Bảo vệ sự thiêng liêng của Quốc ca trước làn sóng sáng tạo bằng AI

Bộ VH-TT&DL sẽ xây dựng, công bố bản ghi âm chính thức

Cuối tháng 8/2026, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) đã công bố dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam để lấy ý kiến. Việc xây dựng nghị định nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, chuẩn hóa các trường hợp, hình thức thể hiện, nghi thức hát Quốc ca và việc sử dụng Quốc thiều, bảo đảm tính trang nghiêm, chính xác và thống nhất trong quá trình thực hiện.

Theo Bộ VH-TT&DL, Quốc ca được sử dụng rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội, các nghi lễ nhà nước, hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh, giáo dục, nghệ thuật, thể dục, thể thao và nhiều sự kiện quan trọng khác. 

Nhìn chung, việc sử dụng Quốc ca được các cơ quan, tổ chức, đơn vị và người dân thực hiện nghiêm túc, trang trọng, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp tinh thần dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân và niềm tự hào quốc gia.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số bất cập trong quá trình sử dụng Quốc ca, Quốc thiều. Các bản nhạc được khai thác chưa thực sự thống nhất, còn khác biệt về hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện.

Nhạc sĩ Văn Cao là tác giả "Tiến quân ca".

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của môi trường mạng, nền tảng số, truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo (AI) làm xuất hiện nhiều phương thức sử dụng Quốc ca mới. 

Việc đăng tải, chia sẻ, cắt ghép, chuyển đổi định dạng, thay đổi tốc độ, cao độ, phối khí hoặc lồng ghép Quốc ca vào các sản phẩm số có nguy cơ làm sai lệch, biến dạng tác phẩm, ảnh hưởng đến tính trang nghiêm và giá trị biểu tượng của Quốc ca.

Trao đổi về tiến độ xây dựng dự thảo Nghị định quy định việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bà Vi Thanh Hoài - Phó Cục trưởng Cục Văn hóa - Thông tin cơ sở và Gia đình cho biết, hồ sơ dự thảo Nghị định đã qua bước thẩm định của Bộ Tư pháp.

Bộ VH-TT&DL đã tiếp thu các ý kiến thẩm định, gửi báo cáo để Bộ Tư pháp tiếp tục xem xét, cho ý kiến. Sau khi nhận được sự đồng thuận của Bộ Tư pháp, Bộ VH-TT&DL sẽ trình Chính phủ xem xét, phê duyệt.

"Về quy định sử dụng bản thu âm Quốc ca, dự thảo dành một chương quy định về việc sử dụng, bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca. Trong đó, có các điều khoản cụ thể về sử dụng bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức của Quốc ca cũng như việc hát Quốc ca trực tiếp", bà Vi Thanh Hoài cho biết.

Bà Vi Thanh Hoài - Phó Cục trưởng Cục Văn hóa - Thông tin cơ sở và Gia đình chia sẻ về tiến độ xây dựng dự thảo Nghị định quy định việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Theo dự thảo, Bộ VH-TT&DL là cơ quan tổ chức xây dựng, thẩm định, công bố và cung cấp bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều. Cơ quan, tổ chức, cá nhân được khai thác, sử dụng miễn phí các bản chính thức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố.

Đối với trường hợp hát trực tiếp, biểu diễn bằng nhạc cụ hoặc sử dụng hình thức thể hiện khác không dùng bản hòa âm, phối khí chính thức, việc thể hiện phải bảo đảm đúng nhạc, đúng lời, trang nghiêm và phù hợp với tính chất của nghi lễ, sự kiện, hoạt động.

Bà Thanh Hoài cho biết, dự thảo cũng quy định về nghi thức hát Quốc ca. Theo đó, người tham dự phải đứng nghiêm, hướng về Quốc kỳ và hát đúng nhạc, đúng lời.

Người đang đội mũ phải bỏ mũ, trừ trường hợp thực hiện theo điều lệnh, điều lệ, nghi lễ chuyên ngành, vì lý do tôn giáo, sức khỏe hoặc các trường hợp phù hợp khác. Trong thời gian thực hiện nghi thức, người tham dự không nói chuyện, sử dụng điện thoại hoặc thực hiện các hành vi không liên quan.

Cần chuẩn hóa Quốc ca từ góc độ nghệ thuật và chuyên môn

Dưới góc độ chuyên môn âm nhạc, nhà lý luận, phê bình Trần Lệ Chiến - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nhạc cổ điển Việt Nam cho rằng, Quốc ca không chỉ là một tác phẩm âm nhạc mà còn là biểu tượng thiêng liêng của quốc gia, được ghi nhận trong Hiến pháp.

"Dù đã có những quy định liên quan, việc sử dụng Quốc ca, Quốc thiều tại một số sự kiện trong nước và quốc tế qua nhiều năm vẫn còn những vấn đề cần được xem xét từ góc độ nghệ thuật và chuyên môn.

Vì vậy, xây dựng Nghị định về sử dụng Quốc ca không đơn thuần là quản lý một tác phẩm âm nhạc mà còn thể hiện cách ứng xử của cộng đồng đối với biểu tượng tinh thần của dân tộc", bà Chiến nói.

Bà cũng nhấn mạnh yêu cầu quan trọng là phải đồng thời bảo vệ tính thiêng liêng, tính chính xác và giá trị nghệ thuật của Quốc ca, đồng thời tạo điều kiện để tác phẩm tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, đặc biệt trên môi trường số và trong thế hệ trẻ.

Dòng người trang nghiêm thực hiện nghi lễ chào cờ trong tiếng nhạc Quốc ca hùng tráng.

Đánh giá về chủ trương xây dựng bản ghi âm chính thức, được hội đồng nghệ thuật thẩm định và cơ quan có thẩm quyền quyết định phát hành để sử dụng thống nhất trong nước cũng như tại các sự kiện quốc tế, bà cho rằng đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với cơ quan quản lý và các đơn vị chuyên môn.

Theo bà, cần xây dựng một bản tổng phổ chuẩn mực, làm cơ sở cho việc thể hiện tác phẩm, cùng bản phối khí tương xứng với tầm vóc, tính biểu tượng và sự thiêng liêng của "Tiến quân ca".

Bản Quốc ca, Quốc thiều chính thức phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về quy mô, chất lượng nghệ thuật và thời lượng, phù hợp với các nghi lễ đối nội, đối ngoại, trong đó có nghi thức đón nguyên thủ quốc gia với 21 loạt đại bác. Đồng thời, quá trình xây dựng và phát hành cần bảo đảm đầy đủ các quyền liên quan, bao gồm quyền trình diễn.

Trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển mạnh mẽ, bà Trần Lệ Chiến cho rằng Nghị định cần quy định rõ giới hạn đối với hoạt động sáng tạo, cải biên và ứng dụng AI trong việc sử dụng Quốc ca; phân định ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật với hành vi làm biến dạng, sai lệch tác phẩm, ảnh hưởng đến tính thiêng liêng của Quốc ca.

Sau khi được chuẩn hóa, bản Quốc ca chính thức cần được đưa vào cơ sở dữ liệu số quốc gia, tạo nguồn tham chiếu thống nhất cho việc khai thác, sử dụng đúng quy định, đồng thời góp phần bảo vệ giá trị nghệ thuật, lịch sử và tính thiêng liêng của tác phẩm.

Theo bà Trần Lệ Chiến, dự thảo Nghị định không nên chỉ được nhìn nhận là văn bản quy định cách hát và sử dụng Quốc ca, Quốc thiều mà còn là bước đi có ý nghĩa về chính trị, giáo dục, văn hóa và quản trị xã hội.

"Quốc ca vừa là tác phẩm âm nhạc, vừa là biểu tượng quốc gia. Vì vậy, cần có một bản chuẩn để khi Quốc ca vang lên tại một lễ nghi cấp quốc gia, một sự kiện ngoại giao, một trận đấu quốc tế hay trên các phương tiện truyền thông, công chúng phải nhận diện được một giá trị lịch sử và nghệ thuật thống nhất", bà Trần Lệ Chiến nhấn mạnh.

Theo bà, Quốc ca là ký ức và tiếng lòng chung của người dân trong nước cũng như đồng bào Việt Nam ở nước ngoài. Khi hàng vạn người cùng hát "Tiến quân ca", đó không đơn thuần là hoạt động trình diễn âm nhạc mà còn là khoảnh khắc mỗi cá nhân hòa vào cộng đồng, tạo nên điểm gặp gỡ đặc biệt giữa âm nhạc và căn tính quốc gia.