Việc giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% từ ngày 1/11 được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần hạ nhiệt giá hàng hóa trên thị trường. Tuy nhiên, theo chuyên gia, từ việc giảm một khoản chi phí đầu vào đến điều chỉnh giá bán là khoảng cách không nhỏ.
Vấn đề đặt ra là khoản tiết kiệm từ giá điện sẽ được chuyển hóa như thế nào và người tiêu dùng được hưởng lợi đến đâu?
Giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% từ ngày 1/11 góp phần giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.
Giảm chi phí đầu vào chưa đồng nghĩa giá hàng hóa sẽ giảm
Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, việc giảm 2% giá điện có tác động tích cực đến giá hàng hóa, trước hết thông qua việc giảm chi phí cho các doanh nghiệp và hoạt động kinh tế có sử dụng điện. Tác động này còn có khả năng lan tỏa qua nhiều công đoạn sản xuất, cung ứng và phân phối.
Chẳng hạn, khi giá điện giảm, doanh nghiệp sản xuất có thể tiết kiệm chi phí vận hành máy móc, dây chuyền. Các đơn vị sử dụng nhiều điện trong chế biến, bảo quản, lưu kho cũng được hưởng lợi. Nếu khoản tiết kiệm được phản ánh vào giá thành, các doanh nghiệp ở khâu phân phối tiếp theo có thể có cơ hội nhập hàng với chi phí thấp hơn.
“ Việc giá điện giảm 2% có tác động tích cực đến giá hàng hóa. Trước hết, chính sách này giúp giảm chi phí cho tất cả doanh nghiệp và hoạt động kinh tế có sử dụng điện ”, TS. Nguyễn Trí Hiếu nói.
Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi không giống nhau giữa các ngành nghề. Theo ông Hiếu, có doanh nghiệp chi phí điện chiếm tới 10% tổng chi phí, nhưng cũng có doanh nghiệp tỷ trọng này chỉ khoảng 1-2%. Do đó, nhóm sử dụng nhiều năng lượng có thể ghi nhận tác động rõ hơn, trong khi những ngành có tỷ trọng điện thấp khó tạo ra thay đổi đáng kể về giá thành nếu chỉ từ chính sách này.
Một yếu tố khác là giá điện không phải cấu phần chi phí duy nhất. Trong cùng thời điểm, giá nguyên vật liệu, tỷ giá và chi phí nhân công có thể biến động theo chiều hướng ngược lại, khiến khoản tiết kiệm từ tiền điện bị bù trừ.
Các ngành chế biến thực phẩm, thủy sản...chịu tác động đáng kể từ chi phí năng lượng.
“ Giá điện giảm 2% không có nghĩa giá hàng hóa sẽ giảm tương ứng. Bởi chi phí điện chỉ chiếm một tỷ trọng nhất định trong tổng chi phí cấu thành sản phẩm ”, ông nói thêm.
Về thời gian, chuyên gia cho rằng tác động trực tiếp có thể xuất hiện ngay khi giá điện được điều chỉnh, bởi doanh nghiệp sử dụng điện đã bắt đầu được hưởng mức giá mới. Tuy nhiên, để khoản tiết kiệm lan tỏa qua nhiều ngành nghề, nhiều công đoạn sản xuất và cung ứng, có thể cần khoảng 3 tháng.
dien-3.jpg
Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội các Nhà bán lẻ Việt Nam
Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng không nên kỳ vọng giá hàng hóa đồng loạt giảm ngay trong tháng 11. Thời điểm điều chỉnh còn phụ thuộc vào chu kỳ sản xuất, lượng hàng tồn kho, hợp đồng cung ứng và khả năng kiểm soát những chi phí khác của doanh nghiệp.
Những mặt hàng nào dễ giảm giá?
Ở góc độ thị trường bán lẻ, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội các Nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), đánh giá, việc điều chỉnh giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân là tín hiệu tích cực, đặc biệt với những mô hình kinh doanh tiêu thụ nhiều năng lượng như siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi.
Trong cơ cấu chi phí vận hành của ngành bán lẻ hiện đại, tiền điện là khoản đáng kể, bên cạnh chi phí thuê mặt bằng và nhân sự. Các siêu thị, trung tâm thương mại phải duy trì hệ thống điều hòa trung tâm, chiếu sáng, tủ mát và tủ đông bảo quản thực phẩm liên tục. Vì vậy, mức giảm 2% có thể tạo ra khoản tiết kiệm đáng kể đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn và nhiều điểm bán.
“ Mức giảm 2% tuy nhìn về mặt con số phần trăm không quá lớn nhưng đối với các doanh nghiệp có quy mô vận hành khổng lồ, tổng số tiền tiết kiệm được hằng tháng là rất đáng kể. Ví dụ, chi phí tiền điện giảm 2% giúp các đại siêu thị tiết kiệm hàng chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi tháng trên toàn chuỗi ”, ông Mười phân tích.
Hệ thống điều hòa, chiếu sáng và tủ bảo quản thực phẩm khiến siêu thị tiêu thụ lượng điện lớn mỗi ngày.
Không chỉ tại điểm bán, doanh nghiệp bán lẻ còn có thể hưởng lợi gián tiếp từ các mắt xích khác trong chuỗi cung ứng. Kho lạnh, cơ sở chế biến thực phẩm và nhà máy sản xuất hàng tiêu dùng đều sử dụng điện trong hoạt động sản xuất, bảo quản. Khi những đơn vị này tiết giảm chi phí năng lượng, doanh nghiệp bán lẻ có thêm cơ sở thương thảo giá nhập hàng hoặc nhận được chính sách chiết khấu tốt hơn từ nhà cung cấp.
Theo ông Mười, những nhóm hàng có khả năng phản ánh tác động từ việc giảm giá điện rõ hơn là thực phẩm tươi sống, thực phẩm đông lạnh, đồ uống, thực phẩm chế biến sẵn và một số mặt hàng gia dụng có quy trình sản xuất tiêu thụ nhiều năng lượng như nhựa, thủy tinh, sắt thép.
Dù vậy, giá hàng hóa trên kệ siêu thị khó giảm ngay tương ứng với mức điều chỉnh giá điện. Nguyên nhân trước hết là hàng đang bán có thể đã được sản xuất, nhập kho từ nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước, theo mặt bằng chi phí đầu vào cũ. Doanh nghiệp cần thời gian tiêu thụ lượng hàng này trước khi tiếp nhận những lô hàng mới có chi phí sản xuất thấp hơn.
Theo đại diện AVR, sau nhiều đợt tăng giá điện liên tiếp thời gian qua, nhiều doanh nghiệp bán lẻ đã phải tự gánh một phần chi phí để giữ ổn định giá bán, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp.
Hàng hóa trong siêu thị chưa chắc giảm giá ngay khi chi phí điện được điều chỉnh.
“ Người tiêu dùng khó có thể thấy giá niêm yết trên kệ siêu thị giảm ngay lập tức do bị ràng buộc bởi những áp lực từ các chi phí đầu vào khác tăng cao và độ trễ của chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp sẽ ưu tiên giữ nguyên giá bán để củng cố lại sức khỏe tài chính, thay vì hạ giá bán” , ông Mười cho biết.
Vì vậy, thay vì giảm đồng loạt giá niêm yết, một số doanh nghiệp có thể sử dụng khoản tiết kiệm để tăng chương trình khuyến mãi, giảm giá trực tiếp hoặc bình ổn những mặt hàng thiết yếu. Đây cũng là cách tạo thêm sức hút trong giai đoạn mua sắm cuối năm, đồng thời giúp doanh nghiệp cải thiện sức cạnh tranh.
Cần chính sách bổ trợ để người tiêu dùng thực sự hưởng lợi
TS. Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng, việc giảm giá điện cần được đặt trong tổng thể các giải pháp điều hành kinh tế, nhất là khi nền kinh tế đồng thời phải thực hiện hai nhiệm vụ là kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.
Theo chuyên gia, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 10 tháng tăng 4,57%. Trong bối cảnh áp lực giá cả còn hiện hữu, việc giảm giá điện cùng các chính sách giảm thuế đối với xăng dầu và hỗ trợ chi phí đầu vào khác có ý nghĩa trong việc giảm gánh nặng cho doanh nghiệp, người dân.
Tuy nhiên, ông Điền nhấn mạnh, việc giảm chi phí đầu vào không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ giảm giá bán. Với những mặt hàng thiết yếu, nhu cầu tiêu dùng thường ít thay đổi khi giá biến động, do đó doanh nghiệp có thể lựa chọn giữ nguyên giá để cải thiện lợi nhuận.
Giá điện giảm là tín hiệu tích cực, nhưng người tiêu dùng có được hưởng lợi từ giá hàng hóa thấp hơn hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Cũng theo TS. Huỳnh Thanh Điền, muốn giá hàng hóa thực sự giảm, không thể chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh giá điện hoặc một vài yếu tố đầu vào. Cần có thêm chính sách hỗ trợ, tạo áp lực cạnh tranh tích cực và kích thích sức mua trên thị trường.
Một giải pháp là phát huy vai trò tiên phong của doanh nghiệp Nhà nước trong các lĩnh vực thiết yếu. Khi những doanh nghiệp này chủ động thực hiện chương trình giảm giá, bình ổn giá, thị trường có thể hình thành hiệu ứng lan tỏa, tạo động lực để doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhỏ điều chỉnh chính sách giá bán.
Bên cạnh đó, các chương trình kích cầu cần hướng đến những nhóm người dân có nhu cầu thực tế, nhất là công nhân, người lao động.
“ Nếu muốn giá hàng hóa thực sự giảm, cần triển khai thêm các chính sách hỗ trợ. Chẳng hạn, có thể phát huy vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong việc tiên phong giảm giá ở những lĩnh vực thiết yếu, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa, khuyến khích các doanh nghiệp khác điều chỉnh giá bán ”, TS. Điền đề xuất.
Ngoài kích cầu, chuyên gia cho rằng cần điều hướng dòng vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, mở rộng sản xuất và tăng nguồn cung hàng hóa. Khi nguồn cung được cải thiện, thị trường sẽ có thêm điều kiện ổn định giá và giảm áp lực lạm phát.
Tiết kiệm năng lượng và tối ưu quy trình sản xuất giúp doanh nghiệp giảm thêm chi phí.
Về phía doanh nghiệp, việc giảm giá điện, xăng dầu cũng cần đi cùng quá trình rà soát toàn bộ quy trình vận hành. TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng doanh nghiệp phải kiểm soát nguyên vật liệu tồn kho, hạn chế hàng hóa hư hỏng, giảm các khoản chi quản lý không cần thiết và tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động.
Những khoản chi phí tưởng nhỏ như nguyên vật liệu lưu kho quá lâu, chi phí đi lại, quản lý nhân sự hay các quy trình thủ công nếu không được kiểm soát có thể cộng dồn thành gánh nặng đáng kể. Ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ quản trị hiện đại có thể giúp doanh nghiệp giảm lãng phí, tối ưu nhân lực và tiết kiệm chi phí dài hạn.