Chuyên gia: Tính giá điện theo giờ, nhiều gia đình có thể phải trả thêm tiền

Ngược lại, các hộ gia đình chủ động chuyển thời gian sử dụng thiết bị sang giờ thấp điểm có cơ hội tiết kiệm chi phí.

Giá điện theo giờ có thể làm tăng hóa đơn

Tại dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) trình Quốc hội, Chính phủ đề xuất bổ sung cơ chế tính giá điện sinh hoạt theo ba khung giờ: Cao điểm, thấp điểm và bình thường. Việc triển khai sẽ thực hiện theo lộ trình, khi đáp ứng các điều kiện kỹ thuật cần thiết.

Hiện tiền điện sinh hoạt được tính theo biểu giá bậc thang 6 bậc và dự kiến chuyển sang 5 bậc theo đề xuất của Bộ Công Thương. Nếu áp dụng thêm cơ chế tính giá theo thời gian sử dụng, hóa đơn hằng tháng sẽ phụ thuộc cả lượng điện tiêu thụ và thời điểm sử dụng điện trong ngày.

TS Ngô Tuấn Kiệt, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Năng lượng, cho rằng tính giá điện sinh hoạt theo khung giờ là cần thiết để nâng cao ý thức tiết kiệm điện, nhất là vào những thời điểm nhu cầu sử dụng tăng cao.

“Hóa đơn tiền điện của nhiều gia đình có thể tăng do phần lớn hoạt động sinh hoạt tập trung vào buổi tối, khi các thành viên trở về nhà, nấu ăn, giặt quần áo, sử dụng điều hòa vào mùa nóng hoặc bình nóng lạnh vào mùa lạnh.

Khi đó, người dân có thể phải điều chỉnh thời gian sử dụng một số thiết bị sang giờ thấp điểm để giảm chi phí. Dù vậy, chuyên gia lưu ý không nên đồng thời áp dụng giá điện theo khung giờ và biểu giá lũy tiến, bởi điều này có thể khiến người dân chịu tác động kép”, ông Kiệt nói.

Chuyên gia Đào Nhật Đình cũng cho rằng cần cân nhắc kỹ việc áp dụng giá điện theo giờ đối với hộ gia đình do đặc điểm sinh hoạt khác với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

“Nhà máy có thể chủ động sắp xếp ca làm việc để tránh giờ điện đắt, nhưng các gia đình thường tập trung nấu ăn, tắm giặt, học tập và nghỉ ngơi vào buổi tối. Vì vậy, khả năng dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện của nhiều hộ bị hạn chế”, ông Đình nói

Đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ có thể làm tăng hóa đơn tiền điện. (Ảnh: EVN)

Theo ông Đình, một số hoạt động như giặt, sấy quần áo, rửa bát hoặc sạc xe điện có thể chuyển sang giờ thấp điểm nếu thiết bị hỗ trợ hẹn giờ và điều kiện sử dụng cho phép. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng có đủ thiết bị hoặc có thể vận hành chúng vào ban đêm.

“Việc thay đổi thời gian sử dụng cũng không phải lúc nào giúp tiết kiệm điện. Chẳng hạn, nấu cơm quá sớm rồi giữ ấm trong nhiều giờ chưa chắc tiết kiệm hơn so với nấu sát bữa ăn”, ông Đình nói thêm.

Theo các chuyên gia, hiệu quả của chính sách sẽ khác nhau giữa các hộ gia đình. Những gia đình linh hoạt thời gian sử dụng thiết bị có thể hưởng lợi, trong khi các hộ chủ yếu dùng điện vào buổi tối và khó thay đổi lịch sinh hoạt có nguy cơ phải trả thêm tiền.

Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch lưu ý mức chênh lệch giá giữa các khung giờ phải đủ tạo động lực thay đổi hành vi nhưng không gây xáo trộn quá lớn. Nếu chênh lệch quá thấp, người dân ít có động lực điều chỉnh thời gian sử dụng. Ngược lại, giá giờ cao điểm quá cao có thể làm tăng gánh nặng chi phí, trong khi nhu cầu điện chưa chắc giảm tương ứng.

Cần đầu tư hệ thống công tơ phù hợp

Theo ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), về nguyên tắc, việc chuyển từ biểu giá bậc thang sang tính giá theo giờ cao điểm, thấp điểm không làm tăng giá điện bình quân.

“Cơ chế này nhằm khuyến khích người dân tiết kiệm điện vào giờ cao điểm, góp phần điều tiết nhu cầu sử dụng và giảm áp lực cho hệ thống điện”, ông Dũng nói.

Ông Trịnh Quốc Vũ, Phó cục trưởng Cục Điện lực, cho biết cách tính giá điện theo thời gian sử dụng còn giúp hệ thống điện hạn chế huy động các nguồn phát điện có chi phí cao khi nhu cầu tăng mạnh.

“Vào giờ cao điểm, Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia có thể phải huy động các nguồn điện có chi phí cao như tuabin khí, nhà máy chạy dầu diesel hoặc điện khí LNG. Trong khi đó, vào giờ bình thường và thấp điểm, nhu cầu giảm, tạo điều kiện huy động các nguồn điện có chi phí thấp hơn.

Để triển khai cơ chế mới, ngành điện cần đầu tư công tơ và thiết bị đo đếm có khả năng ghi nhận lượng điện tiêu thụ theo ba khung giờ. Hiện khoảng 30 triệu hộ dân đang sử dụng điện theo biểu giá bậc thang”, ông Vũ cho biết.

Theo ông, việc chuyển đổi cần thực hiện theo lộ trình, không thể đồng loạt thay thế toàn bộ công tơ điện tử và hệ thống thu thập dữ liệu. Các hộ áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng sẽ bỏ biểu giá lũy tiến, trong khi những hộ chưa chuyển đổi tiếp tục áp dụng cách tính hiện hành.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, TS Ngô Tuấn Kiệt cho rằng ngành điện cần bảo đảm tính công khai, minh bạch của hệ thống đo đếm. “Người dân phải có khả năng theo dõi, kiểm tra dữ liệu tiêu thụ điện, đồng thời được hỗ trợ xác minh nhanh chóng khi có phản ánh về sai lệch trong đo đếm, tính tiền điện”, ông Kiệt nêu quan điểm.

Cách tính giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm, giờ bình thường khiến nhiều gia đình phải điều chỉnh lịch sử dụng điện để giảm tiền hóa đơn. (Ảnh: Báo Hà Nội Mới)

Theo các chuyên gia, trước khi triển khai, cơ quan chức năng cần thu thập dữ liệu tiêu thụ điện theo giờ, tính thử hóa đơn trên dữ liệu thực tế và đánh giá khả năng thay đổi thói quen của người dân.

TS Ngô Tuấn Kiệt đề xuất áp dụng nguyên tắc trung hòa doanh thu khi thiết kế biểu giá mới. Theo đó, với cùng dữ liệu tiêu thụ dùng để so sánh, tổng số tiền thu từ nhóm khách hàng áp dụng cơ chế mới không thay đổi so với cách tính cũ.

Chẳng hạn, nếu tiền điện bình quân của một hộ là 500.000 đồng/tháng, biểu giá mới có thể được thiết kế theo hướng tổng doanh thu từ nhóm khách hàng không đổi. Khi đó, một số gia đình có thể phải trả thêm, trong khi những hộ khác được giảm chi phí.

Để hạn chế rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi, ông Kiệt dẫn ví dụ một công ty điện lực tại California (Mỹ) áp dụng cơ chế bảo vệ hóa đơn trong 12 tháng đầu. Khách hàng thanh toán theo giá mới, sau đó được đối chiếu với số tiền phải trả theo cách tính cũ trên cùng lượng điện tiêu thụ. Nếu cách tính mới khiến hóa đơn tăng, phần chênh lệch sẽ được hoàn lại.

“Cơ chế này giúp người dân có thời gian điều chỉnh thói quen sử dụng điện hoặc bổ sung thiết bị hẹn giờ khi cần thiết. Khung giờ, mức giá và hướng dẫn sử dụng cũng cần được công bố trước để các gia đình chủ động tính toán”, ông Kiệt cho biết.

Chuyên gia Đào Nhật Đình đề xuất thí điểm chính sách tại những khu vực có điều kiện sinh hoạt khác nhau, đồng thời công khai lượng điện được dịch chuyển khỏi giờ cao điểm, biến động hóa đơn và chi phí đầu tư hệ thống đo đếm.

“Về lâu dài, thiết bị gia dụng thông minh, điện mặt trời mái nhà, pin lưu trữ và xe điện có thể giúp các gia đình chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm sử dụng điện. Tuy nhiên, để cơ chế giá điện theo giờ phát huy hiệu quả, cần xây dựng biểu giá hợp lý, minh bạch dữ liệu và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng”, ông Đào Nhật Đình phân tích.