cũng như quy trình, về 29 bài toán này Bộ KH&CN đang làm thí điểm, sẽ kết thúc vào tháng 12 năm 2026 và đầu năm 2027 chúng tôi sẽ bắt đầu thí điểm nhân rộng hỗ trợ cho các xã.

Thứ hai là vấn đề cam kết như đang tiến triển về dữ liệu, về nền tảng. Vấn đề này trong quyết định của Thủ tướng cũng đã nêu rất rõ rồi. Về mặt dữ liệu hay nền tảng, cơ bản cho đến năm 2030 phải hoàn thành và người dân thực hiện các thủ tục hành chính toàn trình từ năm 2030. Dựa vào đó, Bộ đã xây dựng kế hoạch triển khai. Do thời gian có hạn nên tôi xin phép sẽ gửi kế hoạch chúng tôi triển khai chi tiết cho đại biểu Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt - Ảnh: chinhphu.vn

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt: Tôi ghi nhận Bộ trưởng đã trực tiếp xuống cơ sở nhận diện được những vấn đề bất cập và đang có giải pháp, tuy nhiên điều tôi băn khoăn là giải pháp ấy có thực sự giảm được công việc, hay chỉ bổ sung thêm công nghệ để xử lý những công việc vốn đã chồng chéo. Xin hỏi Bộ trưởng, khi các giải pháp đã được triển khai, những nhiệm vụ, biểu mẫu, quy trình cũ nào sẽ được bãi bỏ? Ai chịu trách nhiệm điều phối giúp các bộ, ngành và khi nào có thể kiểm chứng số giờ làm việc thực tế được giảm cho cán bộ cấp xã? Tôi cho rằng chuyển đổi số thành công không phải khi cán bộ sử dụng thành thạo nhiều phần mềm hơn mà khi họ không còn phải làm những việc không cần thiết.

Đại biểu Lê Công Đỉnh: Tôi cơ bản thống nhất với trả lời của Bộ trưởng về 5 nguyên nhân và 3 giải pháp hướng tới của Bộ, nhất là việc chúng ta đặt hàng đi từ những khó khăn thực tiễn. Tuy nhiên nguyên nhân thứ hai Bộ trưởng nêu về nguồn vốn hạn chế, tôi thấy vấn đề này có bất cập. Bất cập ở chỗ chúng ta đã được bố trí vốn khoa học công nghệ là ưu tiên hàng đầu, được sự quan tâm của Quốc hội, của Chính phủ nhưng tỉ lệ giải ngân nhiều đại biểu Quốc hội cũng đặt ra. Vậy nút thắt, điểm nghẽn ở đâu?

Đại biểu Dương Khắc Mai tranh luận: Trước hết tôi chia sẻ ngổn ngang trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, khi Bộ trưởng nêu về nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ, về phát triển công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực công nghệ, trong đó có 42 nhiệm vụ đề xuất, tiếp nhận thẩm định là 38, 24 nhiệm vụ được hội đồng tư vấn kết luận, đủ điều kiện phê duyệt là 18/24 nhiệm vụ. Đề nghị Bộ trưởng nêu rõ các nhiệm vụ trên thuộc lĩnh vực nào. Bộ trưởng cũng nêu rõ cả các giải pháp để hướng dẫn thẩm định và theo dõi tiến độ thực hiện. Liên quan đến công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, không phải mình Bộ KH&CN, ở đây có trách nhiệm của cơ quan Thường trực Trung ương về Ban Chỉ đạo 57, mà trực tiếp là Bộ trưởng Bộ Công an. Vì vậy tôi đề nghị đồng chỉ Bộ trưởng Bộ Công an cho biết thực trạng giải pháp về phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ lõi phục vụ bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và huy động doanh nghiệp nghiên cứu phát triển, sản xuất sản phẩm khoa học công nghệ như thế nào?

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an làm rõ một số vấn đề liên quan đến dữ liệu được các đại biểu quan tâm. Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, Bộ Công an là cơ quan được giao chủ trì thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến lĩnh vực này.

Theo Kế hoạch số 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương, đến nay đã hoàn thành việc kết nối 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và hoàn thành 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Về hoàn thiện thể chế, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng, trình Quốc hội thông qua và đang tiếp tục trình các dự án luật liên quan. Đồng thời, Bộ đã xây dựng, hoàn thiện và tiếp tục bổ sung các nghị định, quy định về dữ liệu và an ninh dữ liệu.

Đối với hạ tầng dữ liệu, Bộ Công an hiện quản lý Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1, được đưa vào vận hành từ tháng 8/2025.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương; phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin. Theo đánh giá, việc khai thác cơ sở dữ liệu này đã giúp tiết kiệm khoảng gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước.

Đối với ứng dụng VNeID, hiện có hơn 86,4 triệu tài khoản định danh điện tử của công dân với 85 tiện ích được tích hợp trên ứng dụng. Từ ngày 29/5/2026, Bộ Công an tiếp nhận vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối với 16/16 bộ, ngành và 34/34 địa phương, tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ. Bộ Công an cũng đã ban hành khung kiến trúc dữ liệu.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, hiện vẫn còn một số nhiệm vụ có tính chất liên ngành, phức tạp, khó khăn, chủ yếu liên quan đến dữ liệu. Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57, với vai trò là cơ quan thường trực, Bộ Công an đang tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương xử lý dứt điểm những tồn tại trong công tác làm sạch dữ liệu.

Bộ Công an đã thành lập các tổ công tác để phối hợp, hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương thực hiện làm sạch dữ liệu theo tinh thần "đúng, đủ, sạch, sống"; đồng thời đánh giá, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thông tin của các bộ, ngành, địa phương và kết nối về trung tâm dữ liệu.

Theo Bộ trưởng, Kế hoạch số 02 trước đây đặt mục tiêu hoàn thành việc làm sạch dữ liệu để kết nối trước ngày 30/11. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, việc bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện và có sự hướng dẫn của các tổ công tác. Vì vậy, dự kiến đến quý II/2027, toàn bộ hệ thống dữ liệu sẽ được hoàn thiện để đưa vào thực hiện.

Nhấn mạnh các nguyên tắc trong quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, nguyên tắc là "khai một lần, dùng nhiều lần"; đã có dữ liệu thì không được yêu cầu cung cấp thêm. Dữ liệu phải được chia sẻ dùng chung. Nguyên tắc quản lý dữ liệu là chính xác và toàn vẹn dữ liệu, bảo mật và an toàn, minh bạch và kiểm toán. Mọi hoạt động xử lý dữ liệu và thay đổi dữ liệu đều được phải ghi lại và phải đảm bảo được cái tiêu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất, dùng chung.

Theo Bộ trưởng, những nguyên tắc này đã được thể chế hóa trong Luật Dữ liệu và các nghị định hướng dẫn, qua đó tạo cơ sở để chấm dứt tình trạng yêu cầu người dân kê khai lặp lại những thông tin đã được thu thập.

Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57, Bộ Công an sẽ tiếp tục đôn đốc, thúc đẩy các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiệm vụ, chuyển từ quản trị tiến độ sang quản trị kết quả, gắn với sản phẩm và hiệu quả thực tế. Đồng thời, quá trình phát triển dữ liệu phải luôn đi đôi với bảo đảm an ninh, an toàn.

Bộ trưởng nhấn mạnh, dù là cơ quan thường trực nhưng Bộ Công an không làm thay chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành mà sẽ quản trị trên hiệu quả và có trách nhiệm đôn đốc, thúc đẩy nhiệm vụ này.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Sau nhiều nỗ lực chuyển đổi số tại cấp xã, chẳng hạn trong giải quyết thủ tục hành chính, vấn đề đặt ra là người dân có thực sự được giảm thủ tục, cán bộ cấp xã có giảm được việc phải sử dụng nhiều phần mềm hay không. Đây là điều trăn trở và cũng là vấn đề cần có cách đo lường hiệu quả của chuyển đổi số.

Tôi cho rằng, mục tiêu quan trọng nhất của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính là phục vụ người dân. Vì vậy, thước đo quan trọng nhất chính là mức độ hài lòng của người dân. Nếu lấy mục tiêu và mức độ hài lòng làm cơ sở triển khai thì chúng ta sẽ từng bước đạt được hiệu quả thực chất.

Vậy Bộ KH&CN làm gì để thực hiện mục tiêu này? Sau khi Luật Chuyển đổi số được ban hành, Bộ đã tham mưu xây dựng các nghị định và ban hành thông tư hướng dẫn, trong đó quy định các tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng của người dân đối với hiệu quả chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính.

Lấy ví dụ, toàn bộ quy trình đã được thực hiện trực tuyến toàn trình liệu đã đồng nghĩa với hiệu quả hay chưa? Hay cần phải đánh giá cả sự thoải mái, thuận tiện và hài lòng của người dân khi sử dụng dịch vụ? Theo tôi, đây là những tiêu chí quan trọng cần được quan tâm.

Thông tư của Bộ đã quy định đầy đủ các tiêu chí đánh giá, áp dụng đối với hoạt động chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Hiện nay, Bộ KH&CN đang phối hợp với các địa phương triển khai áp dụng thông tư này. Như vậy, về mặt quy định pháp lý, Bộ đã có thông tư hướng dẫn đánh giá hiệu quả chuyển đổi số trong lĩnh vực giải quyết thủ tục hành chính.

Về vấn đề vốn, hiện có hai nguồn vốn. Thứ nhất, vốn đầu tư công thông qua hình thức đặt hàng, giao nhiệm vụ cho doanh nghiệp. Với nguồn vốn này, việc bố trí và giải ngân dễ hơn. Thứ hai là nguồn vốn đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp khởi nguồn hoặc doanh nghiệp đưa ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực tiễn, lại tương đối khó.

Bộ KKH&CN đã tham mưu, trình Chính phủ việc thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa thể triển khai mặc dù đã có nghị định quy định, Bộ đang tiến hành các thủ tục thành lập quỹ. Theo quy định, đây là quỹ ngoài ngân sách nhà nước và phải có sự tham gia của doanh nghiệp. Vì vậy, trong quá trình triển khai phát sinh một số vấn đề cần giải quyết như định giá tài sản, xác định quyền sở hữu, cơ chế phân chia lợi nhuận…

Như vậy, khó khăn về vốn mà tôi đề cập ở đây chủ yếu là vốn đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách nhà nước. Đây vẫn là vấn đề vướng mắc và cũng là sự chậm trễ của Bộ. Tôi xin giải thích thêm về nội dung này.

Về công nghệ chiến lược, quy trình triển khai như sau:

Sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục công nghệ chiến lược và giao nhiệm vụ cho các bộ, ngành theo từng lĩnh vực, Bộ KH&CN thành lập Hội đồng liên bộ do Bộ chủ trì. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành đề xuất những nhiệm vụ liên quan đến công nghệ chiến lược. Ví dụ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ học tập; Bộ Y tế đề xuất các nhiệm vụ liên quan đến vaccine... Các danh mục, bài toán cụ thể đã được giao cho từng bộ, ngành.

Về quy trình thực hiện, sau khi xác định bài toán, bộ, ngành sẽ làm việc với doanh nghiệp. Trên cơ sở đề xuất từ doanh nghiệp, hồ sơ được trình Hội đồng liên bộ thẩm định. Nếu được Hội đồng chấp thuận, nhiệm vụ sẽ được giao lại cho bộ, ngành liên quan hoàn thiện đề án, hồ sơ mời gọi và tổ chức triển khai.

Bên cạnh đó, Bộ KH&CN cũng trực tiếp chịu trách nhiệm đối với một số công nghệ chiến lược, trong đó có AI, chip bán dẫn và thiết bị bay không người lái (UAV). Đây là mô hình và cách thức triển khai hiện nay.

Vậy tại sao tiến độ triển khai còn chậm? Đây là vấn đề rất mới, với cách tiếp cận mới và cũng rất khó. Đối với từng bài toán, chúng ta phải tính toán, xác định rõ sẽ tạo ra sản phẩm, công nghệ nào; khả năng thương mại hóa đến đâu và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế như thế nào. Đây là những vấn đề mới, nên trong giai đoạn đầu triển khai có thể còn lúng túng. Tuy nhiên, khi quy trình và cơ chế vận hành đi vào guồng, việc triển khai sẽ từng bước thuận lợi và hiệu quả hơn.

Đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai): Chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung đang được đẩy mạnh, nhưng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, cung cấp lại giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ dữ liệu. Tình trạng này càng gây khó khăn cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, trách nhiệm của Bộ và giải pháp, lộ trình cụ thể để khắc phục tình trạng này; đảm bảo kết nối, chia sẻ dữ liệu, giảm giấy tờ, giảm đi lại giúp người dân, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa được tiếp cận dịch vụ công một cách thuận tiện và thực chất?

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng): Báo cáo của Bộ dẫn số liệu Bộ Tài chính cho biết tỉ trọng kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP, năm 2021 là 12,87%, tức sau 4 năm chỉ tăng khoảng 1,15 điểm phần trăm. Năm 2027 đặt chỉ tiêu khoảng 23,5%. Nếu cùng phương pháp thống kê, chỉ tiêu này đòi hỏi tăng khoảng 9,5 điểm trong 2 năm, gấp khoảng 8 lần mức tăng của 4 năm qua. Đề nghị Bộ trưởng với tư cách cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế số cho biết những động lực cụ thể nào sẽ tạo ra mức tăng này, mỗi động lực đóng góp khoảng bao nhiêu? Đồng thời đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ chỉ tiêu 23,5% có cùng cách tính với con số 14,02% hay không? Nếu khác thì Quốc hội sẽ giám sát kết quả bằng số liệu thống kê nào?

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh): Thực hiện chủ trương thời gian qua, việc phổ cập chữ ký số cho người dân và doanh nghiệp được các địa phương triển khai rất khẩn trương. Tuy nhiên thực tế cho thấy nhiều người dân và doanh nghiệp đã được cấp chữ ký số nhưng chưa biết sử dụng vào những công việc gì, sử dụng như thế nào, và trong trường hợp nào chữ ký số có thể thay thế chữ ký trực tiếp trên văn bản giấy. Bên cạnh đó, tâm lý e ngại về sự an toàn bảo mật và trách nhiệm pháp lý khi thực hiện giao dịch điện tử cũng là các vấn đề mà người dân và doanh nghiệp quan tâm.

Vậy xin hỏi Bộ trưởng, Bộ có giải pháp gì để chuẩn hóa, đơn giản hóa quy trình sử dụng, nâng cao nhận thức, đảm bảo an toàn pháp lý cho người dân, doanh nghiệp để chữ ký số thực sự trở thành công cụ quen thuộc, dễ sử dụng trong các hoạt động giao dịch trong đời sống hằng ngày?

Đại biểu Nguyễn Danh Tú (An Giang): Đăng ký sở hữu công nghiệp là phương thức quan trọng để xác lập và được bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Năm 2025, Bộ đã có nỗ lực rất lớn trong xử lý đơn tồn đọng. Tuy nhiên theo Báo cáo số 324 của Bộ thì có nguy cơ tồn đọng đơn trở lại. Đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp để chống tồn đọng đơn đăng ký sở hữu công nghiệp?

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa): Tôi đánh giá cao những nỗ lực và kết quả bước đầu của Bộ trưởng trong việc cùng Chính phủ điều hành tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy khoa học công nghệ phát triển. Tôi xin gửi tới Bộ trưởng một câu hỏi: Giải pháp cụ thể nào để thành quả khoa học và công nghệ, chuyển đổi số được chuyển hóa thành năng suất lao động, thu nhập của người dân và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay?

Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An): Tại Nghị quyết số 173 về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã yêu cầu cơ bản hoàn thành phủ sóng di động tất cả các vùng chưa có sóng chậm nhất vào tháng 6 năm 2025. Tuy nhiên theo báo cáo của Bộ, đến hết quý III năm 2026 vẫn còn 215 thôn bản chưa được phủ sóng, trong đó có nhiều thôn bản ở khu vực vùng sâu, vùng xa.

Xin Bộ trưởng cho biết: Nguyên nhân vì sao thời hạn Quốc hội đặt ra đã quá hơn 1 năm mà vẫn chưa hoàn thành, trách nhiệm thuộc cơ quan nào, và đến thời điểm nào 215 thôn bản này được phủ sóng?

Thứ hai, với các điểm đang dùng internet vệ tinh miễn phí 6 tháng cho các điểm lõm sóng tại 13 tỉnh, thành phố, sau thời gian này Bộ có chính sách như thế nào để người dân sử dụng không mất kết nối?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Câu hỏi của đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai) nói về việc bà con vùng sâu vùng xa phải đi lại nhiều lần thực hiện các thủ tục hành chính. Tôi rất chia sẻ khó khăn của đồng bảo vùng sâu vùng xa. Các vấn đề khó khăn vướng mắc tôi đã trình bày, tổng quát hoá trong vấn đề chuyển đổi số có 5 nhóm khó khăn vướng mắc. Vấn đề thứ nhất là máy tính thiết bị chưa đồng bộ, vấn đề thứ hai liên quan đến đường truyền, đặc biệt là vấn đề loãng sóng; vấn đề thứ ba là các nền tảng phần mềm còn nhiều, chồng chéo; vấn đề thứ tư liên quan đến dữ liệu, vấn đề đồng bộ cơ sở dữ liệu, chia sẻ dữ liệu; và vấn đề thứ năm là con người. Con người ở đây bao gồm cả một số người dân còn hạn chế năng lực tiếp cận công nghệ số, cũng như cán bộ cấp xã. Những vấn đề này tôi đã trao đổi.

Bây giờ tôi chia sẻ thêm với vai trò là Bộ trưởng Bộ KH&CN. Liên quan đến các ý kiến về những khó khăn, chúng ta đang ở trong giai đoạn chuyển mình, chuyển đổi số chúng ta mới tiến hành quyết liệt được hơn 1 năm, rất nhiều vấn đề khó khăn vướng mắc. Nhưng nếu những vướng mắc khó khăn đó lại là rào cản khiến chúng ta không bước tiếp thì có lẽ chúng ta phải đi theo hướng khác. Tôi đơn cử 1 ví dụ cũng là thực tiễn đặt ra, khi chúng tôi có yêu cầu làm việc với nhà mạng đồng bộ dữ liệu thuê bao lên cơ sở dữ liệu quốc gia để điền thông tin định danh chính chủ, yêu cầu các thuê bao phải khai báo, lúc đó cá nhân tôi nhận được rất nhiều tin nhắn, tại sao lại có yêu cầu nhập tin nhiều lần như vậy, rất phức tạp, rất khó khăn. Thế nhưng đến giờ trong hơn 112 triệu thuê bao, đã có khoảng 102 triệu thuê bao được đồng bộ lên cơ sở dữ liệu, khai báo lại định danh. Thông tin chúng tôi nhận được từ cơ quan có thẩm quyền, hiện nay số cuộc gọi lừa đảo giảm hơn 60%, tin nhắn rác cũng giảm. Như vậy, nếu chúng ta thấy khó khăn mà không làm thì có thể bị chậm lại. Không phải vì khó khăn mà chúng ta không làm. Mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân, và thước đo quan trọng nhất là sự hài lòng của người dân. Nếu chúng ta lấy sự hài lòng đó làm thước đo, tôi tin rằng công cuộc chuyển đổi số của chúng ta sẽ đạt được kết quả.

Vấn đề thứ hai là kinh tế số mà đại biểu Vũ Ngọc Sơn đưa ra. Có hai vấn đề: Thứ nhất là những con số. Ở đây đại biểu chỉ rõ những con số này Bộ Tài chính sẽ tính toán. Nhưng tôi xin đính chính lại 2 con số này có 2 ý nghĩa khác nhau, một là giá trị gia tăng đóng góp của kinh tế số, một là đóng góp của kinh tế số cho tăng trưởng GDP. Nhưng tôi hiểu đại biểu Sơn muốn hỏi với vai trò cơ quan tham mưu cho Chính phủ phát triển kinh tế số, Bộ KH&CN có giải pháp gì để phát triển kinh tế số. Tôi xin trả lời ngắn gọn. Kinh tế số là một trong những ưu tiên chiến lược trong quá trình phát triển, đặc biệt trong vai trò quản lý nhà nước của Bộ KH&CN. Chúng tôi làm Luật Chuyển đổi số, chương kinh tế số cũng đưa vào một số chương trình phát triển kinh tế số. Khi gặp các đối tác như Amazon, Shopee, tất cả các đối tác đó đều mong muốn được đóng góp vào sự phát triển kinh tế số. Nhưng một điều tôi rất trăn trở là tại sao Amazon có thể giúp mình phát triển kinh tế số? Vì họ có nền tảng Amazon trực tuyến. Tại sao Shopee cũng muốn giúp mình phát triển kinh tế số? Vì Shopee có nền tảng kinh doanh online. Tương tự như vậy là Grab và các nền tảng khác. Trong khi đó nhìn lại, việc phát triển một nền tảng như vậy tôi nghĩ các nhà phát triển khoa học công nghệ Việt Nam hoàn toàn có thể làm được. Nhưng để có một nền tảng nhiều người dùng đòi hỏi phải đầu tư rất nhiều. Đây là vấn đề tôi trăn trở.

Ý thứ nhất tôi muốn trao đổi ở đây là làm thế nào phát triển được các nền tảng thương mại điện tử của Việt Nam? Thứ hai là Bộ KH&CN đang tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ đưa ứng dụng chuyển đổi số vào để tăng năng suất, chất lượng. Như tôi có nói, dự án chúng tôi đang thí điểm với một số doanh nghiệp để đưa trí tuệ nhân tạo vào nâng cao năng suất, chất lượng. Doanh nghiệp vừa và nhỏ không có đội ngũ để phát triển phần mềm, họ cũng không có tiền để trả lương đầu tư cho việc ứng dụng công nghệ số. Nhà nước phải cùng họ làm. Vậy làm cách nào? Thứ nhất là thông qua một số vốn đầu tư, như quỹ Natif, quỹ phát triển đổi mới công nghệ. Nếu doanh nghiệp có nhu cầu đưa công nghệ vào để đổi mới, tăng năng suất, chất lượng thì được hỗ trợ lãi suất vay. Chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế số chúng tôi đã làm thí điểm với 4 địa phương, trong đó Thái Nguyên chúng tôi làm đầu tiên, rồi Bắc Ninh, Đà Nẵng, Đồng Nai. Qua 4 địa phương này, việc hỗ trợ kinh tế số, đặc biệt các hộ kinh doanh, doanh nghiệp rất nhỏ, siêu nhỏ, chúng tôi thấy giá trị mang lại rất lớn.

Ý thứ ba là vấn đề đào tạo. Có rất nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, năng lực tiếp cận tri thức liên quan đến chuyển đổi số còn hạn chế. Chúng tôi đang xây dựng các chương trình hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp đó.

Vậy có ít nhất 3 giải pháp mà Bộ KH&CN đang đồng hành cùng doanh nghiệp. Nhưng tôi muốn chốt lại là doanh nghiệp phải là trung tâm của vấn đề đổi mới công nghệ, công nghệ là công cụ để nâng cao năng suất, chất lượng. Tất cả xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Tôi làm việc với tất cả các địa phương bao giờ cũng đề nghị đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh mời 5-6 doanh nghiệp để tôi lắng nghe kiến nghị của họ xem làm thế nào Bộ KH&CN có thể đồng hành cùng các doanh nghiệp.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nói về vấn đề chữ ký số. Đây là một bước, một công cụ rất quan trọng trong quá trình chuyển đổi sốn. Chữ ký số là một chứng thực của các giao dịch điện tử. Đại biểu nêu chúng ta đã có mấy chục triệu chữ ký số nhưng đăng ký có chữ ký là một chuyện, dùng chữ ký và sử dụng có hiệu quả thì Bộ có chương trình gì? Đúng là hơn 30.000 triệu chữ ký số mới là bước đầu, nhưng đếm về số lượng giao dịch thực sự có sử dụng chữ ký số thì chưa có thống kê nhưng đúng là chưa phổ biến nhiều. Nguyên nhân tại sao? Việc này thuộc trách nhiệm của tất cả các bộ ngành, các doanh nghiệp. Bộ ngành có chấp nhận chữ ký của công dân chưa, doanh nghiệp đã chấp nhận chữ ký của công dân chưa. Nếu chúng ta thống nhất, đồng bộ được với nhau thì tôi nghĩ là hơn 30.000 triệu chữ ký đó sẽ phát huy được giá trị. Nếu chúng ta chưa sẵn sàng thì việc mở rộng số lượng nhưng chưa chú trọng vào giao dịch thực sự có sử dụng chữ ký đó là một thách thức. Giải pháp của Bộ trong thời gian tới là: Thứ nhất, chúng tôi phải bắt đầu từ Bộ của mình, các quy trình, công đoạn, thủ tục, ví dụ như thủ tục cho các nhà khoa học nộp hồ sơ, đề tài, sử dụng chữ ký số; đó cũng là một giải pháp để thúc đẩy chữ ký số. Mở rộng ra cùng các bộ ngành, các doanh nghiệp chấp nhận chữ ký số công dân trong các giao dịch, đặc biệt là giao dịch điện tử. Thứ hai là tuyên truyền. Có rất nhiều chính sách pháp luật chúng ta ban hành ra nhưng chưa tới được người dân, cũng vì khâu tuyên truyền. Cuối cùng phải phối hợp với nhau. Làm thế nào cùng nhau bàn được giải pháp để thúc đẩy phát triển chữ ký số. Bộ KH&CN có Trung tâm chứng thực chữ ký điện tử, và Trung tâm này thời gian qua đã tích cực làm việc và hoạt động rất hiệu quả.

Về câu hỏi liên quan đến nguy cơ tồn đọng sở hữu công nghiệp trở lại, đúng là trong giai đoạn 2024 – 2025, số lượng đơn tồn đọng Bộ KH&CN xử lý rất nhiều. Trong thời gian Nghị quyết 57 ban hành, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo 57 cũng như của Chính phủ, Bộ KH&CN, thông qua Cục Sở hữu trí tuệ, đã làm việc gấp 5-10 lần so với giai đoạn bình thường để đẩy nhanh tiến độ hoàn thành phê duyệt sở hữu trí tuệ. Đối với khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, nếu không gắn bằng sở hữu, bằng phát minh sáng chế hay quyền tác giả, sẽ không thương mại hoá được. Đây là điều kiện tiên quyết để có thể thương mại hoá được các nghiên cứu, ứng dụng. Cho nên việc giải quyết các đơn tồn đọng trong thời gian vừa qua là nỗ lực rất lớn. Khi Nghị quyết 57 ra đời, tốc độ đăng ký đơn lại tăng đột biến, nên đại biểu lo lắng là rất đúng. Giải pháp là gì? Một trong các giải pháp trọng tâm nhất là thực hiện chuyển đổi số trong vấn đề đăng ký sở hữu trí tuệ và liên thông quốc tế. Tôi đi Hàn Quốc đã ký hợp tác với Bộ Sở hữu trí tuệ. Gần đây nhất trong chuyến tháp tùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đi Nhật Bản, tôi cũng đã ký với bộ phận sở hữu trí tuệ để liên thông chia sẻ dữ liệu, làm tăng tốc độ đăng ký chứng nhận sở hữu trí tuệ. Đây là giải pháp căn cơ. Ngoài ra, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của cán bộ. Chúng ta đã có bước chuyển rất tốt, tôi quyết liệt chỉ đạo Cục Sở hữu trí tuệ, các bộ phận liên quan để giải quyết dứt điểm.

Vấn đề giải pháp chuyển hoá thành quả lao động, chuyển đổi số thành năng suất lao động. Thứ nhất, chúng tôi đã tham mưu Chính phủ ban hành đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo với kinh tế và Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định. Chúng tôi hệ thống khoảng 46 tiêu chí cho 4 công đoạn: Đầu vào, kết quả, hiệu quả và sức lan toả. Như vậy mức độ đo lường dựa trên 46 tiêu chí. Đến thời điểm hiện nay chúng tôi đã có 28 tiêu chí của Bộ ngành, địa phương gửi về và còn thiếu một số tiêu chí nữa, dự kiến chúng tôi sẽ đánh giá thử nghiệm vào đầu năm 2027 để đo lường được thực sự hiệu quả của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, tất nhiên phải kết hợp với tư vấn của chuyên gia nước ngoài. Đây là bài toàn rất khó. Một đo lường nữa là thông qua TFP. Thời gian gần đây TFP cũng có bước tăng trưởng rất đáng kể, gần đây nhất đạt 46%, mục tiêu đến năm 2030 đạt trên 50% là hoàn toàn có cơ sở. TFP liên quan đến năng suất lao động, trong đó có đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Liên quan đến thôn bản lõm song, Bộ KH&CN chủ trì quỹ dịch vụ viễn thông công ích. Các công ty kinh doanh viễn thông công ích dùng lợi nhuận của mình trích vào quỹ này để hỗ trợ cho đồng bào vùng sâu, vùng xa và có 3 nội dung hỗ trợ. Thứ nhất, các thiết bị phát sóng đến những thôn bản lõm sóng. Thứ hai là hỗ trợ người dân đăng ký sử dụng dịch vụ viễn thông công ích, tức là được cơ bản miễn phí. Thứ ba là thiết bị, cung cấp cho người dân thiết bị để sử dụng. Đây là 3 chương trình xuyên suốt. Trong thời gian vừa qua, về lõm sóng các thôn bản, cơ bản chúng tôi đã giải quyết được 100%. Chính phủ cũng đã giao cho Viettel việc này. Vấn đề vệ tinh của Starlink, hết thời gian thử nghiệm 6 tháng, tôi đang có kế hoạch, nếu thực sự có hiệu quả thì làm báo cáo gửi Chính phủ, tham mưu đề xuất Chính phủ tiếp tục kinh phí cho những nơi lõm sóng thực sự khó khăn sử dụng dịch vụ. Đây là chính sách cực kỳ nhân văn của Đảng và Nhà nước với đồng bào vùng sâu vùng xa, bởi chi phí rất lớn. Kéo được điện, kéo được sóng lên các thôn bản rất tốn kém, nhưng đã xử lý được cơ bản 100%.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội): Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã thiết lập khung pháp lý chung về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Nhiều luật, nghị quyết gần đây tiếp tục bổ sung quy định về cơ chế này nhưng nội dung chưa thống nhất. Có văn bản lặp lại quy định của luật, có văn bản lại thiết kế cơ chế riêng, khác biệt về thẩm quyền, thời hạn, điều kiện và yêu cầu kiểm soát. Thậm chí có khi còn lẫn lộn giữa thử nghiệm có kiểm soát và thí điểm chính sách. Nguy cơ là hình thành nhiều cơ chế sandbox song song, thiếu liên thông, kéo theo nhiều văn bản thủ tục gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý và tổ chức doanh nghiệp có nhu cầu thử nghiệm.

Với trách nhiệm là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước về đổi mới sáng tạo, Bộ đã phát huy vai trò đầu mối tham mưu và điều phối như thế nào để các cơ chế sandbox vừa thống nhất về nguyên tắc, vừa phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực thay vì mỗi luật lại tự thiết kế một cơ chế riêng? Bộ đã chủ động rà soát, tham gia ý kiến và phối hợp với Bộ Tư pháp, các bộ ngành như thế nào để xử lý tình trạng thiếu thống nhất trong các dự án luật, nghị quyết đang trình Quốc hội?

Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Lào Cai): Tôi có hai câu hỏi. Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hướng dẫn sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm, phòng ngừa sự lệ thuộc của học sinh. Tuy nhiên, ngoài phạm vi hướng dẫn của nhà trường, học sinh vẫn có thể tự sử dụng những nền tảng AI tạo sinh để nhận ngay lời giải hoặc bài viết hoàn chỉnh, làm giảm cơ hội tự suy nghĩ và rèn luyện phát triển năng lực của học sinh như năng lực tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và năng lực tự học.

Xin Bộ trưởng cho biết trong phạm vi quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo, Bộ có giải pháp cụ thể nào để chỉ đạo các chức năng, các đơn vị chức năng trong công tác phối hợp, cung cấp dịch vụ này vừa để bảo vệ người dùng nhỏ tuổi, nhất là các em học sinh, vừa đảm bảo quyền truy cập phù hợp, vừa hạn chế nguy cơ bị lệ thuộc. Thứ hai, ngày 30/4/2026, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 777 của Thủ tướng, có một trong những mục tiêu là 400.000 hộ nghèo và hộ cận nghèo được hỗ trợ trang bị điện thoại thông minh. Xin Bộ trưởng cho biết Bộ đã có giải pháp nào để tham mưu, chỉ đạo, phối hợp thực hiện đảm bảo hoàn thành được mục tiêu trên?

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp): Chỉ số mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025 Việt Nam chúng ta đứng thứ 45/195 quốc gia, vùng lãnh thổ. Nhưng theo báo cáo năng lực kiểm tra AI, theo tình huống sử dụng còn hạn chế, số liệu hiện có phản ánh phạm vi vi phạm về triển khai và phản hồi của người dùng chưa đủ kết quả kiểm chứng độc lập về trình độ chính xác. Chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng đối với hệ thống AI rủi ro. Ngoài ra, hiện tượng sử dụng AI để giả mạo chữ ký, hình ảnh, giọng nói, chữ viết để lừa đảo, tống tiền đã diễn ra. Học sinh, sinh viên sử dụng công nghệ AI để giải đề thi, bài tập. Các đối tượng là sử dụng AI để bảo hộ quyền tác giả. Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp để ngăn ngừa hành vi sai phạm này và khắc phục những hiện tượng trên?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một trong những cơ chế đột phá được xây dựng trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là cơ chế khung trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, với ba nội hàm chính:

Thứ nhất, nội dung thử nghiệm, bao gồm phạm vi, địa điểm, những vấn đề cần thử nghiệm và thời gian thử nghiệm. Như vậy, luật quy định chung về nội dung sẽ được đưa vào thử nghiệm.

Thứ hai, khung pháp lý về miễn trừ trách nhiệm cho đơn vị tổ chức thử nghiệm.

Thứ ba, khung pháp lý bảo đảm quyền lợi cho cá nhân, tổ chức tham gia thử nghiệm.

Đây là khung pháp lý chung trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với từng lĩnh vực, khung pháp lý này sẽ được cụ thể hóa. Tôi xin đơn cử một số ví dụ để các vị đại biểu có thêm thông tin, từ đó tôi sẽ nêu giải pháp.

Trước hết, cần đặt vấn đề: Khi nào cần có khung thử nghiệm? Đó là khi các quy định của pháp luật chưa rõ, chưa cụ thể đối với vấn đề mà chúng ta muốn thử nghiệm.

Tôi xin đơn cử ví dụ về UAV, tức thiết bị bay không người lái. Đây là lĩnh vực rất mới, hiện chưa được quy định đầy đủ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, khi muốn triển khai thử nghiệm UAV, chúng ta cần có một khung pháp lý thử nghiệm.

Trong khung pháp lý này, trước hết phải xác định nơi thử nghiệm. Ví dụ, tỉnh Tây Ninh đang xây dựng đề án, trong đó có một khu vực dành cho thử nghiệm hoạt động bay. Tiếp đó là thời gian thử nghiệm, chẳng hạn từ 1-2 năm; doanh nghiệp tham gia thử nghiệm, tức đơn vị sản xuất UAV; và lĩnh vực thử nghiệm, chẳng hạn vận tải. Tất cả những nội dung này phải được cụ thể hóa trong khung thử nghiệm chính sách.

Câu hỏi của đại biểu là: Mặc dù đã có khung pháp lý chung, tại sao trong các bộ luật hoặc văn bản pháp luật khác nhau lại có những quy định khác nhau? Theo tôi, một phần nguyên nhân là do tính đa dạng của lĩnh vực này.

Tôi xin đơn cử trường hợp thử nghiệm UAV. Việc này không phải chỉ một mình Bộ KH&CN có thể thực hiện, mà còn liên quan đến nhiều bộ, ngành. Vấn đề vùng bay liên quan đến Bộ Quốc phòng; vấn đề an toàn bay, an ninh bay liên quan đến Bộ Công an; còn nếu UAV được sử dụng để vận chuyển hàng hóa, chẳng hạn bưu phẩm, thì phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bưu chính thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ KH&CN.

Như vậy, để xây dựng được một khung chính sách, cần có sự tham gia đồng bộ của nhiều bộ, ngành và cơ quan liên quan.

Một ví dụ khác là xe không người lái. Trước đây, phương tiện giao thông vận hành phải có tài xế, nhưng hiện nay đã xuất hiện xe không người lái. Một trong những câu hỏi đặt ra là nếu phương tiện xảy ra tai nạn thì ai chịu trách nhiệm? Trách nhiệm thuộc về phương tiện, tác giả hay đơn vị sản xuất phương tiện đó? Tất cả những vấn đề này phải được quy định trong khung pháp lý. Đồng thời, nếu người dân tham gia thử nghiệm và gặp rủi ro thì quyền lợi của họ được bảo đảm như thế nào?

Để giải quyết đồng bộ những vấn đề này, trước hết, Bộ KH&CN đã xây dựng khung pháp lý trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời ban hành nghị định hướng dẫn thực hiện. Nếu những nội dung này chưa rõ ràng, chưa cụ thể, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đơn vị có nhu cầu xây dựng khung pháp lý thử nghiệm để hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp triển khai.

Tuy nhiên, tôi cũng đánh giá đây là một khâu đột phá nhưng rất khó, rất mới trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Về AI đối với học sinh, hiện nay chúng ta có thể tiếp cận rất nhiều thông tin liên quan đến vấn đề này. Quá lạm dụng AI cũng là vấn đề nhức nhối.

Với vai trò quản lý nhà nước, Bộ KH&CN hiện đã tiến hành phân loại mức độ rủi ro của AI, gồm rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp; đồng thời đưa ra các cơ chế nhằm bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng AI.

Tuy nhiên, nếu hỏi quan điểm cá nhân của tôi, không phải trên cương vị Bộ trưởng, thì tôi thấy rằng gần đây, một số nước tiên tiến đã bắt đầu hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng AI, nhất là học sinh ở các cấp học thấp. Tôi đồng tình với cách tiếp cận này. Chúng ta cũng nên xem xét việc hạn chế sử dụng AI, đặc biệt ở bậc học thấp. Khi các em đã trưởng thành, có nhận thức đầy đủ hơn, việc phát huy khả năng sử dụng AI để đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin là rất tốt. Tuy nhiên, đối với trẻ nhỏ, chúng ta cần cân nhắc kỹ vấn đề này.

Đối với câu hỏi của đại biểu về 400.000 điện thoại thông minh, thiết bị mà tôi đã đề cập trước đó, Bộ KH&CN đã triển khai chương trình này, tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, chúng tôi gặp một số khó khăn.

Khó khăn thứ nhất là hiện nay phần lớn công việc do doanh nghiệp thực hiện. Chúng tôi mong muốn trong thời gian tới sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ để có sự tham gia của chính quyền địa phương. Hơn ai hết, chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã ở vùng sâu, vùng xa, nắm rõ từng hộ khẩu, từng nhân khẩu có hoàn cảnh khó khăn. Qua đó, việc trao tặng điện thoại sẽ đúng đối tượng, tránh trùng lặp và nâng cao hiệu quả thực hiện. Nếu chỉ giao cho các doanh nghiệp viễn thông thực hiện thì chưa chắc đã bảo đảm thiết bị được chuyển đến đúng người có nhu cầu.

Về con số 400.000 thiết bị, cơ bản, chúng tôi đã triển khai thực hiện. Tuy nhiên, con số này đang còn rất nhỏ, bởi nhu cầu thực tế lớn hơn rất nhiều. Trước đây, Thủ tướng Chính phủ cũng có chương trình mang tên "Sóng và máy tính cho em" để trang bị máy tính bảng iPad cho học sinh, và chúng tôi cũng đã đồng hành cùng chương trình này.

Có thể nói, đối với chương trình trang bị thiết bị đầu cuối, Bộ đã triển khai và cơ bản đáp ứng yêu cầu của Chính phủ, nhưng số lượng thiết bị được hỗ trợ vẫn còn rất khiêm tốn. Chúng tôi mong muốn trong thời gian tới, khi tham mưu Thủ tướng Chính phủ, sẽ huy động sự đồng hành của chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, cấp thôn ở vùng sâu, vùng xa đồng hành cùng doanh nghiệp để triển khai hiệu quả chương trình này.

Đối với câu hỏi của đại biểu liên quan đến vấn đề AI và rủi ro, tôi đã đề cập, đó là Bộ đã xây dựng khung đánh giá, phân loại ba mức độ rủi ro của AI. Tôi tập trung làm rõ ý thứ hai, liên quan đến tình trạng giả mạo chữ ký, sử dụng AI để giải bài tập...

Đối với các hành vi sử dụng công nghệ deepfake, tức giả mạo khuôn mặt, giọng nói con người và các hành vi tương tự, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) và nghị định hướng dẫn thi hành đã có những quy định cụ thể.

Theo đó, có ba nhóm đối tượng liên quan: Thứ nhất là nhà phát triển, tức đơn vị tạo ra các nền tảng AI. Thứ hai là tổ chức triển khai, tức đơn vị đưa nền tảng AI vào Việt Nam hoặc trực tiếp tổ chức triển khai. Thứ ba là đối tượng sử dụng.

Ba nhóm đối tượng này có mối quan hệ hữu cơ với nhau và phải cùng nhau làm.

Một yêu cầu bắt buộc hiện nay là các nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn. Nếu không thực hiện việc gắn nhãn theo quy định thì sẽ bị coi là vi phạm pháp luật Việt Nam.

Tuy nhiên, điều tôi muốn nhấn mạnh sâu hơn ở đây là AI có thể tạo ra hoặc làm giả khuôn mặt, giọng nói, nhưng không thể thay thế được tình cảm, trí tuệ và nhân cách của con người.

Vì vậy, đối với vấn đề học sinh bị lừa đảo mà đại biểu đề cập, tôi cho rằng nếu cha mẹ dành nhiều thời gian hơn cho con cái, quan tâm và trò chuyện với con nhiều hơn thì AI sẽ rất khó lợi dụng để lừa đảo các em.

Đó cũng là một khía cạnh tích cực mà chúng ta có thể nhìn nhận từ vấn đề này. Tuy nhiên, trước những mặt trái của AI, tôi mong muốn các mối quan hệ tình cảm trong gia đình ngày càng gắn bó, các thành viên chia sẻ với nhau nhiều hơn. Đây cũng là cách giúp con em chúng ta có khả năng tự bảo vệ mình trước những tác động của AI.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn): Thực hiện Nghị quyết số 52 của Bộ Chính trị, Quốc hội đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó có cơ chế cho phép doanh nghiệp trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy số doanh nghiệp trích lập quỹ còn rất ít. Năm 2025 chỉ có 12,7 nghìn tỷ đồng và chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là các địa bàn miền núi, biên giới có năng lực tài chính hạn chế thì rất khó trích lập và sử dụng ứng dụng khoa học công nghệ.

Xin hỏi Bộ trưởng, đâu là điểm nghẽn căn bản khiến các chính sách khuyến khích đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa thực sự đi vào khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa? Bộ trưởng có giải pháp gì, đặc biệt là cơ chế hỗ trợ trực tiếp phù hợp với đặc thù địa bàn khó khăn để doanh nghiệp có thể tiếp cận, ứng dụng đổi mới khoa học công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, thay vì chủ yếu được hưởng chính sách khi đã có lợi nhuận và nguồn lực tài chính?

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn (Phú Thọ): Với doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa, khách hàng đầu tiên quyết định sống còn và khách hàng đó thường là các cơ quan nhà nước. Có hợp đồng với nhà nước thì doanh nghiệp mới có uy tín để bán ra thị trường và đầu tư cải tiến sản phẩm. Nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa bị loại ngay từ hồ sơ dự thầu vì tiêu chí kinh nghiệm, doanh thu,... Ngoài ra, các cơ quan quản lý nhà nước vẫn còn e ngại khi chọn những sản phẩm nội địa.

Đề nghị Bộ trưởng cho biết, năm 2026 doanh nghiệp nhỏ và vừa công nghệ trong nước trúng bao nhiêu phần trăm giá trị các gói thầu công nghệ thông tin sau khu vực công? Bộ có đề xuất cơ chế ưu tiên gì cho doanh nghiệp nhỏ và vừa kèm theo xác định rõ trách nhiệm cho người quyết định? Nếu có cơ chế ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì khi nào trình Chính phủ?

Đại biểu Bùi Xuân Hải (Hải Phòng): Tôi xin hỏi Bộ trưởng một câu hỏi về thủ tục hành chính trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Hiện nay, theo hai Quyết định số 1908 và 3110 của Bộ KH&CN, đang có tới 207 thủ tục hành chính về khoa học công nghệ và sở hữu trí tuệ. Trong thực tế, rất nhiều nhà khoa học phàn nàn rất nhiều năm nay về các thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp, đặc biệt liên quan đến thủ tục thanh quyết toán về tài chính khi thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Điều này làm giảm cơ hội để nghiên cứu và nản lòng của các nhà khoa học. Trong khi đó, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ yêu cầu phải đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính về vấn đề này. Xin hỏi Bộ trưởng sẽ có giải pháp gì để giảm bớt các thủ tục hành chính, đặc biệt là về vấn đề thanh quyết toán thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ trong thời gian tới để tạo điều kiện phát triển khoa học công nghệ?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Tôi xin trả lời đại biểu Nguyễn Đặng Ân về vấn đề quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp. Đại biểu đặt vấn đề này trong bối cảnh làm thế nào đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vào phát triển, đặc biệt là doanh nghiệp, là một câu hỏi rất trọng tâm. Tại sao doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, lại không hoặc không muốn trích lập quỹ đó mặc dù pháp luật cho phép. Nếu trả lời được câu hỏi một cách tường minh thì sẽ có thể có được những giải pháp thấu đáo.

Thứ nhất là nguyên nhân. Một là doanh nghiệp không muốn làm, không có nhu cầu. Thứ hai là doanh nghiệp không dám làm bởi cho rằng thủ tục trích lập quỹ phức tạp, rồi đối diện với rủi ro… Nguyên nhân thứ ba là họ nói toàn bộ vốn liếng thu nhập của doanh nghiệp là vừa và nhỏ, không đủ, có trích lập cũng không đáng kể, không đủ để đổi mới công nghệ. Rất nhiều những nguyên nhân khác nữa.

Khi đặt ra những câu hỏi như vậy thì mình mới hiểu được để tìm giải pháp. Bây giờ phải rà soát lại, Bộ KH&CN sẽ phải phối hợp với Bộ Tài chính rà soát lại xem rằng cơ chế trích 20% trong 5 năm đã ổn định về pháp lý hay có tính chất bảo vệ doanh nghiệp hay chưa, có rủi ro gì cho doanh nghiệp không, có khuyến khích được doanh nghiệp trích lập để đầu tư lại về khoa học, công nghệ hay không? Phải trả lời rất tường minh.

Thứ hai, với những doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa đủ vốn, tức là nguồn thu của họ rất hạn chế và họ cũng muốn đổi mới công nghệ nhưng có trích lập cũng vẫn không đủ, thì có cơ chế gì? Tôi trở lại câu chuyện quỹ Natif – Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, nếu các doanh nghiệp đó, mặc dù có nhu cầu nhưng không có đủ nguồn lực, thì Bộ có thể đồng hành thông qua chương trình của quỹ Natif. Bằng cách nào? Thứ nhất, chúng tôi có thể hỗ trợ cho vay của ngân hàng, đứng ra bảo lãnh và trả lãi suất vay. Như vậy, cùng với dòng vốn họ đã tích lũy được từ quỹ 20%, và vốn vay từ bảo đảm ngân hàng, họ có thêm nguồn lực tài chính dồi dào hơn.

Thứ hai là vấn đề là chuyên gia tham mưu, tư vấn về công nghệ. Việc này Bộ KH&CN cũng làm, để giúp doanh nghiệp nhận diện được vấn đề, điểm thắt cần đưa khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào để nâng cao năng suất, nâng cao chất lượng. Và đồng hành cùng doanh nghiệp về nguồn vốn.

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn nói về khách hàng đầu tiên. Đây là một chính sách rất nhiều quốc gia đã sử dụng và phát triển thành công. Ví dụ như chính sách về xe điện, có quốc gia họ phát triển chính sách xe bus điện như thế này: Chính phủ của họ ban hành chính sách từ năm 2010 đến năm 2020, là toàn bộ hệ thống xe bus phải là xe điện. Thứ hai địa phương thì làm gì? Họ nói rằng nếu doanh nghiệp sản xuất xe bus điện thì sẽ hỗ trợ đất để làm nhà xưởng, vốn để mở nhà máy, và đặc biệt sẽ mua, tức là công ty xe bus vận hành sẽ mua những lô xe điện đầu tiên. Như vậy các công ty sản xuất xe bus có động cơ, động lực để làm, bởi vì họ được bao tiêu những lô sản phẩm đầu tiên và họ được tài trợ từ nhà nước để liên tục đổi mới công nghệ. Đây là một bài học rất quan trọng.

Đại biểu hỏi có bao nhiêu tỉ lệ phần trăm gói thầu công nghệ thông tin có sự tham gia doanh nghiệp vừa và nhỏ? Tôi chưa có số liệu này. Nhưng vấn đề ở đây là sự tham gia của doanh nghiệp vừa và nhỏ đối với các dự án trong lĩnh vực quốc gia. Tôi nghĩ đại biểu đặt vấn đề cao hơn rằng Bộ KH&CN có chính sách gì để hỗ trợ các doanh nghiệp đó. Tham gia vào các dự án thì cũng phải tuân thủ quy định của pháp luật, không thể vượt hơn pháp luật được, ví dụ luật đấu thầu, rồi luật mua sắm tài sản công, bắt buộc phải tuân theo. Nhưng cũng có những cơ chế thí điểm, thử nghiệm. Doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu tham gia vào lĩnh vực, đặc biệt là công nghệ chiến lược, chắc chắn sẽ được hưởng một số chính sách ưu đãi rất đặc biệt. Khi thiết kế Luật Khoa học công nghệ cao sửa đổi, chúng tôi dành ra nguyên chương để nói về vấn đề doanh nghiệp công nghệ chiến lược. Ví dụ thử nghiệm sẽ được miên chi phí, rồi được miễn thuế nhập khẩu các thiết bị về và đặc biệt là có cơ chế để mua lô sản phẩm số không. Trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ KH&CN, chúng tôi có thể hỗ trợ được.

Tôi cũng rất mong các doanh nghiệp công nghệ tham gia vào nghiên cứu, sản xuất và phát triển các công nghệ chiến lược. Các công nghệ chiến lược này có thể là những công nghệ nền tảng lâu dài hướng đến sự tự chủ công nghệ của quốc gia, nhưng cũng có thể là nhóm các công nghệ có thể triển khai ngay và ứng dụng cho lĩnh vực sản xuất, nâng cao chất lượng sản xuất, nâng cao đóng góp vào GDP của đất nước.

Về câu hỏi của đại biểu Bùi Xuân Hải liên quan đến thủ tục hành chính trong khoa học công nghệ. Tôi xin minh họa qua một ví dụ để thấy cách Bộ KH&CN triển khai đối với nhóm công nghệ chiến lược. Hiện nay, trong Luật Khoa học và Công nghệ có quy định về khoán chi: Khoán chi từng phần và khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Khoán chi từng phần là sản phẩm chúng ta làm theo nhiều giai đoạn và hoàn thành đến giai đoạn nào sẽ được thanh toán đến đó. Còn khoán chi đến sản phẩm cuối cùng có nghĩa là làm xong toàn bộ thì mới thanh toán, tức là hết một lần. Khoán chi đến sản phẩm cuối cùng trong Luật Khoa học và Công nghệ cũ cũng có một yêu cầu tương đối cao; chúng tôi đã đưa vào nghị quyết trình Chính phủ ban hành để giải quyết khó khăn đó. Cụ thể, đơn vị, tổ chức khoa học công nghệ muốn được khoán chi đến sản phẩm cuối cùng thì phải tham gia chủ trì một đề tài nhiệm vụ cấp nhà nước. Khi đưa vào các doanh nghiệp, có nhiều doanh nghiệp thực tế chưa làm nhiệm vụ cấp nhà nước nào. Chúng tôi đã sửa.

Tôi nói rõ hơn về cách để đặt khoán chi. Khi thiết kế chương trình công nghệ chiến lược, chúng tôi đưa ra các mốc do cơ quan chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ đó xác định. Ví dụ đề tài có bốn mốc: Mốc một là nghiên cứu chế tạo ra phiên bản thử nghiệm (prototype). Mốc thứ hai là đưa vào là test. Mốc thứ ba là đánh giá chất lượng. Mốc thứ tư là thương mại hóa. Hội đồng thẩm định – hội đồng khoa học sẽ thẩm định và quyết định rằng đề tài đã có bốn mốc. Và việc lập dự toán đi theo từng mốc đó. Dự toán thứ nhất theo mốc tạo ra sản phẩm prototype đầu tiên cần 100 đồng, 100 đồng đó chi như thế này, con người thế này, thiết bị thế này, cộng ra như thế này. Khi hội đồng thẩm định mốc đầu tiên và đánh giá là đã đạt thì toàn bộ quy trình thanh toán, vì khoán, sẽ giải ngân cho nhà khoa học mà không cần bất cứ chứng từ, giấy tờ nào cả. Đây là một ví dụ cho thấy là trong thời gian vừa qua, Bộ KH&CN đã nỗ lực rất lớn đưa được những ý tưởng mới tiệm cận với cách quản lý đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ trên thế giới vào luật pháp, quy định của Việt Nam. Cũng báo cáo thêm với Quốc hội là quy trình thẩm định một nhiệm vụ khoa học công nghệ bây giờ rút ngắn rất nhiều. Từ lúc đề xuất nhiệm vụ cho đến lúc phê duyệt chỉ có 90 ngày. Đúng 90 ngày là xong. Đây là một bước tiến đột phá và nếu so sánh với một số quốc gia, chúng ta thậm chí nhanh hơn. 

Đại biểu Chu Lương Trí (Quảng Ninh) tranh luận: Tôi xin có ý kiến phản biện với Bộ trưởng về danh mục 10 công nghệ chiến lược mà Bộ trưởng đã báo cáo với Quốc hội trong đầu phiên giải trình.

Tôi hiểu rằng, đây là các công nghệ chiến lược mà chúng ta muốn chiếm lĩnh trong thời gian tới, trong đó tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, AI, lượng tử, y sinh tiên tiến… Tôi cũng nhận thấy rằng, đây là những lĩnh vực rất khó, có tỉ lệ rủi ro rất lớn trong đầu tư và đặc biệt có sự cạnh tranh khốc liệt giữa các cường quốc về khoa học công nghệ.

Ở một thực tế khác, theo Cục Thống kê, trong quý III năm 2026, Việt Nam có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi không học tập, không đào tạo và không có việc làm.

Đồng thời, trong 9 tháng đầu năm nay, các doanh nghiệp mới đăng ký hoạt động chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực về dịch vụ, chiếm khoảng 75%; trong khi các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, công nghiệp, nông lâm ngư nghiệp là những lĩnh vực cần phải có năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 1/4. Các con số này cho thấy nền tảng về khoa học công nghệ của chúng ta còn ở mức rất khiêm tốn so với các cường quốc công nghệ khác.

Từ những vấn đề đó, tôi rất mong Bộ KH&CN cân nhắc, bên cạnh việc tập trung phát triển các nhóm công nghệ cao là các công nghệ chiến lược, Bộ cũng nên có định hướng, chiến lược để Việt Nam có thể chuẩn bị nhân lực, tài lực, từ đó làm chủ các lĩnh vực công nghệ rất cơ bản nhưng có sự quan trọng thiết yếu tới đời sống, có khả năng đóng góp rõ ràng về sự phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian ngắn trước mắt, ví dụ như công nghệ thu hoạch, chế biến và bảo quản nông sản, công nghệ thực phẩm, công nghệ nuôi biển, công nghệ dược phẩm và thực phẩm chức năng, cũng như các công nghệ sản xuất, chế biến, chế tạo khác.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long): Báo cáo của Bộ KH&CN có thừa nhận hiện nay, hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm còn phân tán, khai thác dùng chung chưa đầy đủ. Nhiều cơ sở giáo dục đại học có đội ngũ và phòng thí nghiệm tốt, nhưng hoạt động khoa học công nghệ chưa tương xứng. Một số địa phương còn thiếu chủ động liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học.

Xin hỏi Bộ trưởng, Bộ có giải pháp gì để khắc phục tình trạng đầu tư phòng thí nghiệm nhưng chưa khai thác hết công suất, thiết bị nghiên cứu bị phân tán, thiếu liên kết? Có cơ chế nào để các viện, trường chia sẻ hạ tầng và hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp cùng khai thác một cách có hiệu quả để đáp ứng nhu cầu của địa phương và doanh nghiệp hiện nay?

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng): Theo Báo cáo số 324 của Bộ KH&CN, đến nay Việt Nam đã xây dựng được hơn 14.600 tiêu chuẩn quốc gia, trong đó có khoảng 65% hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng của nước ta.

Xin hỏi Bộ trưởng, Bộ có những giải pháp và lộ trình cụ thể nào để tiếp tục nâng cao tỉ lệ hài hòa của tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn khu vực; đồng thời ưu tiên xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển, thương mại hóa sản phẩm và tham gia thị trường quốc tế?

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Hà Nội): Trong phát triển công nghệ, từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm có thể đưa ra thị trường là một khoảng cách rất khó vượt qua, thường được gọi là "thung lũng chết", đặc biệt ở giai đoạn kiểm chứng, hoàn thiện thử nghiệm công nghệ trước khi thương mại hóa, tương ứng với mức độ sẵn sàng công nghệ từ cấp độ 4 đến cấp độ 7.

Điều 15 Nghị định số 265 của Chính phủ đã quy định ưu đãi thuế đối với các khoản chi nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện công nghệ; khoản 3 giao Bộ Tài chính phối hợp với Bộ KH&CN hướng dẫn thực hiện. Tôi cho rằng, việc xác định phạm vi, điều kiện áp dụng ưu đãi, nhất là đối với các nghiên cứu còn nhiều rủi ro, chưa tạo ra sản phẩm thương mại, cần được hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp thuận lợi triển khai.

Tôi xin hỏi Bộ trưởng, Bộ có giải pháp cụ thể nào để khắc phục khoảng trống tài chính nêu trên? Việc phối hợp với Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 265 đã được triển khai đến đâu và có kết quả cụ thể như thế nào?

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) tranh luận: Tôi vừa đặt câu hỏi liên quan đến việc hoàn thiện thể chế về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Quy định tại Điều 21 Khoản 6 của Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã quy định rất rõ: Căn cứ vào yêu cầu quản lý thực tiễn của từng ngành, lĩnh vực, Chính phủ được ban hành văn bản quy định chi tiết Khoản 3 điều này và các nội dung cần thiết để xử lý các vấn đề phát sinh khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, vấn đề quan trọng nhất là cho phép thực hiện những cơ chế mà pháp luật hiện hành chưa có quy định. Vì vậy, cần kiểm soát chặt chẽ thẩm quyền của cơ quan được phép cho doanh nghiệp, cá nhân thực hiện những nội dung này.

Tuy nhiên, qua đối chiếu với các quy định về thử nghiệm có kiểm soát trong các dự án luật, nghị quyết đang trình Quốc hội tại kỳ họp này, chúng tôi thấy có ít nhất là 6 văn bản cùng quy định về cơ chế này và nội dung, nội hàm thì không có giá trị gia tăng nhiều so với Luật Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Chẳng hạn như Luật Khoa học Công nghệ thì giao cho Chính phủ quy định các nội dung khác với luật. Thế nhưng những văn bản khác lại giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh, hoặc có văn bản lại giao cho Chính phủ quy định tiếp mà không biết là cơ quan nào. Điều chúng tôi quan tâm là cần xây dựng một khung thể chế thống nhất cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Chúng tôi hiểu rằng mỗi ngành, lĩnh vực có những yêu cầu đặc thù riêng, nhưng không thể để mỗi luật, mỗi nghị quyết lại có quy định về thử nghiệm có kiểm soát như hiện nay.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Tôi xin trả lời ý kiến tranh luận của đại biểu Chu Lương Trí ở Quảng Ninh. Đại biểu nêu vấn đề nên chăng chỉ tập trung vào các công nghệ chiến lược mũi nhọn – những công nghệ rất khó và có mức độ cạnh tranh cao hay bên cạnh đó phải tiếp tục ưu tiên cho những lĩnh vực công nghệ có thể triển khai ứng dụng ngay.

Tôi thống nhất với nội dung này, tức là chúng ta phải đi song song với nhau. Một hướng là làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, nền tảng lâu dài, nhưng việc này đòi hỏi thời gian rất lâu, dài hơi. Nhưng cũng có những lĩnh vực như liên quan đến nông nghiệp, ví dụ vậy, hay ngay cả lĩnh vực dệt may. Trong lĩnh vực dệt may cũng thế, sự tham gia của chúng ta phần nhiều dừng lại ở khâu nhân công thôi, còn các nguyên liệu, vật liệu, vải thì mức độ làm chủ còn rất hạn chế. Bộ KH&CN xin tiếp thu ý kiến của đại biểu và tôi khẳng định lại đây cũng là cách mà Bộ đang tiến hành.

Thứ hai là ý kiến của đại biểu Yến Nhi về việc sử dụng nguồn lực chung. Tôi dành thời gian dài hơn một chút để trả lời câu hỏi này bởi nó rất quan trọng đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, liên quan đến vấn đề hạ tầng khoa học và công nghệ.

Thứ nhất, doanh nghiệp có cần hạ tầng không? Xin thưa là có. Tôi làm việc với một doanh nghiệp bán dẫn, khi họ vào Việt Nam thì họ chỉ tham gia vào một mắt xích trong tổng chuỗi của ngành công nghiệp bán dẫn. Để làm được công việc đó, quy mô đầu tư của họ cũng không phải lớn, cho nên họ cần những hạ tầng thiết bị dùng chung, đơn cử như phòng sạch. Họ hỏi tôi rằng Chính phủ Việt Nam có hỗ trợ để xây dựng các trung tâm dùng chung không? Nếu có, họ sẵn sàng bỏ tiền ra thuê để làm, vận hành, qua đó bớt đi phần đầu tư ban đầu rất lớn, mà trung tâm dùng chung đó lại có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau. Như vậy, doanh nghiệp có nhu cầu.

Thứ hai là trường đại học. Tôi từng làm trong lĩnh vực giáo dục đại học, khi làm thuyết minh các nhiệm vụ về phòng thí nghiệm lúc nào tôi cũng thấy là "sẽ ưu tiên dùng chung", nhưng thực tế triển khai rất hạn chế. Tại sao vậy? Bởi vì đây là mô hình để quản trị các phòng thí nghiệm. Khi đưa một đơn vị khác đến dùng tài sản công, muốn cho thuê thì phải làm đề án và có căn cứ pháp lý đầy đủ. Còn nếu cho dùng miễn phí thì nơi chủ trì phòng thí nghiệm lại phải bỏ kinh phí ra để vận hành, mua nguyên vật liệu, thiết bị, sửa chữa hư hỏng... Đây là một vướng mắc.

Vì vậy, cách đầu tư phòng thí nghiệm phải thay đổi về mặt bản chất. Trong thông tư mới nhất dự định ký trong tuần này hoặc tuần sau, chúng tôi thay đổi cơ bản cách thức đầu tư phòng thí nghiệm như sau:

Phòng thí nghiệm phải xuất phát từ nhà khoa, tức là một nhà khoa học ở trong nước hay nước ngoài cần phát triển một hướng nghiên cứu mới thì họ đề xuất phòng thí nghiệm và phòng thí nghiệm đó phải gắn với một dự án, ví dụ như dự án công nghệ chiến lược, có con người, có dự án nghiên cứu được hội đồng khoa học công nghệ thẩm định thì lúc đó mới đầu tư.

Thứ hai là đầu tư theo lộ trình. Không phải chúng ta bỏ ra 50 tỷ đồng mua thiết bị gắn vào rồi để đó, mà dự án phát triển đến đâu thì đầu tư đến đó, khi mở rộng ra thì tiếp tục đầu tư.

Thứ ba, đầu tư trọn một vòng đời của dự án phòng thí nghiệm. Nghĩa là, phòng thí nghiệm đó khi đề xuất lên phải tính toán được bộ máy, con người là bao nhiêu; trong vòng 5 năm thì nguồn thu từ các dự án cấp Nhà nước, từ doanh nghiệp là bao nhiêu... phải có dự toán rõ ràng.

Cuối cùng, phải có sự chia sẻ, phối hợp giữa Viện – Trường với Doanh nghiệp. Ai là người vận hành, đóng góp như thế nào, cơ chế phải rất rõ ràng. Những đề án như vậy trình lên thì Bộ KH&CN mới phê duyệt.

Đại biểu Tú Anh quan tâm đến câu chuyện tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng. Công nghệ chiến lược hay công nghệ khác đều phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn, chính điều này mới giúp chúng ta tiệm cận trình độ quốc tế, đặc biệt là các tiêu chuẩn quốc tế.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã có chương trình xây dựng dự kiến hơn 3.000 tiêu chuẩn quốc gia về công nghệ chiến lược, trong đó có hơn một nửa là tương đương hoặc lấy từ tiêu chuẩn quốc tế. Đây là một thách thức rất lớn cho vấn đề tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia trong giai đoạn tới.

Giải pháp đưa ra phải rất đồng bộ. Thứ nhất đối với các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc tế thì phải hợp tác. Vừa qua tôi có tiếp đoàn của Ủy ban Khoa học và Công nghệ châu Âu, họ rất muốn hợp tác với mình, đơn cử như xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn đường sắt. Họ cũng muốn mình tham khảo tiêu chuẩn của họ để xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn đường sắt Việt Nam theo tiêu chuẩn, quy chuẩn châu Âu. Như vậy, hợp tác quốc tế là giải pháp rất quan trọng.

Thứ hai vấn đề chuyển đổi số và dữ liệu, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã có kế hoạch xây dựng, phát triển để đưa chuyển đổi số và dữ liệu vào xây dựng các quy chuẩn, tiêu chuẩn.

Thứ ba là sự phối hợp giữa Bộ KH&CN và các bộ với nhau, không phải tất cả tiêu chuẩn, quy chuẩn đều thuộc phạm vi của Bộ KH&CN mà phải có sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành khác nhau.

Về ý kiến của đại biểu Nhị Hà nói về "thung lũng chết" và hướng dẫn cụ thể với Bộ Tài chinh, tôi đã đề cập trong phạm vi trách nhiệm của Bộ KH&CN. Đối với Bộ Tài chính, chúng tôi sẽ tiếp tục phối hợp và có văn bản trao đổi lại với đại biểu.

Nhận định về "thung lũng chết" là điều mà tất cả các lý thuyết về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đều chỉ ra rằng vượt qua là rất khó khăn.

Tôi xin trở lại bài toán vỏ sầu riêng. Đốt vỏ sầu riêng, công nghệ xử lý, chiết xuất hoạt chất từ vỏ sầu riêng chúng ta nắm được, nhưng để đưa vào thực tế thì phải xây được nhà máy, phải có thị trường, giá cả phù hợp để người trồng sầu riêng đồng ý thu gom vỏ sầu riêng để chế biến. Từ công nghệ ra được sản phẩm thương mại từ vỏ sầu riêng là cả một quá trình, đầu tư nhà máy, mở rộng quy mô, làm tiếp thị... Khâu này cần nhiều vốn nhất. Quỹ đầu tư mạo hiểm cực kỳ quan trọng để làm vốn cho giai đoạn này. Tôi nhấn mạnh ở đây là ưu đãi thuế, rủi ro trong bước này rất cao nên cần đầu tư mà mang tính chất đầu tư mạo hiểm. Hiện nay, mình chưa có nhiều quỹ như vậy.

Cuối cùng, ý kiến của đại biểu Phương Thủy (Hà Nội) về cơ chế thử cũng như sự phức tạp, chồng chéo giữa các dự án luật và quy định pháp luật hiện hành. Tôi cho rằng bộ luật đầu tiên đề cập đến cơ chế thử nghiệm phải là Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo – đây phải là luật gốc, từ đó mới cụ thể hóa ra từng lĩnh vực. Vì tôi cũng chưa đọc hết tất cả các tài liệu pháp luật quy định về cơ chế thử nghiệm ở các ngành khác, nên xin tiếp thu ý kiến này. Tôi sẽ cho rà soát lại và có ý kiến giải trình bằng văn bản gửi đại biểu về nội dung này.

Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM): Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu huy động 60% nguồn lực xã hội trong nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên trong thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ có sản phẩm tiềm năng đã đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, thậm chí đã có bằng độc quyền sáng chế nhưng chưa tạo ra doanh thu nên rất khó tiếp cận để được Nhà nước bố trí đối ứng vốn. Ví dụ một dự án có tổng kinh phí 5 tỷ đồng, Nhà nước hỗ trợ 2 tỷ, doanh nghiệp phải đối ứng 3 tỷ. Với doanh nghiệp khởi nghiệp, đây là một áp lực rất lớn, nhất là khi tài sản chủ yếu là phần mềm, sáng chế và bí quyết công nghệ chứ không phải là tài sản có thể dễ dàng chuyển thành tiền. Hiện nay các cơ quan quản lý nhà nước cũng rất lúng túng trong việc công nhận phần đóng góp đối ứng không chỉ bằng tiền mà cả nhân lực, thiết bị, tài sản trí tuệ và các chi phí nghiên cứu hợp lý đã phát sinh. Xin hỏi Bộ trưởng có giải pháp gì để giải quyết vấn đề trên?

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ): Nghiên cứu và phát triển đóng vai trò cốt lõi trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Tuy nhiên, theo các báo cáo gửi đại biểu Quốc hội tại kỳ họp lần này, tổng chi nghiên cứu và phát triển năm 2023 đạt 42.784,071 tỷ đồng, tương đương 0,41% GDP, thấp hơn mức 0,53% GDP năm 2019. Năm 2024, 2025, 2026 chưa có số liệu. Mục tiêu của Nghị quyết số 57 đến năm 2030 chi cho nghiên cứu và phát triển phải đạt 2% GDP. Xin Bộ trưởng cho biết chi cho nghiên cứu và phát triển đến năm 2024, 2025, 2026 là bao nhiêu? Và giải pháp để bố trí đủ 2% và tiêu được cho nghiên cứu và phát triển theo yêu cầu của Nghị quyết 57.

Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi): Trong thời đại công nghệ số, người dân ngày càng dựa vào các hệ thống số để giao dịch tiền bạc, học tập, khám chữa bệnh và lưu giữ thông tin riêng tư. Càng nhiều hoạt động thiết yếu được đưa lên mạng, năng lực bảo vệ người dân càng phải được kiểm chứng trong thực tế. Được biết Bộ đã triển khai nhiều giải pháp bảo đảm an toàn trên môi trường số. Đề nghị Bộ trưởng chia sẻ rõ hơn về những việc chuẩn bị, diễn tập và kiểm chứng các phương án ứng phó trước nguy cơ giả mạo danh tính, đánh cắp, sửa đổi dữ liệu hoặc hacker tấn công làm tê liệt hệ thống. Đồng thời cho biết mức độ sẵn sàng bảo vệ người dân và duy trì các dịch vụ thiết yếu nếu sự cố xảy ra. Qua kiểm chứng, những khâu nào còn yếu, trách nhiệm khắc phục thuộc về cơ quan nào và thời hạn hoàn thành là khi nào? Tôi cho rằng người dân cần biết mình được bảo vệ như thế nào khi đặt niềm tin vào môi trường số.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Câu hỏi của đại biểu Thúy tuy được dẫn ra từ một ví dụ cụ thể, nhưng thực chất, bản chất vấn đề ở đây liên quan đến việc thẩm định giá trị của công nghệ.

Trong phiên sáng nay, tôi đã trao đổi về vấn đề này. Chẳng hạn, khi một công nghệ được tạo ra, câu hỏi đặt ra là giá trị của công nghệ đó bao nhiêu? Như đại biểu Thúy nêu, giả sử một phần mềm được thẩm định có giá trị 2 tỷ đồng thì Nhà nước sẽ bổ sung 3 tỷ đồng để có tổng cộng 5 tỷ đồng đối ứng triển khai.

Hiện nay, khâu thẩm định giá trị công nghệ vẫn còn rất lúng túng. Tôi phải khẳng định thực tế này. Mặc dù Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã giao quyền thẩm định cho tổ chức chủ trì thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, đồng thời quy định tác giả, tức người tạo ra công nghệ, cũng được hưởng phần lợi ích đáng kể, tối thiểu 30%, nhưng quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn.

Theo tôi, có một số nguyên nhân chính:

Thứ nhất, giá trị vô hình của công nghệ rất khó xác định. Tôi lấy ví dự như có những phần mềm chỉ gồm khoảng 100 dòng lệnh (code), nhưng giá trị mà phần mềm tạo ra có thể lên tới 1 tỷ đồng. Ngược lại, có những phần mềm được viết với hàng nghìn dòng code nhưng giá trị tạo ra đôi khi chỉ là 100 đồng. Như vậy, ý tưởng sáng tạo và tính sáng tạo trong các sản phẩm công nghệ là những yếu tố rất khó định giá.

Mặc dù việc thẩm định đã được giao cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền, trong đó có đơn vị chủ trì đủ chức năng thực hiện, nhưng tiến độ vẫn còn chậm, chậm này có mấy khó khăn như sau:

Thứ nhất, một số công nghệ được đưa ra thẩm định khi chưa đạt đến độ chín nhất định.

Thứ hai, cơ sở dữ liệu dùng chung để xác định các sản phẩm tương tự còn rất hạn chế.

Thứ ba, và theo tôi đây là vấn đề quan trọng nhất, là vấn đề thực thi. Người đứng đầu các tổ chức còn e ngại, sợ trách nhiệm. Bởi nếu việc thẩm định không chính xác, chẳng hạn một sản phẩm đáng lẽ chỉ có giá 10 đồng nhưng lại được định giá 100 đồng, thậm chí 1.000 đồng.

Ở một số quốc gia, họ có cơ chế bảo vệ người thực hiện. Theo đó, quá trình định giá được công khai toàn bộ. Sau khi đã thực hiện công khai, người quyết định mức giá, chẳng hạn người đứng đầu cơ sở nghiên cứu hoặc hiệu trưởng, sẽ không phải chịu trách nhiệm đối với những vấn đề liên quan. Đây cũng là một trong những giải pháp.

Đối với việc định giá sản phẩm trí tuệ, Bộ KH&CN đang triển khai một số giải pháp:

Thứ nhất, từng bước hoàn thiện cơ sở dữ liệu.

Thứ hai, xây dựng các biểu mẫu thẩm định cho từng lĩnh vực. Trước mắt, chúng ta cần ưu tiên những lĩnh vực có nhiều sáng chế, nhiều công nghệ có khả năng thương mại hóa.

Thứ ba, xây dựng đội ngũ chuyên gia tư vấn, học tập kinh nghiệm từ nước ngoài.

Tuy nhiên, nếu không giải quyết được bài toán định giá công nghệ thì sẽ rất khó phát triển. Chúng ta đi sau thì cần học tập kinh nghiệm của các nước phát triển.

Về câu hỏi thứ ba của đại biểu Lê Thị Thanh Lam liên quan đến chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D):

Đại biểu đề cập số liệu giai đoạn 2025-2026 hiện chưa có. Tuy nhiên, từ khi đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng, tôi nắm được một thông tin chính xác là ngân sách dành cho công nghệ chiến lược luôn được bảo đảm ở mức 15% tổng chi ngân sách. Đây là con số tôi có thể khẳng định. Tỉ lệ 15% là một nguồn lực rất lớn, trong đó phần lớn dành cho nghiên cứu và phát triển.

Về số liệu chi cho nghiên cứu và phát triển trong các năm 2024, 2025 và 2026, tôi sẽ đề nghị Bộ KH&CN trả lời đại biểu bằng văn bản. Tuy nhiên, tôi xin nhấn mạnh lại, ngân sách dành cho công nghệ chiến lược là 15% và được bố trí đầy đủ.

Tuy nhiên, vấn đề tôi muốn nhấn mạnh là dù được bố trí đủ 15% ngân sách thì chi như thế nào, hiệu quả đạt được ra sao vẫn là câu chuyện cần được tính toán, cân nhắc hết sức kỹ lưỡng.

Đối với phát triển công nghệ chiến lược hiện nay, tôi cũng xin báo cáo với các vị đại biểu Quốc hội rằng bắt buộc phải có sự tham gia của doanh nghiệp và các trường đại học, chứ không thể để các chủ thể này hoạt động riêng rẽ như trước đây. Đó là nội dung tôi muốn trao đổi thêm.

Về câu hỏi của đại biểu Hà Thị Anh Thư liên quan đến bảo vệ công dân trên môi trường số:

Vấn đề này về cơ bản thuộc thẩm quyền của Bộ Công an, liên quan đến Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định khác. Tuy nhiên, tôi xin phép trao đổi thêm.

Bảo vệ công dân trên môi trường số hiện nay là một lĩnh vực rất nóng. Đặc biệt, thời gian gần đây, các cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống ngân hàng, có sử dụng AI, diễn ra rất nghiêm trọng. Như các vị đại biểu đã thấy, thiệt hại mà một số đơn vị phải gánh chịu có thể lên tới hàng tỷ USD, chứ không phải con số nhỏ.

Đây là thách thức rất lớn. Tôi cũng hiểu rằng Việt Nam nói chung và Bộ Công an nói riêng đang rất quyết liệt triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu và bảo vệ người dân. Về nội dung này, tôi xin phép sẽ trao đổi với Bộ Công an để có thêm ý kiến trả lời đại biểu.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong thời gian qua, Chính phủ đã tập trung 4 việc lớn.

Thứ nhất, rà soát và hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra.

Thứ hai, bố trí nguồn lực để bảo đảm thực hiện được ba trụ cột: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, kể cả nguồn nhân lực hiện có ở các viện, trường cũng như giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho các trường đại học.

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ cách triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ gắn với việc giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, kết quả đạt được rất đáng phấn khởi qua 2 chỉ số thế giới đánh giá.

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam đứng thứ 43/139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.

Theo Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 (WDAIR 2026) do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ công bố, Việt Nam xếp thứ 37/70 nền kinh tế thế giới được đánh giá, và đặc biệt, đứng thứ 3 trong 6 nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá, đạt được mục tiêu đến năm 2030 mà Nghị quyết 57-NQ/TW đã đề ra.

Năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) năm 2025 tăng 4,51%, đóng góp 56,3% vào tăng trưởng GDP. Dự kiến năm 2026, TFP tăng khoảng 5,5-5,8%, tiếp tục đóng góp khoảng 55-58% vào tăng trưởng. Theo Phó Thủ tướng, đây là những kết quả rất đáng phấn khởi.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, bên cạnh những kết quả đạt được, qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, có thể thấy vẫn còn nhiều tồn tại, bất cập. Chính phủ đã nhận diện rõ những vấn đề này và đang tập trung quyết liệt giải quyết trong thời gian tới, liên quan đến: Nghiên cứu công nghệ chiến lược, thương mại hóa sản phẩm, phát triển phòng thí nghiệm, đổi mới công tác nghiên cứu, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hoạt động nghiên cứu khoa học của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cũng theo Phó Thủ tướng, nghiên cứu khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những lĩnh vực rất khó, không giống như các lĩnh vực khác. Để giải quyết các vấn đề và tạo ra sản phẩm cần có thời gian.

Qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm rõ một số quan điểm.

Thứ nhất, đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược và nghiên cứu khoa học và công nghệ, quan điểm của Chính phủ là phải giải quyết được những bài toán lớn của đất nước, gắn nghiên cứu khoa học với việc cải thiện đời sống, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, tăng năng suất lao động và giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn của người dân, doanh nghiệp.

Trên tinh thần đó, Chính phủ đã đổi mới quyết liệt cách thức triển khai các nhiệm vụ về công nghệ chiến lược. Lần đầu tiên, chúng ta xác định 20 bài toán lớn, 30 sản phẩm và lựa chọn 10 bộ trưởng gắn với trách nhiệm giải quyết các bài toán công nghệ chiến lược của quốc gia. Trên cơ sở đó, các bộ trưởng đã phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai.

Đặc biệt, lần đầu tiên Chính phủ áp dụng cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Theo Phó Thủ tướng, đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ về công nghệ chiến lược. Mặc dù kết quả còn chậm, nhưng điều này cho thấy cách làm và bước đi là đúng hướng. Chính phủ tin tưởng thời gian tới sẽ có những công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Thứ hai, về thương mại hóa, đưa các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ vào cuộc sống, Chính phủ cũng nhận thấy trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu khoa học chưa gắn chặt với doanh nghiệp và đầu ra của sản phẩm.

Trước đây, các viện, trường đề xuất dự án, đề án nghiên cứu và Nhà nước cấp kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, chúng ta phải đổi mới phương thức triển khai, kiên quyết gắn nghiên cứu khoa học với việc thương mại hóa sản phẩm.

Thứ ba, về trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng cho biết, quan điểm của Chính phủ là AI tạo ra bước đột phá về năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, AI cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, việc sử dụng AI cần được tính toán kỹ lưỡng, bảo đảm gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền, an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm và làm chủ công nghệ.

Trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết cần phát triển AI mang thương hiệu Made in Vietnam. Theo đó, phải kiểm soát được công nghệ và sử dụng AI ở mức độ có thể làm chủ. Trong quá trình ban hành Khung kiến trúc quốc gia số cũng như triển khai các nhiệm vụ liên quan, Chính phủ đã cân nhắc kỹ lưỡng các yêu cầu bảo đảm chủ quyền AI, an ninh, an toàn trong phát triển và sử dụng AI.

Phát biểu kết thúc nội dung phiên chất vấn và trả lời chất vấn đối với nhóm vấn đề KHCN, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá: Phiên chất vấn diễn ra sôi nổi, thẳng thắn, trách nhiệm cao; có 29 đại biểu chất vấn, 4 đại biểu tranh luận, tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với việc thực hiện đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ trưởng Bộ KH&CN đã trả lời cơ bản các vấn đề đại biểu nêu, liên hệ nhiều vấn đề từ thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, làm rõ những nguyên nhân khó khăn, vướng mắc và giải pháp trong thời gian tới.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, thời gian qua lĩnh vực khoa học công nghệ được sự quan tâm đặc biệt của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, nhất là đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và cả hệ thống chính trị đã vào cuộc, nhiều cơ chế, chính sách đột phá đã được ban hành, nguồn lực đầu tư được tăng cường, một số công nghệ lõi, công nghệ chiến lược từng bước được nghiên cứu làm chủ.

Công tác chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, kết nối, chia sẻ dữ liệu có chuyển biến, việc nghiên cứu phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo được chú trọng, từng bước hình thành hành lang pháp lý và hệ sinh thái phát triển.

Bên cạnh kết quả đạt được, còn những hạn chế cần tập trung khắc phục như phân bổ giải ngân vốn và sử dụng nguồn lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn chậm. Năng lực nghiên cứu làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp còn hạn chế.

Bên cạnh đó, hạ tầng nghiên cứu thử nghiệm còn phân tán, hiệu quả khai thác vùng chung chưa cao; chuyển đổi số ở một số cơ quan, đơn vị, địa phương thiếu đồng bộ, một số nền tảng dùng chung chưa được triển khai, đầu tư phân tán, chồng chéo. Việc thử nghiệm đánh giá rủi ro, tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu cần được tiếp tục hoàn thiện.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ KH&CN tiếp tục tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đơn vị, các đại biểu Quốc hội để chỉ đạo việc thực hiện các giải pháp đề ra, tập trung vào một số lĩnh vực trọng tâm.

Cụ thể, hoàn thành xử lý các văn bản vi phạm pháp luật đã được xác định, cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục vướng mắc trong quá trình tổ chức thực thi pháp luật.

Khẩn trương chuẩn hóa hướng dẫn về quy chuẩn, định mức, khoản chi, việc cấp kinh phí qua quỹ đổi mới sáng tạo và thử nghiệm có kiểm soát.

Rà soát xử lý dứt điểm số kinh phí chưa được phân bổ chi tiết, bố trí kinh phí trên cơ sở nhiệm vụ đã xác định rõ sản phẩm, tiến độ và đơn vị sử dụng.

Trong năm 2027, hoàn thiện vận hành hiệu quả quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia; phối hợp xây dựng cơ chế huy động và thoái vốn. Tập trung xử lý dứt điểm điểm nghẽn và kết nối chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu; phối hợp khắc phục tình trạng nền tảng, hệ thống phân tán chồng chéo.

Phát triển đồng bộ nhân lực dữ liệu, hạ tầng tính toán, năng lực nghiên cứu thử nghiệm hệ sinh thái doanh nghiệp AI của Việt Nam. Trong năm 2027, hoàn thiện yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và năng lực đánh giá đối với hệ thống AI rủi ro cao; đẩy mạnh phối hợp để phổ cập kỹ năng AI trong toàn dân, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng AI hiệu quả, an toàn, có trách nhiệm./.

Tham khảo thêm

Phiên chất vấn và trả lời chất vấn: Tập trung vào những vấn đề còn chưa rõ, chưa được giải trình

Tham khảo thêm

TỔNG THUẬT: Quốc hội chất vấn và trả lời chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính

Tham khảo thêm

Sáng 12/11: Quốc hội bắt đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn