Bước chân không mỏi của người luật gia 70 tuổi

Bước chậm trên đường vào bản

Con đường đất men theo sườn núi lổn nhổn đá, nhiều đoạn bị nước xé thành rãnh sâu. Xe không thể đi tiếp, các thành viên trong đoàn lần lượt xuống xe, mang theo tài liệu đi bộ vào điểm tuyên truyền.

Giữa trưa, nắng phủ trắng lối đi. Ông Đoàn Văn Tri (70 tuổi, báo cáo viên, tư vấn viên pháp luật tại Trung tâm tư vấn pháp luật thuộc Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng) đội chiếc mũ đỏ, một tay giữ túi tài liệu, tay kia chống gậy, lần từng bước qua đoạn dốc. Chiếc quần được xắn cao quá gối, đôi dép lấm bụi đất.

Ông Đoàn Văn Tri trên đường vào thôn Sông Y, xã Trà Tân, mang theo túi tài liệu để đến với buổi tuyên truyền pháp luật cho người dân vùng xa.

Ông bước chậm hơn những người trẻ trong đoàn, nhưng không dừng lại. Phía trước vẫn còn một quãng đường mới đến được nơi người dân đang chờ.

Ông nghĩ, sau này, khi nhắc lại những chuyến đi đáng nhớ, mình vẫn nhớ đường vào thôn Sông Y, xã Trà Tân. Không phải vì đó là hành trình xa nhất, mà bởi con đường ấy cho ông thấy rõ hơn sự cách trở của người dân vùng sâu trong việc tiếp cận thông tin pháp luật.

Ở thành phố, một người có thể tra cứu quy định trên điện thoại, đến cơ quan chức năng hoặc tìm luật sư tư vấn. Còn tại những nơi xe chưa thể vào tận điểm dân cư, câu hỏi về đất đai, hôn nhân hay thủ tục hành chính đôi khi phải chờ đến khi đoàn công tác về tận nơi mới được giải đáp.

Ở tuổi 70, ông Đoàn Văn Tri vẫn đều đặn theo các chuyến công tác cơ sở, đưa kiến thức pháp luật đến những địa bàn còn nhiều cách trở.

Sau chặng đường đi bộ dưới nắng, ông Tri mở tập tài liệu, ngồi trước bà con và bắt đầu buổi nói chuyện. Ông không kể về đoạn đường vừa vượt qua, mà đi thẳng vào những điều người dân đang quan tâm.

Ông Đoàn Văn Tri sinh năm 1956, quê Tam Kỳ, Quảng Nam, nay là thành phố Đà Nẵng, là cử nhân luật. Gắn bó với "nghiệp" báo cáo viên, tư vấn viên pháp luật, gắn bó với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, ông đã quen với những chuyến đi bắt đầu từ sáng sớm, những bữa ăn vội trên đường và các buổi tuyên truyền kéo dài đến khi người dân hỏi hết điều còn băn khoăn.

Ông Đoàn Văn Tri trò chuyện, giải thích các quy định pháp luật bằng những tình huống gần gũi để người dân dễ hiểu, dễ nhớ.

Tuổi tác khiến mỗi chuyến đi không còn nhẹ nhàng. Những đoạn đường dài làm chân nhanh mỏi, các con dốc buộc ông bước chậm hơn. Nhưng khi đến nơi, nhìn thấy người dân ngồi chờ, ông lại mở tài liệu, bắt đầu công việc quen thuộc.

Chiếc túi tài liệu chưa thể cất đi

Hơn 10 năm, ông Tri theo các đoàn công tác đến xã đảo, vùng nông thôn và nhiều xã miền núi phía tây Đà Nẵng. Mỗi địa bàn có một vấn đề riêng, nên nội dung trong túi tài liệu của ông cũng thay đổi theo từng chuyến đi.

Ở xã đảo, câu chuyện pháp luật gắn với bảo vệ môi trường, gìn giữ nguồn lợi thủy sản. Tại vùng nông thôn, người dân quan tâm đến tranh chấp lối đi, mâu thuẫn gia đình và hòa giải ở cơ sở. Còn ở miền núi, các câu hỏi thường xoay quanh đất đai, giấy tờ địa chính, hôn nhân, tảo hôn và an toàn giao thông.

Với ông Đoàn Văn Tri, một buổi phổ biến pháp luật chỉ thật sự trọn vẹn khi người dân biết mình cần làm gì tiếp theo.

Trong những buổi nói chuyện về giao thông, ông không bắt đầu bằng số điều, số khoản. Ông kể từ những tình huống có thể xảy ra ngay trên con đường bà con đi mỗi ngày: một người uống rượu rồi điều khiển xe máy, cha mẹ giao xe cho con chưa đủ tuổi, hay việc không đội mũ bảo hiểm vì nghĩ quãng đường về nhà chỉ vài kilômet.

Theo ông, quy định chỉ thật sự có ý nghĩa khi người nghe hiểu nó liên quan thế nào đến cuộc sống của mình.

Bởi vậy, ông thường biến buổi tuyên truyền thành cuộc trò chuyện. Ông đặt câu hỏi, đưa ra tình huống rồi cùng người dân phân tích. Những thuật ngữ pháp lý được thay bằng cách giải thích ngắn gọn, dễ hiểu.

Khi khoảng cách giữa người nói và người nghe dần được rút ngắn, những cánh tay bắt đầu giơ lên.

Có người hỏi ngay giữa hội trường. Có người chờ buổi tuyên truyền kết thúc mới đến gần, lấy trong túi ra vài tờ giấy đã cũ, nhỏ giọng kể chuyện gia đình mình.

Đó cũng là lúc ông Tri thường ngồi lại lâu nhất.

Phía sau một câu hỏi ngắn đôi khi là nỗi lo kéo dài nhiều tháng: mảnh đất chưa rõ ranh giới, hồ sơ không biết bắt đầu từ đâu, một cuộc hôn nhân sớm mà gia đình chưa lường hết hệ quả, hay mâu thuẫn nhỏ đã khiến hàng xóm mất tình cảm.

Ông xem giấy tờ, lắng nghe rồi giải thích từng phần. Vụ việc nào chưa thể trả lời ngay, ông ghi lại để tiếp tục hướng dẫn.

Với ông, một buổi tuyên truyền không kết thúc khi báo cáo viên gấp tài liệu. Công việc chỉ trọn vẹn khi người dân biết bước tiếp theo mình cần làm.

Tuổi cao, bước chậm hơn, nhưng ông Đoàn Văn Tri vẫn giữ niềm vui được góp sức tháo gỡ những vướng mắc pháp lý cho người dân.

Ngoài các chuyến đi cơ sở, ông còn tham gia tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí và nói chuyện pháp luật với người đang chấp hành án. Với những người từng vi phạm, ông không chỉ nói về lỗi lầm hay hình phạt mà hướng dẫn những điều cần biết để chuẩn bị trở về cộng đồng, từ giấy tờ cá nhân, quan hệ gia đình đến quyền nuôi con và tài sản.

Ông cho rằng người từng vi phạm càng cần được hiểu pháp luật. Khi biết rõ quyền, nghĩa vụ và giới hạn của hành vi, họ sẽ có thêm cơ hội làm lại cuộc đời.

Có những ngày trở về, cơ thể ông mỏi nhừ sau nhiều giờ ngồi xe và đi bộ. Nhưng khi kể về công việc, ông thường nhắc đến niềm vui nhiều hơn sự vất vả.

Đó là ánh mắt nhẹ đi của người vừa tìm được hướng giải quyết. Là cái gật đầu khi một quy định được hiểu rõ. Là lúc bà con nán lại, nắm tay cảm ơn vì đoàn đã đến tận nơi.

Những đóng góp của ông từng được ghi nhận bằng nhiều giấy khen. Nhưng điều khiến ông tiếp tục đi không nằm ở những tấm giấy được cất trong hồ sơ.

Đó là cảm giác mình vẫn còn có ích.

Ở tuổi nhiều người đã chọn nghỉ ngơi, ông vẫn vui khi nhận được lịch cho một chuyến công tác mới. Trước mỗi chuyến đi, ông xem lại chuyên đề, sửa những chỗ còn khó hiểu và tìm thêm ví dụ phù hợp với địa bàn sắp đến.

Ông không phủ nhận tuổi tác. Sức khỏe không còn cho phép ông đi nhanh như trước. Trên những con đường dốc, ông cần chiếc gậy để giữ thăng bằng. Qua những đoạn đá gập ghềnh, ông phải bước chậm và cẩn thận hơn.  

Nhưng khi vẫn còn đủ sức, ông chưa muốn dừng lại.

Bức ảnh trên đường vào Trà Tân ghi lại người luật gia đội mũ đỏ giữa trưa nắng, một tay chống gậy, tay kia giữ túi tài liệu. Phía sau ông là lòng suối cạn và con đường đất ngoằn ngoèo giữa núi rừng.

Ông bước chậm, nhưng vẫn hướng về phía trước.

Ngoài kia vẫn còn những địa bàn xa, nơi người dân chưa dễ dàng tiếp cận thông tin và dịch vụ pháp lý. Vì thế, chiếc túi tài liệu của người luật gia 70 tuổi vẫn chưa được cất đi.