Canh bạc nguy hiểm của Saudi Arabia ở chảo lửa Trung Đông

Một người ủng hộ lực lượng Houthi mang theo súng trong cuộc tuần hành ủng hộ nhóm này tại thủ đô Sanaa (Yemen) ngày 9-10 - Ảnh: AP

Các đòn tấn công của Houthi nhằm vào Saudi Arabia đang đẩy cuộc chiến Yemen vào vòng xoáy leo thang nguy hiểm. Việc nhắm vào hạ tầng dân sự, trong đó có sân bay ở thủ đô Riyadh, cùng vụ tấn công khu phức hợp Dinh Tổng thống Yemen khiến 5 người thiệt mạng, cho thấy những giới hạn kiềm chế trước đây dường như đang bị phá vỡ, làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng.

Theo Hãng tin Reuters, các cuộc tấn công của Houthi dường như là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Iran và các đồng minh nhằm định hình lại cán cân quyền lực khu vực. 

Tuy nhiên, Houthi cũng có những yêu sách riêng, trong đó có việc Saudi Arabia chấm dứt can thiệp quân sự và ngừng hậu thuẫn chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Đáp ứng các yêu sách này sẽ giúp Houthi củng cố quyền lực tại phần lớn Yemen.

Xuất phát từ động cơ leo thang căng thẳng nêu trên, tình hình căng thẳng Saudi Arabia - Houthi có thể phát triển theo hai kịch bản bên dưới, theo Kênh Al Jazeera.

Cuộc chiến diện rộng

Nhằm đáp trả các hành động leo thang của Houthi, Saudi Arabia đang nỗ lực tranh thủ tối đa sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, đồng thời làm sâu sắc thêm các liên minh khu vực và toàn cầu.

Theo chuyên gia Abdulsamad Elfgeeh, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Yemen tại Washington DC (Mỹ), mục tiêu của nỗ lực này là thiết lập một mặt trận thống nhất đủ sức đối phó với mối đe dọa chung của toàn khu vực.

Riyadh chắc chắn đang hướng tới các quốc gia láng giềng vùng Vịnh, những nước vốn dĩ cũng chịu tác động bởi cuộc xung đột kéo dài. Có một nhận thức chung rằng tất cả đều đang đối mặt với hiểm họa khôn lường, chứ không riêng gì Saudi Arabia.

Do đó, các quốc gia vùng Vịnh (có thể ngoại trừ Oman) rất có thể sẽ hỗ trợ Riyadh cả trực tiếp lẫn gián tiếp trong các chiến dịch tại Yemen.

Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ cũng có khả năng tham gia mặt trận này, sau khi ký kết với Saudi Arabia thỏa thuận quốc phòng mang tên Hiệp ước Mecca.

Hiệp ước này dự kiến sẽ được Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn trong vài ngày tới, mở đường cho việc triển khai lực lượng quân sự của Ankara nhằm hỗ trợ Saudi Arabia. Trong khi đó, sự can dự gián tiếp từ Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, cùng với công tác hỗ trợ hậu cần và tình báo, dường như đã được tiến hành thuận lợi.

Khả năng can thiệp của Mỹ cũng có thể xảy ra, dù điều này khó trở thành hiện thực trước thềm bầu cử giữa kỳ, bởi các chiến dịch can dự quân sự tại Trung Đông vẫn là vấn đề không được lòng phần đông cử tri Mỹ.

Một liên minh quy mô toàn khu vực có thể hỗ trợ hiệu quả cho cuộc phản công đang diễn ra của các lực lượng trung thành với chính phủ Yemen (được quốc tế công nhận). Điều này sẽ tạo cú hích cần thiết để giành lại quyền kiểm soát khu vực ven biển phía Tây, bao gồm các vùng lãnh thổ nằm ngoài eo biển Bab al-Mandeb và Dhubab.

Những bước tiến như vậy có thể giảm bớt áp lực đối với hoạt động hàng hải trên Biển Đỏ, đồng thời có khả năng làm thay đổi cán cân quân sự theo hướng có lợi cho chính phủ Yemen. 

Việc mở thêm các mặt trận mới tại các thành phố và tỉnh thành khác của Yemen có thể kéo căng lực lượng Houthi, phân tán nguồn lực của phiến quân và gia tăng triển vọng tiến quân của chính phủ.

Việc giành lại thủ đô Sanaa, hiện nằm dưới sự kiểm soát của Houthi, cũng có thể là một mục tiêu chiến lược. Tuy nhiên, con đường tiến tới mục tiêu này không chỉ bị cản trở bởi sức kháng cự của Houthi mà còn bởi những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính phủ Yemen. 

Sự can thiệp từ bên ngoài càng khoét sâu bất đồng giữa các phe phái, khiến các lực lượng khó phối hợp hành động và làm suy yếu nỗ lực chung nhằm đẩy lùi Houthi.

Những nỗ lực gần đây của chính phủ Yemen nhằm thống nhất đầu mối ra quyết định và củng cố bộ máy chỉ huy quân sự đã giúp cải thiện đáng kể tình hình trên thực địa. Dù vậy, để đạt được mục tiêu tối hậu là tái chiếm Sanaa đòi hỏi những nỗ lực bền bỉ và sự quyết tâm cao độ.

Lực lượng chính phủ Yemen khai hỏa trong cuộc đụng độ với Houthi gần eo biển Bab al-Mandeb - Ảnh: AFP

Cuộc chiến tiêu hao

Nếu liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu và chính phủ Yemen không thể vượt qua những chia rẽ, bất đồng nội bộ, chiến dịch tiến công Houthi có nguy cơ mất đà. 

Điều này có thể giúp lực lượng Houthi củng cố các vị trí đang kiểm soát, gia tăng sức ép lên Taiz - thành phố có vị trí chiến lược tại Yemen - đồng thời tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu dân sự ở Saudi Arabia.

Diễn biến này có thể khiến cuộc xung đột thêm phần phức tạp, làm gia tăng thương vong đối với dân thường cùng tình trạng tị nạn, và kéo dài cuộc chiến mà không đem lại bất kỳ kết quả quân sự mang tính quyết định nào.

Tình trạng này sẽ giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế của Saudi Arabia và làm phức tạp hóa tiến trình thực hiện các mục tiêu phát triển của vương quốc này, do Riyadh buộc phải ưu tiên ngân sách cho quốc phòng.

Các nền kinh tế khác trong khu vực vùng Vịnh cũng sẽ chịu tác động tiêu cực, bởi Saudi Arabia giữ vai trò trung tâm tại khu vực. Hơn thế nữa, việc đánh mất ưu thế trên thực địa vào tay Houthi đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng tại Eo biển Hormuz sẽ tiếp diễn, làm gián đoạn các hoạt động xuất khẩu năng lượng từ khu vực.

Trong kịch bản này, cuộc chiến tại Yemen sẽ rơi vào bế tắc theo kiểu "không có kẻ thắng, người thua", nhưng ông Elfgeeh cho rằng Iran sẽ nổi lên như bên hưởng lợi lớn nhất.

Một cuộc chiến tiêu hao dọc theo bờ Biển Đỏ sẽ cung cấp cho Tehran một "khoảng thở" đáng kể, tạo điều kiện để Iran sử dụng "lá bài" Houthi làm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán của họ.

Cựu phái viên đàm phán Mỹ Aaron David Miller cho rằng lợi thế của nhóm vũ trang này không chỉ nằm ở vị trí địa lý án ngữ yết hầu eo biển Bab el-Mandeb, mà còn ở sự bất cân xứng về rủi ro và thiệt hại.