Bạn có bao giờ tự hỏi: vì sao có người lạ gọi điện nhưng lại biết rõ họ tên, địa chỉ, thậm chí cả người thân của mình? Vì sao chỉ sau một cú nhấp vào đường link lạ, tài khoản ngân hàng có thể bị chiếm đoạt?
Công an tỉnh Gia Lai cho biết, đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà rất có thể thông tin cá nhân của bạn đã bị lộ và đang bị các đối tượng xấu khai thác. Trong thời đại công nghệ số, dữ liệu cá nhân không chỉ là thông tin đơn thuần mà đã trở thành “mỏ vàng” để tội phạm mạng lợi dụng thực hiện các hành vi lừa đảo tinh vi, gây thiệt hại lớn về tài sản.
Tỉnh lọt vào mắt xanh, được Trung Quốc đổ tiền đầu tư nhiều nhất tại Việt NamNguyên nhân khiến thông tin cá nhân bị lộ lọt
Thứ nhất, từ các nền tảng trực tuyến và ứng dụng phổ biến. Trong thời gian qua, đã ghi nhận nhiều vụ việc rò rỉ dữ liệu từ các nền tảng lớn như Facebook, TikTok, Zalo hoặc các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada. Dữ liệu có thể bị lộ do lỗi bảo mật, bị tấn công mạng hoặc người dùng vô tình chia sẻ công khai thông tin cá nhân trên các nền tảng này.
Thứ hai, từ các ứng dụng không rõ nguồn gốc. Nhiều người dân tải và sử dụng các ứng dụng miễn phí, game, ứng dụng vay tiền online, ứng dụng chỉnh sửa ảnh… nhưng không kiểm tra nguồn gốc. Các ứng dụng này thường yêu cầu quyền truy cập danh bạ, hình ảnh, tin nhắn… và âm thầm thu thập dữ liệu để bán hoặc phục vụ hành vi lừa đảo.
Thứ ba, từ việc đăng tải thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Việc công khai số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh căn cước công dân, vé máy bay, hóa đơn… vô tình tạo điều kiện cho đối tượng xấu thu thập thông tin và sử dụng vào mục đích lừa đảo.
Thứ tư, bị đánh cắp qua các hình thức lừa đảo. Người dân bị dụ bấm vào link giả mạo, nhập thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc mật khẩu. Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến mất tài khoản và lộ dữ liệu.
Thứ năm, truy cập các website yêu cầu nhập thông tin cá nhân để tạo tài khoản (website giả mạo). Hiện nay, các đối tượng lừa đảo thường tạo ra các website giả mạo có giao diện giống hệt các trang chính thống như Facebook, Zalo, TikTok hoặc các ngân hàng, sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada.
Các website này thường được gửi qua tin nhắn, email hoặc đường link trên mạng xã hội với nội dung như: “xác minh tài khoản”, “nhận quà”, “cập nhật thông tin”, “khuyến mãi hấp dẫn”… Khi người dùng truy cập và nhập thông tin như số điện thoại, mật khẩu, mã OTP, thông tin ngân hàng…, toàn bộ dữ liệu sẽ bị thu thập và gửi về cho đối tượng lừa đảo.
Đặc điểm nhận biết các website giả mạo là:
+ Địa chỉ website (đường link) lạ, sai chính tả, thêm ký tự bất thường
+ Giao diện giống thật nhưng hoạt động không ổn định
+ Yêu cầu nhập thông tin nhạy cảm trong thời gian ngắn, tạo cảm giác cấp bách
Người dân cần đặc biệt lưu ý, chỉ đăng nhập tài khoản trên các trang chính thức, không truy cập các đường link lạ và tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ website nào không rõ nguồn gốc.
Thứ sáu, sử dụng mạng Internet không an toàn. Việc truy cập WiFi công cộng, không có bảo mật (quán cà phê, điểm công cộng…) có thể khiến thông tin cá nhân bị đánh cắp nếu thiết bị bị cài mã độc.
Lưu ý quan trọng: Không phải tất cả các nền tảng như Facebook, Zalo hay Shopee đều “làm lộ thông tin”, mà phần lớn rủi ro đến từ:
+ Người dùng thiếu cảnh giác
+ Cài đặt bảo mật thiết bị và ứng dụng chưa đúng
+ Bị tấn công từ bên thứ ba
Cùng với đó, công an tỉnh Lai Châu cho biết, trong thời đại số hóa hiện nay, việc bảo mật thông tin cá nhân ngày càng trở nên quan trọng nhưng cũng đầy thách thức. Nhiều người bất ngờ khi các đối tượng lừa đảo biết chính xác thông tin cá nhân của họ như địa chỉ, số điện thoại, số căn cước công dân, thậm chí là cả các khoản chưa thanh toán như tiền điện, nước...
Điều đáng lo ngại là chúng không chỉ biết, mà còn sử dụng những thông tin này một cách tinh vi để khiến nạn nhân tin tưởng và rơi vào bẫy. Vậy những thông tin đó lộ lọt ra từ đâu? Sau đây là một số nguyên nhân chủ yếu:
1. Lộ từ chính người dùng
Nhiều người vô tình cung cấp thông tin cá nhân khi đăng ký các dịch vụ trực tuyến, tham gia khảo sát, chơi trò chơi trên mạng xã hội hoặc tải ứng dụng miễn phí mà không đọc kỹ điều khoản sử dụng. Những ứng dụng hoặc trang web không uy tín có thể thu thập và bán dữ liệu người dùng cho bên thứ ba.
2. Lộ từ các cơ sở dữ liệu bị rò rỉ
Không ít tổ chức, doanh nghiệp (như ngân hàng, công ty tài chính, đơn vị cung cấp dịch vụ điện, nước, viễn thông...) chưa có hệ thống bảo mật tốt. Khi bị tấn công bởi hacker, cơ sở dữ liệu khách hàng sẽ bị rò rỉ và rơi vào tay các đối tượng xấu.
3. Mua bán dữ liệu cá nhân
Trên thị trường “ngầm”, việc mua bán dữ liệu cá nhân diễn ra khá phổ biến. Chỉ cần vài trăm ngàn đồng, một đối tượng có thể mua được danh sách hàng nghìn khách hàng với đầy đủ thông tin như số điện thoại, địa chỉ, ngành nghề, thói quen tiêu dùng...
4. Sơ hở trong các dịch vụ hành chính công
Một số thủ tục hành chính vẫn còn yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân trên giấy hoặc qua các nền tảng chưa được mã hóa tốt. Nếu không được quản lý chặt chẽ, các thông tin này dễ bị sao chép, chụp lại hoặc đánh cắp.
5. Tâm lý chủ quan của người dùng
Nhiều người dùng có tâm lý chủ quan, dễ dàng chia sẻ thông tin với người lạ qua điện thoại hoặc mạng xã hội mà không xác minh rõ ràng. Đây là điểm yếu mà các đối tượng lừa đảo thường xuyên khai thác.