Tiếng Anh là điều kiện làm việc hay điều kiện để có bằng?

Sinh viên có thể đủ điểm tiếng Anh để tốt nghiệp nhưng vẫn loay hoay khi phải viết email xác nhận lịch họp - Ảnh minh họa: AI

Tình huống trong tuần đầu đi làm: đối tác báo chuyến bay đến muộn và đề nghị dời cuộc họp sang chiều hôm sau. Nhân viên mới được giao trả lời email. Bạn đọc hiểu từng câu nhưng vẫn chần chừ trước việc bấm gửi đi. Đối tác nói "sau 2 giờ" thì mình có thể chốt 2 giờ 30 không? Phòng họp đã được đặt chưa? Có cần nhắc lại giờ theo múi giờ Việt Nam?

Một email chỉ vài dòng buộc người viết phải làm nhiều việc cùng lúc: hiểu đúng đề nghị, kiểm tra thông tin với đồng nghiệp, xác nhận giờ họp và diễn đạt sao cho hai bên cùng hiểu. Nếu còn một chi tiết chưa rõ, bạn phải biết hỏi lại. Điểm tiếng Anh trên bảng điểm cho người quản lý biết bạn đã đạt một chuẩn nhất định. Lá thư gửi đi mới cho họ biết bạn đã xử lý được việc đến đâu.

Khi chuẩn đầu ra thành việc để cuối khóa

Các trường đại học có lý do để đặt chuẩn đầu ra ngoại ngữ. Sinh viên cần biết mình phải đạt trình độ nào. Nhà trường cũng cần một căn cứ chung để đánh giá, nhất là khi người học đến từ những nơi có điều kiện học tiếng Anh khác nhau. Một kỳ thi được thiết kế tốt có thể giúp sinh viên nhận ra mình còn yếu ở kỹ năng nào và cần học thêm gì.

Vấn đề nảy sinh khi chuẩn đầu ra chỉ được nhắc đến như một mục trong hồ sơ xét tốt nghiệp. Suốt mấy năm học, sinh viên có thể hoàn thành phần lớn bài tập chuyên ngành bằng tiếng Việt. Đến học kỳ cuối, giữa lịch thực tập và khóa luận, các em mới dồn thời gian luyện đề, tìm lịch thi, chờ kết quả. 

Trong hoàn cảnh ấy, câu hỏi thiết thực nhất với nhiều em là "Bao nhiêu điểm thì đủ?". Nhà trường cũng cần nhìn lại xem chính cách tổ chức đào tạo đã góp phần hình thành câu hỏi đó ra sao.

Có sinh viên đọc khá tốt tài liệu chuyên ngành nhưng cần luyện thêm cách trình bày một vấn đề trước người nghe. Có em giao tiếp tự nhiên nhưng viết email thiếu những thông tin người nhận cần để quyết định. 

Một kết quả thi chung có thể cho biết trình độ tổng quát. Muốn biết sinh viên dùng được tiếng Anh vào việc gì, cần nhìn thêm vào những nhiệm vụ các em đã thực hiện trong quá trình học.

Đưa tiếng Anh vào những việc sinh viên sẽ làm

Một sinh viên ngành du lịch có thể tập giải thích cho khách vì sao chuyến tham quan phải đổi lịch và đưa ra hai phương án thay thế. Sinh viên công nghệ thông tin có thể đọc tài liệu hướng dẫn, thử một tính năng rồi viết báo cáo lỗi đủ rõ để người khác kiểm tra. Sinh viên ngành công nghệ giáo dục có thể đọc hướng dẫn của một nền tảng học tập, thiết kế học liệu và trình bày vì sao chọn công cụ ấy cho một nhóm học sinh cụ thể…

Những bài tập như vậy có thể bắt đầu từ một đoạn tài liệu ngắn hoặc một phần nhỏ của đồ án. Giảng viên chuyên ngành xác định nhiệm vụ và yêu cầu về độ chính xác. Giảng viên tiếng Anh giúp sinh viên đọc, hỏi, viết và trình bày để hoàn thành nhiệm vụ đó. Sau lần nộp đầu tiên, người học cần có cơ hội sửa bài. Một email thiếu thời hạn phản hồi có thể được viết lại. Một bản hướng dẫn khiến bạn cùng nhóm làm sai thao tác có thể được thử lần nữa với người đọc khác.

Công cụ dịch và trí tuệ nhân tạo càng làm rõ yêu cầu này. Một sinh viên có thể nhờ công cụ soạn thư bằng tiếng Anh trong vài giây. Nhưng bạn vẫn phải nhận ra thư đã biến giờ họp dự kiến thành giờ họp chính thức, hoặc vô tình hứa giao tài liệu vào ngày mà nhóm chưa thống nhất. Trong công việc, người đứng tên gửi thư chịu trách nhiệm về những gì mình xác nhận. Biết đọc lại, kiểm tra và sửa bản nháp cũng là năng lực cần được rèn.

Trách nhiệm bắt đầu từ năm thứ nhất

Nếu tiếng Anh là một yêu cầu để tốt nghiệp, nhà trường cần công bố rõ từ đầu khóa sinh viên sẽ được học, thực hành và đánh giá như thế nào. Một bài đánh giá đầu vào có thể giúp nhận diện những em cần củng cố nền tảng. Trong từng năm học, sinh viên nên biết mình đã làm được gì và còn thiếu gì. Các lớp hỗ trợ và cơ hội thực hành trong trường đặc biệt có ý nghĩa với những em khó thu xếp chi phí học thêm bên ngoài.

Doanh nghiệp cũng có phần việc của mình. Nếu vị trí tuyển dụng cần đọc tài liệu kỹ thuật, trao đổi với khách hàng hoặc báo cáo cho đồng nghiệp ở nước ngoài, hãy nêu rõ yêu cầu ấy và dùng một bài tập ngắn sát với công việc. Một ứng viên có thể cần thêm thời gian để nói trôi chảy, nhưng đã biết lắng nghe, xác nhận lại yêu cầu và trả lời đúng trọng tâm. Đó là thông tin có ích cho người tuyển dụng khi quyết định giao việc và đào tạo tiếp.

Trước ngày sinh viên nhận bằng, có một câu hỏi nhà trường có thể tự đặt ra: Trong những năm học ở đây, các em đã dùng tiếng Anh để hoàn thành việc gì, được ai góp ý và đã làm tốt hơn ra sao? Câu trả lời có thể nằm trong một bản hướng dẫn mà người khác làm theo được, một cuộc trao đổi giúp hai bên hiểu nhau, hay một email xác nhận lịch họp với ngày, giờ, địa điểm, nội dung thông tin rõ ràng. Đó cũng là những việc người tốt nghiệp sẽ sớm được giao khi bước vào nơi làm việc.