TP.HCM tính toán mô hình mới để phát huy nguồn lực văn hóa

Tại Hội thảo khoa học "Phát triển văn hoá, thể thao trong đô thị: Từ cơ chế, chính sách của Luật Phát triển đô thị và Dự thảo Luật phát triển công nghiệp văn hoá đến thực tiễn các địa phương" diễn ra vào ngày 5/11, nhiều ý kiến cho rằng văn hóa không chỉ là lĩnh vực cần được bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển đô thị. Với Tp.HCM, trọng tâm không chỉ là tạo thêm sản phẩm văn hóa mà còn xây dựng hệ sinh thái kết nối di sản, người sáng tạo, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường.

Toàn cảnh hội thảo khoa học.

Gỡ điểm nghẽn để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển đô thị

Tại hội thảo, dưới góc độ hoạt động sáng tạo và đào tạo nghệ thuật, TS.NSƯT Lê Nguyên Đạt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Tp.HCM, cho biết, thành phố có lực lượng sân khấu xã hội hóa lớn, nhiều loại hình hoạt động sôi nổi. Tuy nhiên, không ít tác phẩm dù có chất lượng, nghệ sĩ giỏi và khán giả tiềm năng vẫn khó duy trì nhiều suất diễn sau khi ra mắt.

TS.NSƯT Lê Nguyên Đạt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Tp.HCM.

Theo ông, sân khấu hiện gặp 3 điểm nghẽn chính: thiếu lịch diễn ổn định, dài hạn; cơ chế hỗ trợ chưa phân biệt rõ giữa dự án bảo tồn nghệ thuật truyền thống và chương trình thể nghiệm; dữ liệu khán giả phân tán, hoạt động tìm kiếm và phát triển công chúng còn hạn chế.

Để tháo gỡ, ông Đạt đề xuất công khai lịch diễn, tạo điều kiện cho các đơn vị xã hội hóa tiếp cận điểm diễn tại thiết chế công lập; đồng thời có chính sách hỗ trợ nghệ thuật truyền thống như cải lương, hát bội dựa trên chất lượng và mục tiêu của từng đề án, không phân biệt đơn vị công lập hay ngoài công lập.

Ông cũng kiến nghị tăng kết nối giữa sân khấu với trường học, thí điểm chương trình trải nghiệm nghệ thuật trong một năm học và nghiên cứu cơ chế đặt hàng theo từng dự án, loại hình. Theo ông, chính sách hỗ trợ cần bao quát toàn bộ vòng đời tác phẩm, từ sáng tạo, biểu diễn, quảng bá đến tiếp cận công chúng, thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất ban đầu.

Trong khi đó, PGS.TS. Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Tp.HCM, cho rằng, văn hóa cần được xem là thành tố cấu thành đô thị, chứ không phải phần bổ sung sau khi đã hoàn thiện hạ tầng và các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Một đô thị phát triển không chỉ được đánh giá qua quy mô công trình hay tốc độ tăng trưởng, mà còn ở bản sắc, không gian công cộng, khả năng tiếp cận và thụ hưởng văn hóa của người dân.

PGS.TS. Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Tp.HCM.

Ông cho rằng, Tp.HCM có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, từ di sản kiến trúc, sông nước, sinh thái đến đời sống cộng đồng và ký ức đô thị, tạo nền tảng phát triển du lịch văn hóa, sản phẩm sáng tạo và công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, thành phố cần chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang quản trị, phát huy giá trị di sản phù hợp, bảo đảm tôn trọng cộng đồng, tính xác thực và bản sắc, tránh thương mại hóa bằng mọi giá.

Đáng chú ý, ông cho rằng Tp.HCM cần sớm rà soát, kiểm kê và lập danh mục di sản văn hóa phi vật thể một cách đầy đủ. Nếu không kịp thời nhận diện, nhiều tri thức dân gian, tập quán và giá trị văn hóa gắn với nghệ nhân có nguy cơ mai một theo thời gian. Cùng với đó, các sản phẩm sáng tạo ứng dụng công nghệ cần được xây dựng trên nền tảng bản sắc truyền thống, thay vì chỉ chạy theo xu hướng hoặc sao chép mô hình bên ngoài để giữ "hồn đô thị văn hóa".

Ông Phan Nguyễn Như Khuê, Nguyên Ủy viên BTV Thành ủy, Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Tp.HCM.

Ông Phan Nguyễn Như Khuê, Nguyên Ủy viên BTV Thành ủy, Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Tp.HCM cũng đồng tình với quan điểm về việc gìn giữ “hồn đô thị”, đồng thời đặt vấn đề về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với đời sống và hoạt động văn hóa nghệ thuật. Theo ông Khuê, AI và các nền tảng số có thể hỗ trợ con người trong sáng tạo, biểu đạt và quảng bá văn hóa, nhưng không thể thay thế cảm xúc từ trái tim và tâm hồn con người.

Ý kiến này cũng gợi mở một vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu khi Tp.HCM phát triển công nghiệp văn hóa: ứng dụng công nghệ như thế nào để mở rộng khả năng sáng tạo, nhưng vẫn giữ được cốt cách, phẩm giá và bản sắc văn hóa của cộng đồng.

Tp.HCM tính toán hàng loạt mô hình mới

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Tp.HCM Trần Thế Thuận cho biết, từ những vấn đề được nêu ra qua các tham luận, ý kiến từ nhiều chuyên gia cần được quan tâm tháo gỡ. Sở Văn hóa và Thể thao Tp.HCM xác định 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Tp.HCM Trần Thế Thuận.

Trước hết, Sở sẽ tiếp thu các ý kiến để đẩy nhanh việc tham mưu HĐND và UBND thành phố ban hành cơ chế, chính sách triển khai Luật Phát triển đô thị; nghiên cứu cơ chế quản lý, vận hành và ưu đãi đối với các trung tâm, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Thành phố cũng tính đến việc khai thác hiệu quả các tài sản công chưa được sử dụng, đồng thời đổi mới phương thức đặt hàng, đấu thầu trong sáng tạo và phổ biến tác phẩm văn học, nghệ thuật.

Nhóm nhiệm vụ thứ hai là tái cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở theo mô hình phân tầng, phù hợp với tổ chức chính quyền cấp xã. Việc tổ chức lại các thiết chế được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân tại từng địa bàn.

Đối với việc kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, Tp.HCM định hướng quy hoạch các cụm văn hóa trọng điểm, xây dựng bản đồ không gian văn hóa thành phố, nghiên cứu hình thành công viên điện ảnh, trung tâm âm nhạc và sự kiện quốc tế. Thành phố cũng đặt ra các ý tưởng tổ chức giải thưởng sáng tạo công nghiệp văn hóa, lễ hội ánh sáng và tuần lễ công nghiệp văn hóa thường niên.

Ông Trần Thế Thuận đề xuất thí điểm hợp tác công tư trong quản trị nhà hát, bảo tàng, trung tâm thể thao; xây dựng sàn giao dịch bản quyền, tác phẩm nghệ thuật và ứng dụng trò chơi hóa lịch sử trong du lịch trải nghiệm, song phải gắn khai thác với bảo tồn di sản, tránh thương mại hóa làm mất bản sắc. Thành phố cũng cần chú trọng đào tạo, trọng dụng nhân tài văn hóa, thể thao ở cả lực lượng trẻ, người đang hoạt động và những cá nhân có nhiều đóng góp. Ông kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chọn lọc các đề xuất để bổ sung vào dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; Sở Văn hóa và Thể thao Tp.HCM sẵn sàng phối hợp cung cấp dữ liệu, phản biện chính sách.

Tp.HCM tổ chức loạt sự kiện văn hóa, nghệ thuật đặc sắc dịp 24/11

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Tp.HCM dự kiến tổ chức chương trình nghệ thuật kết hợp bắn pháo hoa tại 3 khu vực.