Lời hẹn ước trăm năm dang dở nơi tọa độ lửa Truông Bồn

Ký ức về người cô gái mãi mãi nằm lại ở tuổi đôi mươi

Vào một ngày cuối tháng 10, chúng tôi tìm về căn nhà nhỏ của ông Nguyễn Văn Đàn (SN 1956), trú tại xã Yên Thành, tỉnh Nghệ An - người cháu ruột đang hương khói thờ cúng liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm (SN 1946). Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức về người cô ruột vĩnh viễn nằm lại ở tuổi đôi mươi nơi tọa độ lửa Truông Bồn vẫn vẹn nguyên trong tâm trí ông Đàn.

Trong ký ức của ông Đàn, bà Tâm không chỉ là người cô ruột mà còn là một phần tuổi thơ đầy thương nhớ. Là người cháu đầu tiên trong gia đình, ông luôn nhận được sự yêu thương, cưng chiều hết mực từ cô.

Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, bà Tâm gác lại những ước mơ tuổi trẻ, tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Khi ấy, ông Đàn vừa tròn 9 tuổi.

Hai bức ảnh phục dựng của Liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm và liệt sĩ Cao Ngọc Hoà.

Theo lời kể của ông Đàn, chị Tâm là người nhanh nhẹn, khéo tay, có giọng hát ngọt ngào, lay động lòng người. Suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt, dấu chân chị cùng đồng đội in dấu trên nhiều tuyến đường, từ huyện Tân Kỳ cũ, thị xã Hoàng Mai cũ, cầu Cấm đến huyện Đô Lương cũ.

Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết nơi tuyến đầu lửa đạn, tình yêu quê hương, gia đình vẫn luôn đau đáu trong lòng người nữ thanh niên xung phong. Mỗi lần hành quân ngang qua quê nhà, chị Tâm lại tranh thủ ghé thăm gia đình. Những ngày ngắn ngủi ấy, ngôi nhà nhỏ lại rộn rã tiếng cười. Rồi chỉ sau hai ngày sum họp, chị lại khoác ba lô, tiếp tục lên đường về phía tiền tuyến, để lại trong lòng người thân niềm tự hào xen lẫn những giọt nước mắt dõi theo.

Giữa chiến trường khói lửa, chị Tâm gặp anh Cao Ngọc Hòa, SN 1948, quê xã Diễn Lộc, huyện Diễn Châu cũ, nay thuộc xã Tân Châu, Nghệ An. Anh Hòa đi thanh niên xung phong từ năm 1965, chuyển từ Đại đội 304 về Đại đội 317. Qua những ngày cùng bám đường làm nhiệm vụ, những lời hỏi thăm mộc mạc đã gắn kết hai người lại với nhau. Họ lặng lẽ yêu nhau trong những ngày vật lộn với bùn đất, với mặt đường, trong khói bom, cả trong thời khắc cái chết có thể cận kề.

"Cô Tâm đã hai lần đưa chú Hoà về thăm nhà. Lần thứ 2, cô Tâm tâm sự với bà nội tôi là Trần Thị Đàm và gia đình về tình yêu họ đã ấp ủ, tìm hiểu nhau suốt một thời gian dài nơi đơn vị. Hai người thiết tha mong muốn được xây dựng hạnh phúc trăm năm. Vì nhiệm vụ bủa vây trước mắt, cô chỉ kịp dặn mẹ ở nhà cứ gật đầu đồng ý khi nhà trai lên dạm ngõ vào một tuần sau đó, còn đám cưới xin đành gác lại, đợi ngày hoàn thành nhiệm vụ, mới tính chuyện vẹn tròn", ông Đàn nhớ lại.

Ông Nguyễn Văn Đàm nhớ lại những câu chuyện về

Sáng ngày 29/10/1968, ngôi nhà nhỏ rộn rã hẳn lên khi mẹ và anh trai Hòa là Cao Ngọc Lợi từ Diễn Lộc đến nhà Tâm mang vài cặp bánh chưng, cơi trầu cùng chai rượu sang làm lễ dạm ngõ và bàn chuyện trăm năm đôi lứa. Bữa cơm thân mật giữa hai gia đình diễn ra trong không khí ấm cúng, ai nấy đều thầm mong cho đôi trẻ sớm ngày thành đôi.

Đến 5h30 sáng ngày 30/10/1968, khi nhà trai vừa bước chân ra về thì những tiếng nổ chát chúa, định mệnh vang lên từ phía Đô Lương. Để rồi đến 10h sáng cùng ngày, đất trời như sụp đổ dưới chân người thân khi nhận được hung tin: chị Tâm và anh Hoà cùng 11 đồng đội đã anh dũng hy sinh. 

Nghe tin, bố của ông Đàn là ông Nguyễn Văn Nhàn, SN 1931 đã vội vã mượn một chiếc xe đạp, dốc toàn lực đạp lên Đô Lương với hy vọng tìm lại chút vết tích của em gái và người em rể tương lai. Nhưng giữa đống đổ nát hoang tàn của bom đạn chiến tranh, ông đau đớn tột cùng khi chẳng thể tìm thấy gì cả.

Mối tình trong sáng, son sắt của anh Hòa và chị Tâm mãi mãi khép lại nơi đất mẹ Đô Lương anh hùng, khi tuổi xuân và những ước mơ hạnh phúc còn dang dở

"Lúc ấy ở nhà, nhiều người trong xóm đến hỏi thăm nhưng cố giấu chuyện với bà nội tôi. Thấy người ra vào bất thường, linh tính của người mẹ mách bảo bà có chuyện chẳng lành. Bấy giờ, bà nội tôi chỉ nghĩ là chú tôi trong miền Nam hy sinh chứ không hề nghĩ là cô Tâm. Về sau, bà bảo con cháu nói sự thật, bà chấp nhận được hết, ông Đàn nhớ lại.

Ngọn lửa tri ân soi sáng cho các thế hệ mai sau

Đến năm 1971, bà Đàm nhận tiếp tin người con trai đầu là Nguyễn Dơn hy sinh. Không lâu sau đó, bà Đàm cũng qua đời. Lúc mất, bà vẫn chưa biết một người con trai khác của mình là Nguyễn Văn Vấn đã hy sinh tại chiến trường miền Nam từ năm 1966. Vì những cống hiến và hy sinh lớn lao ấy, bà Trần Thị Đàm sau này đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, lời hẹn ước về một đám cưới sau ngày đất nước bình yên của chị Tâm và anh Hoà đã mãi mãi gửi lại nơi dốc núi Truông Bồn. Nhưng tình yêu và lòng yêu nước của họ thì vẫn luôn sống mãi, như một lời nhắc nhở lặng thầm cho các thế hệ mai sau mỗi khi nghiêng mình trước mảnh đất Truông Bồn anh hùng.

Thế hệ trẻ tưởng nhớ 13 chiến sỹ TNXP "Tiểu đội thép" tại ngôi mộ chung.

Ông Phan Trọng Lộc, Giám đốc Khu di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn chia sẻ: "Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, câu chuyện tình yêu của hai liệt sĩ Cao Ngọc Hòa và Nguyễn Thị Tâm vẫn khiến bao người xúc động. Họ đã gặp nhau, yêu nhau và cùng chia sẻ những ước mơ bình dị của tuổi trẻ giữa khói lửa Truông Bồn. Đó là tình yêu của những con người sống giữa hiểm nguy nhưng vẫn luôn hướng về ngày mai, về một mái ấm gia đình và một cuộc sống bình yên. Họ đã có những dự định, những lời hẹn ước và mong chờ ngày trở về để xây dựng hạnh phúc lứa đôi. Nhưng chiến tranh đã không cho họ cơ hội thực hiện ước mơ ấy.

Ngày 31/10/1968, cả hai anh chị cùng 11 đồng đội mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Truông Bồn anh hùng. Một đám cưới không thành, một lời hẹn ước còn dang dở, một tình yêu mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân".