Núi Một, "ngọn núi mồ côi" giữa lòng đô thị Quy Nhơn (tỉnh Gia Lai), cao hơn 40m với diện tích khoảng 68.786m2, hiện có khoảng 228 hộ dân có nhà đang sinh sống trên khu vực núi, sườn núi và dưới chân núi.
Những đợt mưa lớn kéo dài khiến người dân nơi đây luôn trong tâm trạng bất an, lo sợ đất đá từ sườn núi có thể sạt xuống khu dân cư. Thực tế, tình trạng sạt lở đã xảy ra, địa phương đã di dời một số hộ dân, đồng thời cắm cảnh báo nguy hiểm.
Tình trạng sạt lở tại núi Một.
Qua đánh giá hiện trạng, UBND phường Quy Nhơn xác định 52/228 hộ có nhà nằm trong khu vực nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất. Với địa hình, địa chất phức tạp, đất đá phong hóa và phạm vi ảnh hưởng rộng, địa phương cũng thấy rằng các giải pháp xử lý cục bộ như xây tường chắn, kè chống sạt lở cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng trước khi triển khai.
Trên kết quả khảo sát năm 2023, Viện Địa công nghệ và Môi trường (Tổng hội Địa chất Việt Nam) cũng nhận thấy nguy cơ sạt lở tập trung ở vành chân núi Một, nơi sườn bị cắt để làm nhà. Bản thân khối núi không quá dốc. Nước mưa là tác nhân kích hoạt chính. Hiện trạng có nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến hàng chục hộ dân sát chân núi.
Toàn cảnh núi Một, giữa lòng đô thị Quy Nhơn.
Liên quan phương án xử lý, khắc phục sạt lở đất tại khu vực núi Một, kết hợp cải tạo và chỉnh trang khu vực của UBND phường Quy Nhơn, Viện Địa công nghệ và Môi trường góp ý cần xem xét giữ lại núi.
Theo phân tích của Viện, nếu lựa chọn phương án san bằng toàn bộ núi Một, khối lượng đào xúc có thể lên đến 0,6-0,9 triệu m³ đất đá nguyên khối, tương đương khoảng 0,75-1,2 triệu m³ đất đá rời.
Để vận chuyển khối lượng đất, đá này cần khoảng 50.000 - 90.000 lượt xe tải. Thời gian thi công dự kiến kéo dài từ 3-5 năm.
Trường hợp rút ngắn tiến độ xuống còn 2 năm, mỗi ngày có thể phát sinh khoảng 80-150 lượt xe tải đi qua khu dân cư. Điều này đặt ra những lo ngại về bụi, tiếng ồn, rung chấn, ảnh hưởng giao thông và nguy cơ mất an toàn trong quá trình thi công.
Ngoài ra, rủi ro tăng ngay trong lúc thi công: các mái đào tạm tồn tại 2-3 mùa mưa, nên vẫn phải di dời hoặc tạm cư các hộ dân chân núi. Phương án này không tránh được chi phí di dân. Đặc biệt, việc san phẳng núi có thể khiến khoảng 4,82ha cây xanh và cảnh quan tự nhiên bị mất vĩnh viễn.
Sạt lở chực chờ trên đầu khu dân cư.
Thay vì "san phẳng" toàn bộ núi Một, Viện Địa công nghệ và Môi trường đề xuất phương án giữ, di dời dân có chọn lọc, cải tạo thành công viên, tiện ích công cộng, triển khai theo 3 giai đoạn.
Trước mắt, kiểm tra hiện trường, đánh dấu vết nứt và điểm đã trượt; lập danh sách các hộ nguy cơ cao; lập phương án sơ tán chủ động khi có cảnh báo mưa lớn hoặc sạt lở. Tiến hành phủ bạt tại các vị trí nứt, sạt trượt, khơi thông rãnh thoát nước và nghiêm cấm đào cắt mái, xây dựng mới, đổ thải trên đỉnh, sườn núi.
Trong ngắn hạn (6-12 tháng), cần khảo sát địa hình, địa chất, phân vùng nguy cơ sạt lở, xử lý các điểm xung yếu và lắp đặt hệ thống quan trắc. Về trung hạn (từ 1-3 năm), tiến hành di dời các hộ dân thuộc vùng nguy cơ cao, rất cao, xây dựng công trình bảo vệ và cải tạo khu vực thành không gian xanh công cộng.
Viện Địa công nghệ và Môi trường đề xuất giữ địa hình núi, song nhấn mạnh không đồng nghĩa với việc giữ nguyên hiện trạng, không can thiệp. Theo đơn vị, nếu không xử lý, rủi ro vẫn còn và có xu hướng tăng do mưa cực đoan và việc tiếp tục lấn, cắt chân núi.
Liên quan việc xử lý sạt lở trên núi Một, lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai giao UBND phường Quy Nhơn khẩn trương rà soát, tổ chức di dời ngay các hộ dân có nhà ở tại khu vực có nguy cơ sạt lở, không bảo đảm an toàn; tổ chức kiểm tra hiện trạng, rà soát cụ thể từng trường hợp, phân loại để đề xuất phương án xử lý phù hợp.
Đối với đề xuất san phẳng núi Một, lãnh đạo tỉnh Gia Lai cho biết, đây mới là định hướng của phường. Hiện phương án xử lý đang tiếp tục được nghiên cứu, lấy ý kiến các ngành liên quan và xin ý kiến Ban Thường vụ Tỉnh ủy trước khi xem xét quyết định.