Đưa văn hóa lên bản đồ số, mở rộng cách tiếp cận di sản

Ngày 1/11 sẽ ra mắt Bản đồ số văn hóa Việt Nam

Ngày 30/9, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành Chỉ thị số 35 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026. 

Theo đó Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) được giao hoàn thành, đưa vào sử dụng Bản đồ số văn hóa Việt Nam trước ngày 15/11/2026 để phục vụ tra cứu thông tin về các sự kiện, địa điểm và hoạt động văn hóa trên cả nước.

Nền tảng đồng thời hỗ trợ quảng bá các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam và Tuần Văn hóa đại đoàn kết dân tộc, kết nối trải nghiệm văn hóa với du lịch và phát triển công nghiệp văn hóa.

Chỉ thị cũng yêu cầu đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, phát động sáng tác và quảng bá sản phẩm văn hóa đặc sắc; tăng cường ứng dụng công nghệ số, thực tế ảo và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giới thiệu, lan tỏa giá trị văn hóa. 

Các địa phương cần tạo điều kiện để người dân chủ động tổ chức, tham gia và thụ hưởng hoạt động văn hóa, chú trọng nghệ thuật cộng đồng, truyền dạy di sản, văn hóa đọc và tìm hiểu lịch sử địa phương.

Giao diện của nền tảng Bản đồ số văn hóa Việt Nam (Ảnh: Bộ BH-TT&DL).

Trao đổi về tiến độ triển khai dự án, ông Cao Lê Tuấn Anh - Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ VH-TT&DL cho biết, Bản đồ số các sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch đang trong quá trình xây dựng, dự kiến vận hành thử nghiệm từ ngày 1/11/2026.

Theo ông Tuấn Anh, hệ thống được thiết kế để sử dụng trên cả máy tính và điện thoại thông minh.

"Người dùng có thể lựa chọn từng địa phương để tìm kiếm các sự kiện đang hoặc sẽ diễn ra, địa điểm tổ chức và những thông tin cơ bản như tên sự kiện, ý nghĩa, quy mô, thời gian tổ chức, mức phí tham dự. 

Chẳng hạn khi truy cập khu vực Hà Nội, người dùng có thể xem danh sách các sự kiện diễn ra trên địa bàn, xác định địa điểm tổ chức và liên kết với Google Maps để thuận tiện di chuyển", ông Tuấn Anh nói.

Bên cạnh chức năng cung cấp thông tin, Bản đồ số văn hóa được định hướng phát triển thành một hạ tầng số phục vụ công nghiệp văn hóa. Nền tảng được thiết kế theo 5 lớp gồm: nền tảng, dữ liệu, nội dung, thị trường và công nghiệp văn hóa.

Theo ông Cao Lê Tuấn Anh, mục tiêu dài hạn là hình thành cơ chế tương tác giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, tạo điều kiện để các chủ thể tham gia cung cấp, khai thác thông tin và phát triển các hoạt động văn hóa.

Để đưa Bản đồ số vào triển khai thực tế, dự án cần thêm nguồn lực và giải pháp kỹ thuật, trong đó dữ liệu là một trong những yếu tố quan trọng nhất.

Ông Cao Lê Tuấn Anh - Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ VH-TT&DL (Ảnh: Bộ BH-TT&DL).

Ông Tuấn Anh cho biết do các sự kiện được tổ chức tại nhiều địa phương trên cả nước, việc xây dựng cơ sở dữ liệu không thể chỉ dựa vào thông tin do Bộ cung cấp mà cần sự tham gia trực tiếp của chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan. 

"Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số đang trình lãnh đạo Bộ xem xét, phê duyệt văn bản gửi các địa phương, đề nghị chủ động cung cấp và cập nhật thông tin về các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra trên địa bàn. 

Đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm dữ liệu trên bản đồ được cập nhật kịp thời và phản ánh tương đối đầy đủ các hoạt động thực tế", Chánh Văn phòng Bộ VH-TT&DL thông tin.

Sau khi đưa phiên bản thử nghiệm vào vận hành từ ngày 1/11, Bộ VH-TT&DL sẽ phối hợp với các địa phương và đơn vị công nghệ tiếp nhận phản hồi, từng bước hoàn thiện, tối ưu hóa các tính năng kỹ thuật.

Mở hướng tiếp cận mới với di sản Việt

Việc ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, lưu giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa đang được triển khai tại nhiều địa phương ở Hà Nội từ số hóa hiện vật, xây dựng kho dữ liệu đến phát triển các hình thức trải nghiệm di sản trực tuyến.

Tại phường Phú Thượng vừa ra mắt họa đồ số "Phú Thượng - Phú Gia, nếp làng trong phố", kết hợp tư liệu lịch sử, mỹ thuật và công nghệ trình chiếu nhằm tái hiện những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương theo cách tiếp cận mới.

Sản phẩm được UBND phường Phú Thượng giới thiệu tại di tích đình Phú Gia, nhân Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 đồng thời hướng tới đợt tuyên truyền cao điểm hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Phú Thượng là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, lưu giữ nhiều di tích gắn với đời sống cộng đồng cũng như quá trình hoạt động cách mạng của các lãnh tụ Việt Nam. Với mong muốn kể lại câu chuyện về vùng đất và con người Phú Gia, họa đồ số được xây dựng trên cơ sở kết hợp tư liệu lịch sử, ngôn ngữ mỹ thuật và công nghệ trình chiếu số.

Thông qua hệ thống hình ảnh được nghiên cứu, tuyển chọn và sắp xếp theo mạch nội dung xuyên suốt, sản phẩm tái hiện những lớp ký ức về lịch sử, văn hóa, con người và quá trình phát triển của địa phương. Qua đó, các giá trị di sản được truyền tải trực quan, sinh động, giúp công chúng dễ tiếp cận và ghi nhớ hơn.

Các em học sinh tham gia trải nghiệm số tìm hiểu về văn hóa địa phương tại phường Phú Thượng (Ảnh: UBND phường Phú Thượng).

Không chỉ dừng lại ở hình thức trình chiếu, hoạt động giới thiệu họa đồ số tại đình Phú Gia còn được kết hợp với không gian tương tác 360 độ, công nghệ quét hiện vật 3D và bản đồ số "Hành trình di sản Phú Thượng". 

Các công nghệ này cho phép người xem chủ động quan sát, tương tác và khám phá di sản dưới nhiều góc độ, tạo sự kết nối giữa không gian di tích thực tế với trải nghiệm số.

Ông Bùi Thế Cường - Phó Chủ tịch UBND phường Phú Thượng cho biết, địa phương đang phát triển theo hướng đô thị hiện đại nhưng vẫn lưu giữ những nét đặc trưng của làng quê truyền thống, từ đình, chùa, lễ hội đến phong tục, nghề truyền thống và nếp sống cộng đồng.

"Việc ứng dụng công nghệ số là cách làm mới để những giá trị ấy không chỉ được lưu giữ trong hồ sơ, hiện vật và ký ức của các thế hệ, mà còn được chuyển tải thành dữ liệu, hình ảnh và trải nghiệm có khả năng tiếp cận rộng rãi hơn", ông Cường nhấn mạnh.

Theo ông Cường, việc ra mắt họa đồ số là một bước trong quá trình số hóa các giá trị văn hóa địa phương. Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục cập nhật, bổ sung cơ sở dữ liệu về di tích, hiện vật và tư liệu văn hóa; khai thác công nghệ 3D, không gian 360 độ và mở rộng các hình thức trải nghiệm số.

Địa phương cũng định hướng gắn việc số hóa di sản với giáo dục truyền thống, quảng bá văn hóa và phát triển du lịch, qua đó đưa các giá trị văn hóa bản địa đến gần hơn với người dân, du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hay tại xã Đông Anh, hơn 20 hiện vật và không gian thuộc Khu di tích Cổ Loa đã được số hóa, hình thành kho dữ liệu mở. 

Thông tin về hiện vật và lịch sử di tích không chỉ phục vụ trưng bày mà còn được khai thác trong hoạt động giáo dục, nghiên cứu và giới thiệu di sản. Thời gian tới, địa phương tiếp tục triển khai số hóa 3D và gắn mã QR tích hợp thuyết minh đa ngôn ngữ tại các điểm di tích.

Dữ liệu di sản không chỉ nằm trong hồ sơ, hiện vật hay hình ảnh lưu trữ. Tại làng Ước Lễ (xã Dân Hòa), những câu chuyện do các bậc cao niên kể lại cũng giúp bổ sung thông tin về lịch sử, kiến trúc và phong tục. Tri thức cộng đồng là nguồn tư liệu quan trọng, được ghi chép, đối chiếu và lưu giữ có hệ thống. 

Tương tự, thực hiện chủ trương tôn tạo, tu bổ, sửa chữa Di tích Quốc gia đặc biệt Đình So (xã Hưng Đạo), chính quyền địa phương đã trao đổi, lấy ý kiến các cụ cao niên làng So cùng lãnh đạo thôn và Tổ Quản lý di tích từ đó có thêm nguồn tư liệu cần thiết để bổ sung cho kho dữ liệu di sản.