Đã đến lúc thuật toán AI cư xử tàn nhẫn với người già

Vào ngày 05/11/2026, Viện Chính trực Công tại Úc công bố báo cáo Computer Says No , cảnh báo về tác động của thuật toán AI đến người cao tuổi. Tiến sĩ Catherine Williams nhấn mạnh nguy cơ chính phủ đang đi vào kịch bản tương tự bê bối Robodebt. Báo cáo đưa ra 8 khuyến nghị cần thiết, bao gồm kiểm toán bắt buộc và giám sát độc lập đối với các hệ thống ra quyết định tự động. Điều này cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi của người cao tuổi trong bối cảnh sử dụng công nghệ ngày càng gia tăng.

Bà Williams cho biết báo cáo được thực hiện trong bối cảnh viện ngày càng lo ngại về Công cụ Đánh giá Tích hợp (IAT) - hệ thống thuật toán chấm điểm tự động được Bộ Y tế, Người khuyết tật và Người cao tuổi Úc đưa vào vận hành từ tháng 11/2025 để quyết định mức hỗ trợ chăm sóc tại nhà cho người già. Sau khi nhân viên thẩm định nhập câu trả lời vào phần mềm, thuật toán IAT sẽ tự động tính toán và ấn định mức hỗ trợ. Theo The Guardian, công cụ này bị phát hiện thường xuyên đánh giá thấp nhu cầu của người cao tuổi, trong khi nhân viên thẩm định bị chính phủ cấm sửa các kết quả sai của thuật toán.

Biển báo khu vực có người cao tuổi qua đường (ảnh minh họa). Ảnh: James Ross/AAP (qua The Canberra Times)

Trước đó, báo cáo điều tra dài 104 trang mang tên "Automation and oversight in Aged Care" (Tự động hóa và bỏ qua nhu cầu Chăm sóc Người cao tuổi) do Thanh tra Chính phủ Úc - Commonwealth Ombudsman - công bố cuối tháng 10/2026 chỉ ra rằng luật hiện hành không có cơ chế nào để thay đổi các quyết định tự động của IAT dù chúng không phù hợp về mặt lâm sàng. Không có thông tin công khai nào giải thích cách thuật toán biến dữ liệu đầu vào thành kết quả, khiến IAT trở thành một "hộp đen công nghệ". Báo cáo dẫn lời một người con phản ánh: mẹ mình mắc bệnh thần kinh tiến triển nhanh, không thể chữa khỏi và chỉ còn sống được thời gian rất ngắn; dù được duyệt mức hỗ trợ chăm sóc tại nhà cao thứ hai, cụ vẫn bị xếp thời gian chờ thông thường 10 - 11 tháng. Theo người này, bộ chủ quản đã dựa vào quy trình ra quyết định bằng thuật toán để từ chối nâng mức ưu tiên, dù chính bộ thừa nhận kết quả đó không phù hợp.

Theo Vân Anh