Học sinh ăn những gì, chơi ra sao trong bữa bán trú ở nhiều quốc gia?

Mỗi quốc gia có quy định, chính sách riêng đối với bữa ăn bán trú tại trường học. Ảnh: Micah Eleazar/Pexels.

Theo thống kê từ UNESCO, năm 2025, khoảng 84% quốc gia trên thế giới có chương trình bữa ăn học đường. Phần lớn các chương trình này được tài trợ bởi bộ giáo dục của các nước, với tỷ lệ 75%.

Ước tính trên toàn cầu, gần 1/3 trẻ em tiểu học (29%) được hưởng bữa ăn miễn phí hoặc được trợ giá tại trường, không phân biệt quốc gia đó thuộc nhóm thu nhập nào.

Mô hình vận hành và cách tổ chức ăn bán trú tại các nước có sự khác biệt rõ rệt, tùy thuộc vào định hướng giáo dục và chính sách của từng quốc gia.

Học sinh Nhật Bản tự phục vụ trong giờ ăn trưa. Ảnh: Japanese food guide.

Nhật Bản

Theo trang JNTO, tại Nhật Bản, gần như tất cả trường tiểu học và THCS đều được cung cấp bữa trưa học đường (được gọi là Kyushoku). Có trường phục vụ Kyushoku mỗi ngày, có trường kết hợp cơm hộp với bữa ăn tại trường.

Các hướng dẫn dinh dưỡng cơ bản đối với bữa trưa học đường được quy định trong Luật Chương trình Bữa trưa học đường. Bữa trưa được lên kế hoạch cẩn thận, chú trọng giá trị dinh dưỡng và sự cân bằng, không có những lựa chọn kiểu “đồ ăn nhanh”. Thực đơn thường do chuyên gia dinh dưỡng xây dựng, được chế biến ngay tại trường hoặc tại trung tâm bữa trưa học đường của địa phương.

Các món ăn phổ biến gồm súp với nhiều rau và đậu phụ, mì, cơm, salad và các món rau ăn kèm, cá, thịt, cà ri cùng nhiều loại sốt, trái cây, trà và một chai sữa.

Ở nhiều quốc gia, bữa trưa học đường chủ yếu được xem là một hình thức phúc lợi. Tại Nhật Bản, bữa trưa lại được xem như một phần của hoạt động giáo dục.

Theo đó, đến giờ ăn, học sinh tự phục vụ và thực hiện một phần công việc dọn dẹp mà không cần nhân viên vệ sinh, kể cả học sinh lớp 1. Bữa trưa thường được phục vụ tại lớp thay vì một không gian chung như nhà ăn.

Mỗi lớp sẽ có một nhóm học sinh được phân công lấy thức ăn, phục vụ các bạn rồi mang bát đĩa bẩn trở lại nhà bếp. Các em thường tự hào về nhiệm vụ này và mong chờ đến lượt mình vì được giao trách nhiệm và có cơ hội thể hiện khả năng trước giáo viên, bạn bè.

Trong lúc nhóm phục vụ đi lấy thức ăn, những học sinh khác ghép bàn thành những nhóm nhỏ để ăn cùng nhau thay vì ngồi riêng như trong giờ học.

Khi nhóm phục vụ trở lại lớp, các em bắt đầu chia thức ăn cho các bạn. Qua công việc này, học sinh học cách xử lý các món nóng, chia khẩu phần, quản lý thời gian và phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ nhanh chóng.

Khi tất cả đã ngồi vào chỗ, nhóm phục vụ còn phải công bố thực đơn. Một hoặc hai học sinh sẽ đọc tên món ăn, nguồn gốc thực phẩm, giá trị dinh dưỡng của từng món và tổng lượng calo. Vào những ngày đặc biệt, bữa ăn của học sinh sẽ phản ánh sự kiện đó.

Học sinh được yêu cầu ăn hết thức ăn trong đĩa. Điều này giúp các em làm quen với nhiều loại thực phẩm, kể cả những món không yêu thích.

Học sinh ăn trưa tại căng tin trường theo hình thức tự phục vụ buffet. Ảnh: Satu Haavisto.

Phần Lan

Phần Lan là quốc gia tiên phong cung cấp bữa trưa miễn phí cho toàn bộ học sinh công lập từ năm 1948. Các bữa ăn phải chứa tất cả thành phần được cân bằng dinh dưỡng theo hướng dẫn của Viện Dinh dưỡng quốc gia.

Chính quyền địa phương và các đơn vị giáo dục chịu trách nhiệm tổ chức bữa ăn, đồng thời phân bổ ngân sách và các nguồn lực cần thiết. Cách thức thực hiện, chất lượng và hiệu quả của bữa ăn được theo dõi thường xuyên như một phần của quá trình đánh giá chung về giáo dục.

Khi xây dựng thực đơn và tổ chức bữa ăn, nhà trường tính đến dị ứng, yếu tố đạo đức và tôn giáo của học sinh. Học sinh cũng được tham gia lập kế hoạch và tổ chức bữa ăn học đường. Việc này giúp các em tăng ý thức tham gia và tinh thần cộng đồng.

Chương trình ăn trưa học đường ở Phần Lan hướng đến việc giáo dục học sinh về dinh dưỡng. Trẻ em được học về tầm quan trọng của một chế độ ăn uống cân bằng, lợi ích của việc ăn trái cây và rau quả, ý nghĩa của việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh.

Học sinh ăn trưa tại căng tin trường theo hình thức tự phục vụ buffet dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Các học sinh lớn có thể giúp học sinh bé hơn lấy thức ăn với gợi ý về thực đơn lành mạnh. Các trường học cũng sẽ được trao giải về bữa trưa học đường nếu tạo ra những thực đơn hiệu quả trong việc cân bằng dinh dưỡng.

Bữa ăn tại trường học ở Anh. Ảnh: Ben Birchall/PA.

Anh

Ở Anh, chương trình bữa trưa miễn phí được triển khai cho trẻ em 4-7 tuổi và trẻ em thuộc một số đối tượng gia đình khó khăn được chính phủ quy định. Học sinh trên 7 tuổi sẽ trả 2,6-2,9 bảng Anh mỗi ngày nếu ăn trưa ở trường hoặc tự chuẩn bị cơm từ nhà.

Chính phủ ban hành bộ Tiêu chuẩn bữa ăn học đường, quy định cụ thể các nhóm thực phẩm phải có trong bữa trưa, tần suất xuất hiện của rau củ, trái cây, protein cũng như giới hạn các món nhiều đường, muối và chất béo. Các tiêu chuẩn này nhằm bảo đảm mọi học sinh đều được tiếp cận bữa ăn cân bằng, bất kể điều kiện kinh tế xã hội của gia đình.

Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm (FSA) nước này cũng triển khai thí điểm lồng ghép việc kiểm tra tuân thủ tiêu chuẩn bữa ăn học đường vào các đợt thanh tra vệ sinh an toàn thực phẩm định kỳ. Theo báo cáo của FSA, cách làm này giúp phát hiện sớm các sai lệch trong vận hành thường ngày, thay vì chỉ phát hiện khi đã xảy ra sự cố nghiêm trọng.

Hai hình thức tổ chức bữa trưa tại Pháp gồm phục vụ tại bàn hoặc tự phục vụ. Ảnh: Lessonsfromfrance.

Pháp

Tại các trường tiểu học công lập ở Pháp, giờ nghỉ trưa kéo dài từ 11h30 đến 13h30. Học sinh có ít nhất 40 phút ngồi tại bàn ăn, thời gian còn lại dành cho các hoạt động vui chơi ngoài trời. Trẻ em có thể ăn trưa tại căng tin hoặc về nhà ăn trưa. Nếu ở lại trường, học sinh sẽ không được mang đồ ăn từ nhà đến.

Hai hình thức tổ chức bữa trưa gồm phục vụ tại bàn hoặc tự phục vụ. Với mô hình phục vụ tại bàn, học sinh ăn tại các bàn ăn nhỏ đã được xếp sẵn đĩa, thìa dao, khăn ăn, bình nước và bánh mì tươi. Món khai vị được mang lên trước, tiếp theo là món chính phục vụ theo phong cách gia đình. Sau đó là phô mai và món tráng miệng

Học sinh giữ nguyên vị trí, mỗi bàn chỉ cử một đại diện đứng dậy khi cần lấy thêm nước hoặc bánh mì. Mô hình này mang lại cảm giác giống một nhà hàng ấm cúng hơn là một căng tin trường học.

Nếu tự phục vụ, học sinh di chuyển qua 3 khu vực khai vị, món chính và tráng miệng. Nhân viên căng tin sẽ hỏi mức độ đói của từng em để định lượng phù hợp nhằm giảm thiểu lãng phí, đồng thời khuyến khích trẻ thử tất cả món.

Hầu hết chính quyền địa phương đều công khai thực đơn hàng tuần hoặc hàng tháng trên cổng thông tin điện tử của thành phố, kèm ghi chú rõ ràng về nguyên liệu hữu cơ, sản phẩm địa phương và ký hiệu dinh dưỡng. Hiện, có 3 hình thức chế biến bữa ăn học đường gồm bếp ăn tại chỗ, bếp ăn trung tâm hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ bên ngoài.

Một nửa chi phí bữa ăn học đường do Bộ Giáo dục Pháp chi trả, phần còn lại do phụ huynh đóng góp tùy theo thu nhập. Các gia đình có thu nhập thấp sẽ nhận được hỗ trợ tài chính từ nhà nước và chỉ phải trả mức phí tượng trưng.